ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2007/63
Karar Sayısı : 2009/152
Karar Günü : 5.11.2009
R.G Tarih-Sayı :15.04.2010-27553
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük MilletMeclisi Üyesi Ali TOPUZ, Haluk KOÇ ve 121 Milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 18.4.2007 günlü, 5625sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un;
1- 1. maddesiyle 16.7.1997 günlü, 4283 sayılı Yap'İşlet Modeliile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile EnerjiSatışının Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un geçici 3. maddesinin (B) fıkrasınınsonuna eklenen bendin,
2- 2. maddesiyle 4283 sayılı Yasa'nın geçici 4. maddesineeklenen fıkranın,
Anayasa'nın Başlangıcı ile 2., 7., 8., 9., 11., 138. ve 168.maddelerine aykırılığı savıyla iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasınakarar verilmesi istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
5625 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un1. ve 2. maddeleri şöyledir:
'MADDE 1 ' 16/7/1997 tarihli ve 4283 sayılı Yap-İşletModeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ileEnerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanunun geçici 3 üncü maddesinin (B)fıkrasının sonuna aşağıdaki bent eklenmiştir.
'Elektrik piyasası mevzuatı çerçevesinde, aynı kaynak içinyapılmış çoklu başvurulardan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından teklifverme toplantısı gerçekleştirilmiş ve lisans almış olanların, bu maddeninyürürlük tarihini takip eden üç ay içinde başvurmaları halinde eskinin yerinekaim olmak üzere lisansları yenilenir. Bu durumda daha önce verilmiş lisans ilebağlantılı olarak yapılmış tüm iş ve işlemler herhangi bir işleme gerekkalmaksızın içerdiği hüküm ve şartlarla yenilenmiş ve geçerli sayılır.'
MADDE 2 ' 4283 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
'Bu fıkranın yayımı tarihinde, halen Hükümetlerarası İkiliİşbirliği kapsamında yer alan projelere, Hükümetlerarası İkili İşbirliğiAnlaşmasında veya bu anlaşmaya istinaden istihsal edilen Bakanlar KuruluKararında ya da Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı oluruyla belirlenen tüzelkişinin ya da kişilerin, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine uygunolarak kuracakları veya mevcutlara ek yeni ortaklarla kuracakları şirketlerin,daha önce belirlenmiş ilgili projelerine su kullanım hakkı için başvurmalarıhalinde su kullanım hakkı ve elektrik üretim lisansı verilir. Bu fıkradabelirtilen tüzel kişilerin yapacağı hidroelektrik üretim tesisleri, kanal/nehirtipi veya rezervuar alanı onbeş kilometrekarenin altında olması şartıaranmaksızın 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik EnerjisiÜretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun hükümlerinden yararlanırlar.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın Başlangıcı ile 2., 7., 8., 9., 11.138. ve 168. maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılımıyla 19.6.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğüdurdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına, oybirliğiylekarar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
A- Geçici 3. maddenin (B) Fıkrasının Sonuna Eklenen Bendinİncelenmesi
Dava dilekçesinde, dava konusu yasal düzenlemenin gerçek amacınınyargı kararını etkisiz kılmak olduğu, yasaların genelliği ilkesine aykırıolarak belli firmaları hedef alıp, kamu yararı yerine bu firmaların çıkarlarınıgözettiği, ilgili Yönetmelik değişikliğinin ve Tebliğ ile lisans almış olan üçşirketin lisanslarının Danıştay Onüçüncü Dairesi tarafından yürütülmesinindurdurulduğu, yargı kararlarının dikkate alınmadığı, lisans verilmesi işlemleridurdurulan şirketlerin bu hükmün yürürlük tarihi olan 26.4.2007 tarihini takipeden üç ay içinde başvurmaları halinde yargı kararı ile yürütülmesi durdurulanlisansları yerine kaim olmak üzere lisanslarının yenileneceği ve eskilisanslarla bağlantılı olarak yapılmış tüm iş ve işlemlerin herhangibir işleme gerek kalmaksızın içerdiği hüküm ve şartlarla yenilenmişve geçerli sayılacağının hükme bağlandığı, hukuk Devleti olabilmeningöstergesi olan yasalarda genellik ilkesine uyulmadığı, iptali istenendüzenlemenin gerçek amacının, lisans verilmesi işlemleri yargı kararıyladurdurulan şirketlerin önünün açılması olduğu, kamu yararını gerçekleştirmekiçin, yasakoyucu tarafından değişik yollar seçilebileceği, ancak, kişisel,siyasî ya da saklı bir amaç güdülmesinin yetki saptırması anlamına geldiği,yasama organı dahil bütün devlet organlarının mahkeme kararlarına uymak zorundaoldukları, bu nedenlerle düzenlemenin Anayasa'nın Başlangıcı ile 2., 7., 8.,9., 11. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
4283 sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi ÜretimTesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının DüzenlenmesiHakkında Kanun'un 1. maddesinde, Kanun'un amacının, 'Yap-İşlet Modeli' ileüretim şirketlerine ülkede enerji plan ve politikalarına uygun biçimde elektrikenerjisi üretmek için mülkiyetleri kendilerine ait olmak üzere termik santralkurma ve işletme izni verilmesi ile enerji satışına dair esas ve usulleribelirlemek olduğu ifade edilmiştir. Hidroelektrik, jeotermal, nükleersantraller ve diğer yenilenebilir enerji kaynakları ile çalıştırılacaksantraller bu Kanun'un kapsamı dışında tutulmuş olmasına karşın, daha sonraYasaya eklenen geçici 3. madde ile hidroelektrik santrallerinin yapımı içinyeni düzenlemeler getirilmiştir.
Geçici 3. maddeyle, hidrolik kaynaklardan elektrik enerjisiüretilebilmesi için Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ile Enerji PiyasasıDüzenleme Kurumu'nun katıldığı bir süreç öngörülmüştür. Herhangi bir hidrolikkaynaktan elektrik enerjisi üretim lisansı almak için birden fazla tüzelkişinin başvurusu olması durumunda Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü fizibiliteçalışması yapmakta, bunlar arasında birim elektrik başına en yüksek orandakatkı payı verenler Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'na bildirilmektedir. Dahasonra bu Kurum tarafından lisans verme ile ilgili işlemler gerçekleştirilmekteve belli bir süre için lisans verilmektedir.
Dava konusu kuralla, elektrik piyasası mevzuatı çerçevesinde,birden fazla tüzel kişinin aynı kaynak için başvurmuş olması durumunda, EnerjiPiyasası Düzenleme Kurumu tarafından teklif verme toplantısı gerçekleştirilmişve lisans almış olanların, bu maddenin yürürlük tarihini takip eden üç ayiçinde başvurmaları halinde eskinin yerine kaim olmak üzere lisanslarının yenileneceğive daha önce verilmiş lisans ile bağlantılı olarak yapılmış tüm iş ve işlemlerherhangi bir işleme gerek kalmaksızın içerdiği hüküm ve şartlarla yenilenmiş vegeçerli sayılacağı öngörülmüştür.
Anayasa'nın 138. maddesinin son fıkrasında, yasama ve yürütmeorganları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu, bu organlarınve idarenin mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunlarınyerine getirilmesini geciktiremeyeceği kurala bağlanmıştır.
Yasa koyucu, Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamakkaydıyla her türlü düzenlemeyi yapmak yetkisine sahip olup, düzenlemenin kamuyararına, başka bir anlatımla ülke koşullarına uygun olup olmadığınınbelirlenerek takdir edilmesi yasa koyucuya aittir. Hukuk devletinde yasalarınkamu yararı gözetilerek çıkarılması zorunludur. Anayasa'nın 138. maddesindeöngörülen mahkeme kararlarının bağlayıcılığı ilkesi, yasa koyucunun Anayasa'yave hukukun genel ilkelerine uygun olması koşuluyla genel düzenleme yetkisiniortadan kaldırmaz.
Dava dilekçesinde, kuralın yargı kararlarını geçersiz kılmakamacıyla getirildiği ileri sürülmekte ise de, kural metni incelendiğinde, aynıhidrolik kaynak için yapılmış çoklu başvurulardan Enerji Piyasası DüzenlemeKurumu tarafından teklif verme toplantısı gerçekleştirilmiş ve lisans almışolan tüm şirketlerin lisanslarının belli koşullarda yenileneceğianlaşılmaktadır. Dava konusu kuralın sadece hakkında yargı kararı bulunanlisans sahiplerine yönelik olmaması ve haklarında dava açılmış olsun veyaolmasın daha önce verilmiş olan tüm lisansları içermesi nedeniyle, genel veobjektif bir düzenleme olduğu görülmektedir. Bu durumda, yargı kararlarınauyulmaması, değiştirilmesi veya yerine getirilmemesi söz konusu olmadığından kuralAnayasa'nın 138. maddesine aykırı görülmemiştir.
İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın Başlangıcı ile 2., 7., 8., 9. ve 11.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER ve ŞevketAPALAK bu görüşe katılmamışlardır.
B- Geçici 4. Maddeye Eklenen Fıkranın İncelenmesi
Dava dilekçesinde Hükümetler arası ikili işbirliği anlaşmasıveya bu anlaşmaya ilişkin Bakanlar Kurulu Kararı ya da Enerji ve TabiîKaynaklar Bakanlığı oluru ile belirlenen tüzel kişilerin Türk TicaretKanunu hükümlerine göre kuracakları yeni şirketlere ihalesiz olarakhidroelektrik santrali kurma olanağı verildiği, hukuk devletinde, devleterki kullanılarak yapılan tüm işlemlerinin nihaî amacının 'kamu yararı' olmasıgerektiği, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün bugüne kadar Hükümetler arasıİkili İşbirliği Anlaşmaları kapsamında enerji üretimi yaptırmak üzere anlaştığıbarajlardan, yüklenici şirketlerin kredi bulamadıkları için başlayamadıklarıbarajlarla ilgili anlaşmalarının feshedildiği ve bunların yapımı için yeni birsüreç başlatıldığı, Hükümetler arası İkili İşbirliği yöntemi ile yapımındanvazgeçilen söz konusu barajların ihale yoluyla yaptırılması kamu yararına iken,gerekli krediyi bulamadığı için yapamayan şirketlere ihalesiz bırakılmasınınönünün açıldığı, ihaleye çıkarıldığı takdirde söz konusu barajlarda üretilenenerjinin % 66'sını ücretsiz alma imkanının bulunmasına karşın, iptali istenendüzenleme ile bu imkanın ortadan kaldırılmasının kamu yararı amacına aykırıolduğu, öte yandan, iptali istenen fıkranın Anayasa'nın 168. maddesi ile debağdaşmadığı, başlangıçta 4283 sayılı Kanun kapsamında olmayan hidroelektriksantrallerinin kanun kapsamına alınmasının yolunun açıldığı ve bu değişiklikile iptali istenen düzenlemeye alt yapı hazırlandığı, yap-işlet modelindetesislerin mülkiyeti ve işletme hakkının izin verilen sermaye şirketlerine aitolup, model kapsamında yapılacak işlerde sadece işletme hakkının belli bir süreile şirketlere verilmesinin söz konusu olmadığı, tabii kaynağımız olannehirlerimizin üzerine kurulacak barajların sadece işletme hakkı belirli birsüre için şirketlere verilebilecekken iptali istenen düzenleme ile, söz konusuuluslararası şirketlerin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan lisans alarakserbest piyasada üretici konumuna girmelerinin ve yaptıkları barajların,dolayısıyla bu barajlardan enerji üretilmesini sağlayan tesislerin üzerindekuruldukları arazilerin sahibi olma yolunun açıldığı, bu durumda kuralınAnayasa'nın 2., 11. ve 168. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Hükümetler arası işbirliği anlaşmaları çerçevesindeki bazıhidroelektrik santrali projelerinin gerçekleştirilememesi sonucunda, 1.7.2006gün ve 5539 sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi Üretim TesislerininKurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında KanundaDeğişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun ile 4238 sayılı Yasa'ya geçici 4. maddeeklenmiştir. Buna göre, çok maksatlı projeler ile bu Kanunun yürürlüğegirmesinden önce ikili işbirliği anlaşmaları kapsamında yer alan projeler veönceki yıllar yatırım programlarında yer alan projeler, lisans alınmasına gerekolmaksızın, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yedi yıl içindeyapılabilecek veya yaptırılabilecektir.
5625 sayılı Yasa'nın 2. maddesi ile de halen Hükümetler arasıikili işbirliği anlaşmaları kapsamında yer alan projelere, Hükümetler arasıİkili İşbirliği Anlaşmasında veya bu anlaşmaya istinaden istihsal edilenBakanlar Kurulu Kararında ya da Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı oluruylabelirlenen tüzel kişinin ya da kişilerin, kuracakları veya mevcutlara ek yeniortaklarla kuracakları şirketlerin, daha önce belirlenmiş ilgili projelerine,su kullanım hakkı için başvurmaları halinde su kullanım hakkı ve elektriküretim lisansı verileceği öngörülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık, Anayasa'nın ve yasaların üstünde yasakoyucunun dabozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukukdevletinde yasakoyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaçduyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir.
Öte yandan Anayasa'nın 168. maddesinde 'Tabii servetler vekaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması veişletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçekve tüzelkişilere devredebilir. Hangi tabii servet ve kaynağın arama veişletmesinin, Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudangerçek ve tüzelkişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Budurumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacakgözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir.' denilmiştir.
Hukuk devleti ilkesi yasaların kamu yararı amacıyla çıkarılmasınıgerektirir. Buna göre, özel çıkarlar için veya yalnızca belli kişilerinyararına olarak herhangi bir yasa kuralı konulamaz.
Hükümetler arası ikili işbirliği anlaşmaları kapsamında yer alanprojelerle ilgili olarak daha önce belirlenen tüzel kişi veya kişilerinbaşvurmaları ve bunlara lisans verilmesi halinde yürürlükte olan mevzuatçerçevesinde, lisans sahibinin Türkiye Elektrik Kurumuna ödemekle yükümlüolacağı bedeller ve ödeme koşullarına ilişkin hükümler verilecek lisansta yeralacaktır. 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve bu Kanuna dayanılarakçıkartılan mevzuat çerçevesinde lisans alma bedelleri şirketlerin faaliyetkonularına ve/veya faaliyetin büyüklüğüne göre maktu olarak, yıllık lisansbedelleri ise faaliyet konularına ve üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veyaperakende satışı gerçekleştirilen elektrik enerjisi miktarına göre nispi olarakbelirlenmekte ve ödenmektedir.
Böylece, hükümetler arası işbirliği çerçevesinde bulunan projelerindaha önce belirlenmiş olan şirketler veya bunların kuracağı yeni şirketlertarafından gerçekleştirilmesi durumunda da yıllık olarak maktu lisans bedelialınacağı gibi, üretimi gerçekleştirilen elektrik enerjisi miktarına göre nispiolarak da Devlet tarafından belli bir bedelin alınacağı tabiidir. Hükümetlerarası işbirliği anlaşmaları çerçevesinde bulunan projelerle ilgili olarakdüzenlenen protokoller, iki tarafın iradeleriyle oluşmuş olup, güdülen amaçlardoğrultusunda bunların devam ettirilmesinin ve böylece hizmetingerçekleştirilmesinin kamu yararına yönelik olduğu anlaşıldığından, bu konununtakdiri yasa koyucuya aittir. Bu nedenle, iptali istenen kuralda kamu yararıbulunmadığı veya belli kişilerinin yararı gözetilerek çıkarıldığı söylenemez.
Geçici 4. maddeye eklenen fıkranın son tümcesine göre, tüzelkişilerin yapacağı hidroelektrik üretim tesisleri, kanal/nehir tipi veyarezervuar alanı onbeş kilometrekarenin altında olması şartı aranmaksızın 5346sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi AmaçlıKullanımına İlişkin Kanun hükümlerinden yararlanacaktır. Anılan Yasa'nın 8.maddesi uyarınca, söz konusu tesisler kurulurken, kamuya ait taşınmazlarınkullanımına, kullanım amacına bağlı olarak ya bedeli karşılığında izinverilmekte veya kiralanabilmekte ya da irtifak tesis edilebilmekte yahut dabedelsiz olarak kullanma izni verilmektedir. Buna göre, Hükümetler arası ikiliişbirliği anlaşmaları kapsamında yer alan projelerin gerçekleştirilmesidurumunda, kurulacak tesislerin üzerinde kuruldukları arazilerin mülkiyetininlisans verilen şirketlere geçmesinin söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2. ve 168. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 11. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
18.4.2007 günlü, 5625 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik YapılmasıHakkında Kanun'un;
1- 1. maddesiyle 16.7.1997 günlü, 4283 sayılı Yap-İşletModeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ileEnerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un geçici 3. maddesinin (B)fıkrasının sonuna eklenen bende,
2- 2. maddesiyle 4283 sayılı Yasa'nın geçici 4. maddesineeklenen fıkraya,
yönelik iptal istemleri, 5.11.2009 günlü, E. 2007/63, K. 2009/152sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkra ve bende ilişkin YÜRÜRLÜĞÜNDURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 5.11.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
VI- SONUÇ
18.4.2007 günlü, 5625 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik YapılmasıHakkında Kanun'un;
1- 1. maddesiyle 16.7.1997 günlü, 4283 sayılı Yap-İşletModeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ileEnerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un geçici 3. maddesinin (B)fıkrasının sonuna eklenen bendin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER ileŞevket APALAK'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 2. maddesiyle 4283 sayılı Yasa'nın geçici 4. maddesineeklenen fıkranın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE,
5.11.2009 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
KARŞIOY YAZISI
4283 sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi ÜretimTesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının DüzenlenmesiHakkında Kanun'un geçici 3. maddesinin (B) fıkrasının sonuna eklenen bentle,elektrik piyasası mevzuatı çerçevesinde, aynı kaynak için yapılmış çoklubaşvurulardan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından teklif vermetoplantısı gerçekleştirilmiş ve lisans almış olanların, bu maddenin yürürlülüktarihini takip eden üç ay içinde başvurmaları halinde eskinin yerine kaim olmaküzere lisanslarının yenileneceği, bu durumda daha önce verilmiş lisans ilebağlantılı olarak yapılmış tüm iş ve işlemlerin herhangi bir işleme gerekkalmaksızın içerdiği hüküm ve şartlarla yenilenmiş ve geçerli sayılacağıöngörülmüştür.
Buna göre, kuralın yasalaşmasından önce lisans aldığı halde idariyargı denetimi sonucu lisanslarının yürütülmesi durdurulan şirketlerin dekuralın yürürlüğe girişinden itibaren üç ay içerisinde başvurmaları halinde,yürütülmesi durdurulan lisanslarının yerine kaim olmak üzere, eski lisanslarlabağlantılı olarak yapılmış tüm iş ve işlemler herhangi bir işleme gerekkalmaksızın, içerdiği hüküm ve şartlarla yenilenmiş ve geçerli hale gelmişsayılacaktır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaleti bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalara kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir.
Bir hukuk devletinde yasalarda genellik ve nesnellik bulunmalıdır.Özel çıkarlar için veya yalnızca belli kişilerin yararına olacak herhangi biryasa kuralı konulamaz.
İptali istenen kural, herkes için geçerli olan hukuk kurallarınagöre durumlarındaki hukuka aykırılığın saptanması nedeniyle yargı kararı ilelisans işlemlerinin yürütülmesi durdurulan şirketlerin lisanslarının herhangibir işleme gerek kalmaksızın yenilenmiş ve geçerli sayılacağını öngördüğünden,uyulması zorunlu yasal gerekleri yerine getirmemiş kimi şirketlerin lehinegeriye dönük olarak yarar sağlamaktadır. Kural, bu niteliğiyle, Anayasa'nın 2.maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine aykırıdır.
Kuralın iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk kararınakatılmıyorum.
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
KARŞIOY YAZISI
4283 sayılı Yasa'nın Geçici 3. maddesinin (B) fıkrasının sonunaeklenen bent ile; elektrik mevzuatı çerçevesinde, aynı kaynak için yapılmışçoklu başvurulardan lisans almış olanların lisanslarının, bu maddenin yürürlüktarihini takip eden üç ay içinde başvurmaları halinde eskinin yerine kaim olmaküzere lisanslarının yenileceği ve daha önce verilmiş lisans ile bağlantılıolarak yapılmış tüm iş ve işlemlerin herhangi bir işleme gerek kalmaksızıniçerdiği hüküm ve şartlarla yenilenmiş ve geçerli sayılacağı öngörülmüştür.
4628 sayılı Kanuna ve Elektrik Piyasası Yönetmeliği'nin 9.maddesine dayanılarak hazırlanan Tebliğ ile Enerji Piyasası DüzenlemeKurulu'na, aynı kaynak için birden fazla başvuru olması halinde isteklilerarasından seçim yapma yetkisi verilmiştir.
Danıştay 13. Dairesinin 8.2.2006 tarih ve E.2005/6292 sayılıkararı ile ' 'dava konusu Yönetmelik değişikliği ve Tebliğdeki düzenlemelerletüzel kişiler arasında yaratılmaya çalışılan yarışmanın ise, kamu hizmetiniteliğindeki üretim faaliyetinin 4628 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde öngörülenamaçlara uygunluğunun sağlanmasına ilişkin olmayıp yalnızca lisans almabedelinde en yüksek teklifin verilmesine ilişkin olduğu görüldüğünden, elektriküretim lisansının verilmesinde Yasa'da öngörülen amaçlar için herhangi birdeğerlendirme ölçütü getirilmeksizin salt ilk lisans alma bedelindeki en yüksekteklifin ölçüt alınmasında Yasa'ya uygunluk bulunmadığı'' belirtilerek anılanTebliğin yürütülmesinin durdurulmasına karar verilmiştir. Bu kararın sonucuolarak Tebliğ uyarınca lisans almış olan şirketlerin lisanslarının dayürütülmesi durdurulmuştur.
Bir hukuk devletinde bu kararın gereği, idare tarafından kamuyararını gözeten değerlendirme ölçütlerini Tebliğ veya Yönetmelik değişikliğiyaparak düzenlemek ve lisans alma başvurularını da buna göre sonuçlandırmaklayerine getirilebilir. Kuşkusuz, yasama organı da bu sorunu bir yasa ileçözebilir. Ancak, konuya ilişkin yasanın, kamu yararı amacıyla ve yasalarıngenelliği ilkesine uygun olarak çıkarılması gerekir.
İptali istenilen kuralla, başkaca bir düzenleme yapılmaksızınyalnız yargı kararı ile 'Yasa'da öngörülen amaçlar için herhangi birdeğerlendirme ölçütü getirilmediği' gerekçesiyle yürütmesi durdurulan tebliğegöre lisans alan şirketlere, kuralın yürürlüğe girdiği tarihi takip eden üç ayiçinde başvurmaları halinde eskinin yerine kaim olmak üzere lisanslarınınverilmesi sağlanmış ve daha önce yapmış oldukları bütün işlemlere hukukigeçerlik kazandırılmıştır. Bu biçimde bir düzenlemeyle yargı kararı da etkisizkılınmıştır. Bu nedenle kuralın, lisans verilmesi işlemleri yargı kararıyladurdurulan bazı şirketlerin yararlarının gözetilmesi amacı dışında bir amaçla,diğer bir deyişle kamu yararı amacıyla yasalaştırıldığının kabul edilemeyeceğive Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmadığısonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olan kuralıniptaline karar verilmesi gerektiği görüş ve düşüncesinde olduğumuz için aksiyöndeki karara katılmıyoruz.
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A.Necmi ÖZLER
Azlık Oyu
Anayasa 7., 8. ve 9. maddeleriyle güçler ayrılığını benimsemiş,yargı ile ilgili 138. maddesinde de yasama ve yürütme organları ile idareninmahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerinegetirilmesini geciktiremeyeceği kurala bağlanmıştır. Ayrıca, Anayasa'nın 2.maddesinde ifade edilen ve yasaların kamu yararı amacıyla çıkarılmasınıgerektiren hukuk devleti ilkeleri içinde idarenin yargısal denetimi ve yargıkararlarının uygulanması da yer alır.
İncelenen kuralın konusunu oluşturan Elektrik Piyasası LisansYönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik ve elektrik enerjisiüretimi için birden fazla lisans başvurusuna ilişkin tebliğ ile buna dayalıkimi birel işlemlerin yürütmesi Danıştay Onüçüncü Dairenin 8.2.2006 günlü 2005/6292ve 1.3.2006 günlü 2005/9346 sayılı kararlarıyla durdurulmuştur.
İdari yargı yerindeki yargılamanın belirtilen akışına karşın,itiraza konu kuralda yer alan ''eskinin yerine kaim olmak üzere lisanslaryenilenir' şeklindeki anlatımla daha önce verilmiş lisansla bağlantı kurulduğuve böylece yargı kararının sonuçlarıyla ilintili bir izleniminin ortayaçıkışına etken olunduğu anlaşılmaktadır. Başka bir aktarımla maddenin evvelcelisans almış olanlara başvuru ve böylece yenileme olanağı tanıması kuralınönceki hukuksal durumla ilişkisini kuran bir olgudur. Ayrıca, konuya ilişkinyargı kararlarının varlığına karşın oluşan bu gelişimle, lisanslarınyenilenmesinde nesnel ilkeler ve ölçütler de getirilmemiştir.
Yukarıda kararına değinilen yargı yeri, ilgili yönetmelik vetebliğde herhangi bir değerlendirme ölçütünün getirilmemiş olmasını hukukaaykırı bulmuştur. Yargı yerince saptanan bu duruma karşın, itiraza konu geçicimaddeyle lisans yenileme olanağı tanınırken hiçbir ölçüt öngörülmemekte, kamuhizmeti niteliğindeki elektrik üretimi kapsamında etken olması gereken kamuyararının öncelikli bir konumda tutulmadığı görülmektedir.
Açıklanan nedenlerle Anayasa'nın 2., 9. ve 138. maddelerine aykırıolarak 4283 sayılı yasanın geçici 3. maddesinin (B) fıkrasının sonuna 5625sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle eklenen bendin yargı kararlarına ilişkin yapısıile kamu yararını gözetmemesinden ötürü iptali gerekeceği oyuyla kararakarşıyım.
Üye
Şevket APALAK