ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2007/50
Karar Sayısı : 2010/49
Karar Günü : 24.3.2010
R.G. Tarih-Sayı :30.12.2010-27801
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri Ali Topuz, Haluk KOÇ ile birlikte 127 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 21.2.2007 günlü, 5582 sayılıKonut Finansmanı Sistemine İlişkin Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması HakkındaKanun'un;
1-10. maddesiyle, 28.7.1981 günlü, 2499 sayılı Sermaye PiyasasıKanunu'nun 22. maddesinin birinci fıkrasının değiştirilen (r) bendinin,
2-15. maddesiyle, 2499 sayılı Yasa'ya 40/C maddesinden sonra gelmeküzere eklenen 40/D maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin,
3-20. maddesiyle, 2499 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici Madde 10'unbirinci fıkrasının birinci cümlesinin,
Anayasa'nın 2., 6., 7., 8., 11. ve 135. maddelerine aykırılığısavıyla iptalleri ve yürürlüklerinin durdurulması istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
1- 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 5582 sayılı KonutFinansmanı Sistemine İlişkin Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması HakkındaKanun'un 10. maddesiyle değiştirilen 22. maddesinin iptali istenilen (r) bendişöyledir:
r) (Ek bent: 24/06/1995 - KHK - 558 /6 md; İptal:AnayasaMahkemesi'nin 13/11/1995 tarih ve E.1995/45, K.1995/58 sayılı Kararı ile.;Yeniden düzenlenen bent: 15/12/1999 - 4487/10 md.;Değişik bent: 21/02/2007-5582S.K./10.mad.) Gayrimenkullerin değerlemesini yapabilecek değerlemekurumlarından sermaye piyasasında değerleme faaliyetinde bulunacaklara ilişkinşartları belirlemek ve bu şartlara uyan değerleme kurumlarını listeler halindeilan etmek; bu Kanunun 38/A maddesinin birinci fıkrasında tanımlanan konutfinansmanından kaynaklanan alacakların takibinde ve 38/A maddesinin dördüncüfıkrası çerçevesinde yapılacak değerlemelerde, ilgili taşınmaz için değerleme yapacakkişi ve kurumlara ilişkin şartları belirlemek ve bu şartlara uyan kişi vekurumları listeler halinde ilan etmek,
2- 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na 40/C maddesinden sonragelmek üzere, 5582 sayılı Konut Finansmanı Sistemine İlişkin Çeşitli KanunlardaDeğişiklik YapılmasıHakkında Kanun'un 15. maddesiyle eklenen ve birincifıkrasının birinci cümlesinin iptali istenilen 40/D maddesi şöyledir:
'Gayrimenkul değerleme uzmanlığı lisansına sahip olanlar, tüzelkişiliği haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan TürkiyeDeğerleme Uzmanları Birliğine üye olmak için başvurmak zorundadırlar.Lisanssahibi, lisans almaya hak kazandığının kendisine tebliğinden itibaren üç ayiçinde gerekli başvuruyu yapmakla yükümlüdür. Anılan yükümlülüğe uymayankimselerin lisansı Kurulca iptal edilir.
Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği, gayrimenkul piyasasının vegayrimenkul değerleme faaliyetlerinin gelişmesini sağlamak üzere araştırmalaryapmak, eğitim ve sertifika vermek, Birlik üyelerinin dayanışma ve mesleğingerektirdiği özen ve disiplin içerisinde çalışmalarına yönelik meslekkurallarını ve değerleme standartlarını oluşturmak, haksız rekabeti önlemekamacıyla gerekli tedbirleri almak, kendisine mevzuatla verilen veya Kurulcabelirlenen konularda düzenlemeler yapmak, yürütmek, denetlemek, BirlikStatüsünde öngörülen disiplin cezalarını vermek, ilgili konularda üyeleritemsilen ilgili kuruluşlarla işbirliği yapmak, mesleki gelişmeleri, idari veyasal düzenlemeleri izleyerek bu konuda üyeleri aydınlatmakla görevli veyetkilidir.
Birlik, bölgesel ve ülke genelinde gayrimenkul değerleri konusundaistatistikler oluşturur ve yayınlar. Konut finansmanı kapsamında yapılandeğerlemelere ilişkin bilgilerin, Birlik tarafından belirlenecek usûl veesaslara göre Birliğe iletilmesi zorunludur.
Birlik, alacağı kararlarda ve yapacağı düzenlemelerde, bu Kanuna,Kurul yönetmelik, tebliğ ve kararlarına ve ilgili diğer mevzuata uymaklayükümlüdür.
Üyeler, Birlik Statüsüne ve Birlikçe alınacak kararlara uymakzorundadırlar.
Birlik, 40/C maddesindeki hükümlere tâbidir.'
3- 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na, 5582 sayılı KonutFinansmanı Sistemine İlişkin Çeşitli Kanunlarda Değişiklik YapılmasıHakkındaKanun'un 20. maddesiyle eklenen ve birinci fıkrasının birinci tümcesinin iptaliistenilen geçici 10. maddesi şöyledir:
'Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği Statüsü bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten itibaren azami iki yıl içinde yürürlüğe konulur.Gayrimenkuldeğerleme uzmanlığı lisansına sahip olanlar, bu süre içerisinde TürkiyeDeğerleme Uzmanları Birliğine üye olmak için Kurula başvurmakla yükümlüdürler.
Bu üyelik başvuruları Kurul tarafından sonuçlandırılır. Kurul,Birlik Statüsünün yürürlüğe girmesini izleyen bir ay içinde Birlik üyeleriniilk genel kurul toplantısına çağırır. İlk genel kurula ait masraflar, Birlikorganları oluştuktan sonra Kurula geri ödenmek üzere Kurul tarafındankarşılanır.'
B - Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın2., 6., 7., 8., 11. ve 135.maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve OsmanAlifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla 17.5.2007 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine veyürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra kararabağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
A-Kanun'un10. maddesiyle, 28.7.1981 günlü, 2499 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 22.maddesinin birinci fıkrasının değiştirilen (r) bendininincelenmesi
Dava dilekçesinde özetle, iptali istenilen kuralda temel esaslargösterilmeden, değerleme yapacak kişi ve kurumlara ilişkin şartları belirlemeyetkisinin idareye bırakıldığı, bunun da Anayasanın 2., 6., 7., 8. ve 11.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Dava konusu kuralda, sermaye piyasasında faaliyet gösteren kişi vekurumların, bu alandaki faaliyetlerine ilişkin olarak ihtiyaç duyduklarıgayrimenkul değerlemelerini yapacak kurumların seçimi kendilerine bırakılmış,ancak bu seçimi hangi şartları taşıyan şirketler arasından yapacakları, birbaşka söyleyişle değerleme yapacak şirketlerin hangi koşulları taşımalarıgerektiğini saptama ve saptanan koşulları taşıyan şirketlerin belirlenip ilanedilmesi konusundaki görev ve yetki ise Sermaye Piyasası Kurulu'na verilmiştir.
Doktrinde yapılan tanımlamaya göre gayrimenkul değerleme şirketi,bir gayrimenkulün, gayrimenkul projesinin veya bir gayrimenkule bağlı hak vefaydaların belli bir tarihteki muhtemel değerini, gayrimenkulün niteliği,piyasa ve çevre gibi, bu değeri etkileyen faktörleri analiz ederek uluslararasıalanda kabul görmüş değerleme standartları çerçevesinde bağımsız ve tarafsızolarak yazılı şekilde raporlayabilecek düzeyde bilgi ve tecrübe sahibideğerleme uzmanları vasıtasıyla takdir etme konusunda faaliyet gösteren hizmetşirketini; değerleme de, bir gayrimenkulün, gayrimenkul projesinin veya birgayrimenkule bağlı hak ve faydaların belli bir tarihteki muhtemel değerininbağımsız ve tarafsız olarak takdir edilmesini ifade etmektedir.
Anayasa'nın 7. maddesinde yasama yetkisinin Türkiye Büyük MilletMeclisine ait olduğu, bu yetkinin devredilemeyeceği kuralı yer almaktadır.Yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir yasa kuralının Anayasa'nın 7.maddesine uygun olabilmesi için temel ilkeleri koyması, çerçeveyi çizmesi,sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yönetimin düzenlemesine bırakmamasıgerekir. Bununla birlikte, yasada temel esasların belirlenmesi koşuluyla,uzmanlık, özel ihtisas ve teknik konulara ilişkin ayrıntıların düzenlenmesininyürütmeye bırakılması Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz.
2499 sayılı Kanunla Devletin üstlendiği önemli görevlerden olan'sermayepiyasaları'na ilişkin faaliyetlerin organizasyonu ile bu konudaki denetimide gerçekleştirmek üzere oluşturulmuş bulunan Sermaye Piyasası Kurulu'na iptaliistenilen kuralla verilen yetki, kurulun kendi faaliyet alanındaki görevlerinigereken etkinlikte yapabilmesini sağlamak amacına yönelik,yatırımcıya en iyikorumayı sağlayacak şirket tipi, asgari sermaye miktarı ve şirketlerce hangi nitelikleresahip kaç personel istihdam edilmek zorunda olunduğu gibi konulara ilişkin işinözelliğinden kaynaklanan, çerçevesi çizilmiş, esasları belirlenmiş, ihtisasgerektiren, ekonomik ve teknik konularda ayrıntılara ilişkin bulunan objektifbir düzenleme yetkisi olup, yasama yetkisinin devri niteliğinde değildir.
Açıklanan nedenle iptali istenilen kural Anayasa'nın 7. maddesineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
İptali istenen kuralın Anayasa'nın 2., 6., 8. ve 11. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.
B-Kanun'un 15. maddesiyle, 2499 sayılı Kanun'a 40/C maddesinden sonra gelmeküzere eklenen 40/D maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin incelenmesi
Dava dilekçesinde özetle, iptali istenilen kural ile gayrimenkuldeğerleme uzmanlığı lisansına sahip olanların üye olmalarının zorunlukılındığı, tüzel kişiliği haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olanTürkiye Değerleme Uzmanları Birliğinin kurulmasının öngörülmüş olmasına karşın,5582 sayılı Yasa'da sadece birliğin görev ve yetkilerinin düzenlenip, kuruluşunyapılanmasına, karar ve yönetim organlarına ilişkin hiçbir düzenlemeye yerverilmediği ve Birliğin statüsünün bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren azami iki yıl içinde yürürlüğe konulacağı belirtilerek Birliğinyapılanmasının tümüyle idareye bırakıldığı, bunun da Anayasanın 2., 6., 7., 8.,11. ve 135. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İptaliistenilen kuralda, gayrimenkul değerleme uzmanlığı lisansına sahip olanların,tüzel kişiliği haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan TürkiyeDeğerleme Uzmanları Birliğine üye olmak için başvurmak zorunda olduklarıbelirtilmiştir. İptali istenilen kuralı da içeren 40/D maddesinde ayrıca,lisans sahibi olanlara üyelik başvurusu içinüç aylık süre öngörülmüş, buyükümlülüğe uymayanların lisanslarının iptal edileceğine işaret edilmiş,Birliğin görev, yetki ve sorumlulukları sayılmış,kuruluş, örgütlenme ve işleyişbakımından ise, Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği'ninorganlarının ve statüsünün düzenlendiği, 2499 sayılı Yasa'nın 40/C maddesindekihükümlere tabi olduğu belirtilmiştir.
2499sayılı Yasa'nın 40/C maddesinde deTürkiye SermayePiyasası Aracı Kuruluşları Birliği'ninzorunlu organları ile bunların seçimineilişkin esas ve usuller belirtilmiş, Birliğin organlarının, gelir vegiderlerinin, çalışma esaslarının, üyeliğe kabul ve üyelikten çıkarmahususlarının, Kurulun önerisi ve ilgili Bakanlığın uygun görüşü üzerineBakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulacak olan statüsünde düzenleneceğiöngörülmüş ve Birliğin, söz konusu statünün yürürlüğe girmesiyle tüzel kişilikkazanacağı hükme bağlanmıştır.
İptali istenilen kuralda geçen 'Statü', 5582 Sayılı KonutFinansmanı Sistemine İlişkin Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması HakkındaKanun ile kurulan 'Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği'nin hukuki bünyesinin,amaç ve faaliyet konularının, organlarının, teşkilat yapısı ile benzeri diğerhususların neler olduğunun belirlenmesine ilişkin, bir anlamda ana sözleşmeişlevi görecek olan kurallar bütününü kapsamaktadır.
Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrasına göre, kamu kurumuniteliğindeki meslek kuruluşları, belli bir mesleğe mensup olanların müşterekihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genelmenfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarınınbirbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmaküzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan veorganları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargıgözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişileridir. Mevzuatlarına görebu kuruluşların bir kısmı kendilerine özgü Kanuni statülere, bir kısmı da,Kanuna dayanılarak yürütme organınca hazırlanan tip statülere veya ilgililerindüzenlediği ve idarenin onayladığı 'ana tüzüklere' göre örgütlenipyönetilirler. 135. maddenin ikinci fıkrasına göre kamu kurum ve kuruluşları ilekamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslekkuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacaktır.
İptali istenilen kuralda Türkiye Değerleme Uzmanları Birliğininyapılanmasına, karar ve yönetim organlarına ilişkin bir düzenlemeye yerverilmemiştir. Ancak, iptali istenilen kuralı da içeren 40/D maddesinin sonfıkrasında göndermede bulunulan 40/C maddesindeBirliğinyapılanması düzenlenmiş,zorunluorganları ile bunların seçimine ilişkin esas ve usuller gösterilmiş, Birliğinfiilen kurulup faaliyete geçebilmesi için ihtiyaç duyulan ve Kurulun önerisi veilgili Bakanlığın uygun görüşü üzerine Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğekonulacağı belirtilen 'Statü'nün hangi konuları içereceği gösterilmek suretiyleçerçevesi çizilmiştir. Bu nedenle anılan konuda idareye verilen yetki, işinözelliğinden kaynaklanan, çerçevesi çizilmiş, esasları belirlenmiş, ihtisasgerektiren ve teknik konulardaki ayrıntılara ilişkin objektif bir düzenlemeyetkisi olup, yasama yetkisinin devri niteliğinde değildir.
Öte yandan, gayrimenkul değerleme uzmanlığı mesleği ilegayrimenkul değerleme uzmanlığı lisansına sahip olanların icra edeceklerihizmetin niteliği gözetildiğinde, iptali istenilen kural ile gayrimenkuldeğerleme uzmanlığı lisansına sahip olanlar için, Türkiye Değerleme UzmanlarıBirliğine üye olmak bakımından getirilen başvuru zorunluluğunun, kamu kurum vekuruluşları ile kamu iktisadî teşebbüslerinde aslî ve sürekli görevlerdeçalışanları kapsamadığı da açıktır.
Belirtilen nedenle iptali istenilen kural Anayasa'nın 7. ve 135.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
İptali istenen kuralın Anayasa'nın 2., 6., 8. ve 11. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.
C- Kanun'un 20. maddesiyle, 2499 sayılı Kanun'a eklenen geçici 10.maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin incelenmesi
Dava dilekçesinde özetle, iptali istenilen kuralda, TürkiyeDeğerleme Uzmanları Birliği Statüsü'nün 5582 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiğitarihten itibaren azami iki yıl içinde yürürlüğe konulacağı belirtilerekBirliğin yapılanmasının tümüyle yürütmeye bırakıldığı, bunun da Anayasanın 2.,6., 7., 8., 11. ve 135 inci maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İptaliistenilen kuralda,Türkiye Değerleme Uzmanları BirliğiStatüsü'nün bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren azami iki yıl içindeyürürlüğe konulacağıbelirtilmiştir.
2499 Sayılı Yasa'ya eklenen 40/D maddesinin birinci fıkrasınınbirinci cümlesi için yukarıda belirtilen gerekçeler, iptali istenilen geçici10. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi için de geçerlidir.
Bu nedenle, iptali istenilen kural Anayasa'nın 7. ve 135.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
İptali istenen kuralın Anayasa'nın 2., 6., 8. ve 11. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
21.2.2007 günlü, 5582 sayılı Konut Finansmanı Sistemine İlişkinÇeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un;
1-10. maddesiyle, 28.7.1981 günlü, 2499 sayılı Sermaye PiyasasıKanunu'nun 22. maddesinin birinci fıkrasının değiştirilen (r) bendine,
2-15. maddesiyle, 2499 sayılı Yasa'ya 40/C maddesinden sonra gelmeküzere eklenen 40/D maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesine,
3-20. maddesiyle, 2499 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici Madde 10'unbirinci fıkrasının birinci cümlesine,
yönelik iptal istemleri, 24.3.2010 günlü, E. 2007/50, K. 2010/49sayılı kararla reddedildiğinden, bu bent ve cümlelere ilişkin YÜRÜRLÜĞÜNDURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 24.3.2010 gününde OYBİRLİĞİYLEkararverildi.
VI- SONUÇ
21.2.2007 günlü, 5582 sayılı Konut Finansmanı Sistemine İlişkinÇeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un;
1-10. maddesiyle, 28.7.1981 günlü, 2499 sayılı Sermaye PiyasasıKanunu'nun 22. maddesinin birinci fıkrasının değiştirilen (r) bendinin,
2-15. maddesiyle, 2499 sayılı Yasa'ya 40/C maddesinden sonragelmek üzere eklenen 40/D maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinin,
3-20. maddesiyle, 2499 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici Madde 10'unbirinci fıkrasının birinci tümcesinin,
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 24.3.2010gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ