ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2007/64
Karar Sayısı : 2008/154
Karar Günü : 31.10.2008
R.G. Tarih-Sayı :29.01.2009-27125
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR :
1- Danıştay Sekizinci Dairesi (Esas Sayısı: 2007/28)
2- Danıştay Sekizinci Dairesi (Esas Sayısı: 2007/64)
İTİRAZLARIN KONUSU : 29.6.2006 günlü, 5535sayılı Bazı Kamu Alacaklarının Tahsil ve Terkinine İlişkin Kanun'un;
A- 1. maddesiyle 8.4.1929 günlü, 1416 sayılı Ecnebi MemleketlereGönderilecek Talebe Hakkında Kanun'a eklenen Geçici Madde 1'in birinci veikinci fıkralarının, Anayasa'nın 2., 10. ve 70. maddelerine,
B- 2. maddesiyle 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı YükseköğretimKanunu'na eklenen Geçici 52., 53. ve 54. maddelerin Anayasa'nın 2., 10., 70. ve138. maddelerine,
aykırı olduğu savıyla iptali ve 2. maddesinin yürürlüğünün durdurulmasıistemidir.
I- OLAY
29.6.2006 günlü, 5535 sayılı Yasa'nın uygulanmasını göstermekamacıyla Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanıp 12.8.2006günlü, 26257 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2006/2 numaralı Tebliğ'in tümüile Maliye Bakanlığınca aynı amaçla hazırlanıp 5.8.2006 günlü, 26250sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Genelge'nin bazı hükümlerinin iptali veyürürlüklerinin durdurulması istemiyle Yükseköğretim Kurulu Başkanlığıncaaçılan iki ayrı davada, davacı vekilinin dava konusu Tebliğ ve Genelgehükümlerinin dayanağını oluşturan itiraz konusu kuralların Anayasa'yaaykırı olduğu savını ciddi bulan Danıştay Sekizinci Dairesi, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
1- 5535 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle 1416 sayılı Yasa'ya eklenenve itiraz konusu birinci ve ikinci fıkraları da içeren Geçici 1. maddeşöyledir:
"GEÇİCİ MADDE 1- Bu Kanun uyarınca mecburihizmet karşılığı yurt dışına gönderilenlerden, bu maddenin yürürlüğe girdiğitarihten önce, eğitimin herhangi bir aşamasında öğrencilikle ilişiklerikesilenler, öğrenim sürelerinin bitiminde mecburi hizmetlerini tamamlamak üzeregörevlerine başlamayanlar, görevlerine başlayıp da yükümlü bulundukları mecburihizmetini bitirmeden görevlerinden ayrılanlar ile göreve başladıktan sonramecburi hizmetle yükümlü bulundukları süre içerisinde kadrolarıyla ilişiğikesilenlerden haklarında borç takibi işlemi devam edenler, bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içerisinde başvurmaları halinde,kendilerine döviz olarak yapılmış olan her türlü masraflar için, imzaladıklarıyüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi hükümleri dikkatealınmaksızın ve ilgililere ödeme yapma sonucunu doğurmaksızın, 14/7/1965tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 34 üncü maddesinin ikincifıkrası hükümlerine göre bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki süreleriçin faiz uygulanmaksızın hesaplanacak tutarlarla yükümlü tutulurlar. Ancak,657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 34 üncü maddesinin yürürlüğe girdiğitarihten önce yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedialınanların döviz borçları, ilgili adına fiilen ödemenin yapıldığı tarihtekiT.C. Merkez Bankasınca tespit ve ilân edilen efektif satış kuru üzerinden TürkLirasına çevrilerek bunlar adına Türk Lirası olarak yapılan harcama tutarınaeklenir. Bu şekilde hesaplanacak borç, sarf tarihinden bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihe kadar geçen süre için 1/1/2006 tarihinden geçerli olmak üzeretespit ve ilân edilen kanunî faiz işletilerek hesaplanır. Bu şekildehesaplanacak borç miktarından ilgilinin bu zamana kadar yaptığı tüm ödemelermahsup edilir; fazla ödenen tutar var ise ilgililere geri ödeme zorunluluğudoğurmaz. Kalan borç var ise ilgilinin durumu ve ödettirilecek meblağ dikkatealınarak azamî beş yıla kadar taksitlendirilebilir.
Bunlardan borçlarını mecburi hizmet yaparak ödemek isteyenler, bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içerisinde Milli EğitimBakanlığına müracaat etmeleri halinde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48inci maddesinde belirtilen genel şartları taşımaları kaydıyla, müracaattarihinden itibaren üç ay içerisinde atamaları yapılır ve atandıklarıkurumlarında, yurt içinde veya yurt dışında görmüş oldukları öğrenim sürelerineilişkin olarak genel hükümler çerçevesinde belirlenen mecburi hizmetyükümlülüklerini yerine getirirler ve ilgililer adına öğrenimleri nedeniyleçıkarılmış olan her türlü borç tutarlarının takibinden vazgeçilerek tahsilatişlemine son verilir. Bunların daha önce ödemiş oldukları tutarların bulunmasıhalinde, bu meblağa isabet eden süreler faiz borcu dikkate alınmaksızınilgililerin mecburi hizmet sürelerinden indirilir.
Bu Kanun kapsamında yurt dışına gönderilen öğrenciler, yurtdışında resmî öğrenci olarak geçirmiş oldukları öğrenim sürelerinin 18 yaşınıntamamlanmasından sonraki döneme ait olan kısmını, halen tâbi oldukları sosyalgüvenlik kurumuna bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren üç ay içindemüracaat etmeleri ve müracaat tarihi itibarıyla bulundukları görev ile dereceve kademe ya da basamak ya da prime esas kazanç tutarı üzerinden bu süreyeilişkin olarak hesaplanacak prim, kesenek, kurum karşılığı gibi toplamyükümlülük tutarını müracaatın kabul tarihinden itibaren oniki ayda eşittaksitler halinde ödemek suretiyle borçlanabilirler. Taksit ödeme dönemisonunda borcunun tamamını ödemiş olduğu tespit olunanların borçlanmış olduklarıbu süreler, emekliliğe tâbi toplam hizmet süresinin hesabında ve sigortalılıkya da iştirakçiliğin başlangıç tarihinin tespitinde dikkate alınır. Aylıktaksitlerini zamanında ödemeyenlerin önceki aylara ilişkin olarak ödemişoldukları tutarlar, süresi geçen son taksit tarihinden itibaren otuz gün içindeilgililere iade olunur. Başvuru tarihi itibarıyla herhangi bir sosyal güvenlikkurumuna tâbi olmayanlardan, daha önce herhangi bir sosyal güvenlik kurumunatâbi çalışması olanlar en son tâbi oldukları sosyal güvenlik kurumuna, dahaönce herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tâbi çalışması olmayanlar ise SosyalGüvenlik Kurumuna (Bağ-Kur Genel Müdürlüğüne) müracaatta bulunurlar ve bunlarınborçlanacakları süreye ilişkin olarak ödeyecekleri toplam tutar, 8/5/1985tarihli ve 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt DışındaGeçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi HakkındaKanunun 4 üncü maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen günlüktutar esas alınarak tespit olunur."
2- 5535 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 2547 sayılı Yasa'ya eklenenitiraz konusu Geçici 52., 53. ve 54. maddeler şöyledir:
"Geçici Madde 52- (Ek: 29/6/2006-5535-2 md.) Kısmîstatüde görev yapanlara 15/3/2004 tarihinden önceki dönem için ödenmiş olanmakam ve görev tazminatları geri alınmaz; ödendiği halde herhangi bir nedenlegeri alınanlara geri alınan tutar iade edilir. Bunlara, 15/1/2003 ile 14/3/2004tarihleri arasındaki dönem için ödenmeyen makam ve görev tazminatları, müstahakolunan tarihteki miktarlar üzerinden ödenir."
"Geçici Madde 53- (Ek: 29/6/2006-5535-2 md.) 33üncü maddeye göre lisansüstü eğitim-öğretim amacıyla yurt dışına gönderilenlerile 35 inci maddeye göre yurt içinde başka bir üniversiteye lisansüstüeğitim-öğretim amacıyla gönderilenlerden veya üniversitelerinde görevyapanlardan bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar;
a) Lisansüstü eğitim-öğretim amacıyla yurt dışında kalmalarıgereken süre içerisinde öğrenimlerini tamamlayamamaları nedeniyle kadroları ileilişikleri kesilenlerden veya ilişiği kesilmeyip devam edenler ile başka birkamu kurumuna naklen atananlardan,
b) Eğitimin herhangi bir aşamasında, her ne sebeple olursa olsunTürkiye'ye çağrılmış olanlardan,
c) Lisansüstü eğitim-öğretim amacıyla yurt içindeki başka birüniversitede kalmaları gereken süre içerisinde öğrenimlerini tamamlayamamalarınedeniyle kadroları ile ilişikleri kesilenlerden,
d) Eğitimlerinin herhangi bir aşamasında istifa etmiş olmalarınedeniyle kadrolarıyla ilişikleri kesilenler, sürelerinin bitiminde mecburihizmetlerini tamamlamak üzere görevlerine başlamayıp çekilmiş sayılanlar ilegörevlerine başlayıp da yükümlü bulundukları mecburi hizmetini bitirmedengörevlerinden ayrılanlardan,
e) Herhangi bir üniversitede görev yaparken yeniden atanmamaksuretiyle üniversite ile ilişiği kesilenlerden,
en az yüksek lisans (master) eğitimini başarıyla tamamlamışolanlar; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içerisindeYükseköğretim Kuruluna müracaat etmeleri halinde, 657 sayılı Devlet MemurlarıKanununun 48 inci maddesinde belirtilen genel şartları taşımaları kaydıyla,Yükseköğretim Kurulunca atanmalarının uygun bulunması üzerine müracaattarihinden itibaren üç ay içerisinde, (öncelikle daha önce kadrolarınınbulunduğu kurumlar olmak üzere) Kurulun belirleyeceği yükseköğretimkurumlarındaki durumlarına uygun öğretim elemanı kadrolarından birineatanabilirler. Bunlardan durumları yukarıdaki (a), (b), (c), (d) ve (e)bentlerine uyanlar için kullanılmak üzere yılda bir defa yapılmasına ilişkinsınırlamaya tâbi olmaksızın 78 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 1 incimaddesi hükmü uyarınca Bakanlar Kurulu kararıyla ihtiyaca göre öğretimelemanları kadrolarında unvan ve derece değişiklikleri yapılabilir.Yükseköğretim Kurulunca atanması uygun görülmeyenler altmış gün içerisindeyargı yoluna başvurabilirler. Yükseköğretim Kuruluna başvurmayanlar ileYükseköğretim Kurulunca ataması uygun görülmeyenlerden, yargı yoluna müracaatetmeyenler ve yargı kararı ile öğretim elemanı olarak atanmaları uygungörülmeyenler ise bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıliçerisinde Devlet Personel Başkanlığına müracaat ederler. Bunlar, personelihtiyacı dikkate alınarak anılan Başkanlıkça belirlenecek kamu kurum vekuruluşlarının boş memur kadrolarına sınav şartı aranmaksızın ve açıktanatamaya ilişkin sınırlamalara tâbi tutulmaksızın altı ay içinde atanırlar.
Ancak bunlardan yüksek lisans eğitimini başarıyla tamamlayamamışolanlar, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içerisindeDevlet Personel Başkanlığına müracaat etmeleri halinde, 657 sayılı DevletMemurları Kanununun 48 inci maddesinde belirtilen genel şartları taşımalarıkaydıyla müracaat tarihinden itibaren üç ay içerisinde, personel ihtiyacıdikkate alınarak anılan Başkanlıkça belirlenecek kamu kurum ve kuruluşlarınınboş memur kadrolarına sınav şartı aranmaksızın ve açıktan atamaya ilişkinsınırlamalara tâbi tutulmaksızın atanırlar. Bunlardan halihazırda Devlet memurustatüsünde çalışanların ise çalıştıkları kurumlarda mecburi hizmetleriniyapmalarına müsaade edilir.
Bunlar, atandıkları kurumlarında, halihazırda kamu kurumlarındagörev yapanlar ise bu kurumlarında yurt içinde veya yurt dışında görmüşoldukları öğrenim sürelerine ilişkin olarakgenel hükümler çerçevesinde belirlenen mecburi hizmet yükümlülükleriniyerine getirirler ve ilgililer adına öğrenimleri nedeniyleçıkarılmış olan borç tutarlarının takibinden vazgeçilerek tahsilat işlemine sonverilir. Bunların daha önce ödemiş oldukları tutarların bulunması halinde, bumeblağa isabet eden süreler ilgililerin mecburi hizmet sürelerinden indirilir.Ancak, üniversiteye veya başka bir kamu kurumuna dönmek istemeyenlerden mecburihizmet karşılığı olarak, hizmetleri karşılığında aldıkları yurt içi maaşlartalep edilemez. Bu maaşlar haricinde eğitimleri için yapılan diğer ödemelertalep edilir.
Birinci fıkranın (a), (b) veya (c) bentlerinde sayılan durumlarıngerçekleşmesine rağmen, geçici 47 nci madde uyarınca öğrenim hakkıtanınanlardan ataması yapılmış olanlar ile kadrolarıyla ilişiklerikesilmeyenlerden haklarında borç takibi yapılanlar kadrolarında bırakılır;bunlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır. Bunların yükseköğretimkurumlarında çalışmış oldukları süreler mecburi hizmetlerinden indirilir.
Bu madde kapsamına girenlerden öğretim elemanı kadrosunaatananlardan tekrar mecburi hizmet yükümlülüğü öngörülen bir görevlendirmeyapılmış veya yapılacakların, söz konusu görevlendirme çerçevesinde lisansüstüeğitim-öğretimlerini başarılı bir şekilde tamamlamış olmaları veyatamamlamaları halinde, bu görevde çalışmış oldukları süreler ilkgörevlendirmeye ilişkin mecburi hizmetlerinden indirilir ve ikincigörevlendirmeye ilişkin mecburi hizmet yükümlülüğü devam eder; başarısızolmaları halinde ise bu görevlendirmeden kaynaklanan mecburi hizmet yükümlülük süreleriönceki mecburi hizmet yükümlülük sürelerine ilave edilir.
Yukarıda belirtilen hükümler çerçevesinde öğretim elemanı veyamemur kadrolarına atandıktan sonra yükümlü bulundukları mecburi hizmetibitirmeden görevlerinden ayrılan veya bir ceza sebebiyle görevine sonverilenler ile bu madde kapsamına girdiği halde müracaat etmemeleri veya DevletMemurları Kanununun 48 inci maddesinde belirtilen genel şartları taşımadıklarıiçin atanamamaları nedeniyle mecburi hizmet yükümlülüğünü yerinegetirmeyenlerin yükümlü tutulacakları tutar, imzaladıkları yüklenme senedi ilemuteber imzalı müteselsil kefalet senedi hükümleri dikkate alınmaksızın veilgililere ödeme yapma sonucu doğurmaksızın, kendilerine döviz olarak yapılmışolan her türlü masraflar için;
a) Bunlardan 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 34 üncümaddesinin yürürlüğe girdiği 5/8/1996 tarihinden sonra yüklenme senedi ilemuteber imzalı müteselsil kefalet senedi alınanlar hakkında, anılan maddeninikinci fıkrası hükümlerine göre bu Kanunun yayımı tarihinden önceki süreleriçin faiz uygulanmaksızın hesaplama yapılır.
b) 5/8/1996 tarihinden önce yüklenme senedi ile muteber imzalımüteselsil kefalet senedi alınanlar hakkında, ilgili adına fiilen ödemeninyapıldığı tarihteki T.C. Merkez Bankasınca tespit ve ilân edilen efektif satışkuru üzerinden Türk Lirasına çevrilerek bulunacak tutar ile bu tutara sarftarihinden bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen süre için 1/1/2006tarihinden geçerli olmak üzere tespit ve ilân edilen kanunî faiz işletilerekhesaplama yapılır. Ancak, bu hükümlere göre hesaplama yapılması sonucundaborçlunun aleyhine bir durum ortaya çıkması halinde (a) bendi hükümleriuygulanır.
Hesaplanan borç miktarı, ilgilinin durumu ve ödettirilecek meblağdikkate alınarak azamî beş yıla kadar taksitlendirilebilir. Bunların daha önceödemiş oldukları tutar ile mecburi hizmetlerinde değerlendirilen sürelereisabet eden tutar, anılan madde uyarınca belirlenecek tutardan düşülür."
"Geçici Madde 54- (Ek: 29/6/2006-5535-2 md.) BuKanun uyarınca mecburi hizmet karşılığı yurt dışına gönderilenlerden, bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, borcunun tamamını ödemeden veyamecburi hizmetini tamamlamadan vefat edenlerin borç yükümlülükleri ortadankalkar. Buna bağlı olarak, borçlunun kendisi, mirasçıları ve kefillerihakkındaki her türlü borç yükümlülükleri ortadan kaldırılır ve her türlü borçtakibi işlemlerine son verilir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 10.,70. ve 138. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
A- Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, TülayTUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve OsmanAlifeyyaz PAKSÜT'ün katılmalarıyla E. 2007/28 sayılı dosyada 21.3.2007gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, öncelikle davada uygulanacak kuralsorunu görüşülmüştür.
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların dao davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
Başvuran Mahkeme, 5535 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu'na eklenen "Geçici Madde 52", "Geçici Madde53" ve "Geçici Madde 54"ün iptalini istemektedir.
Danıştay Sekizinci Dairesinde bakılmakta olan davada, 5535sayılı Yasa'nın uygulanmasını göstermek için Başbakanlık Devlet PersonelBaşkanlığı tarafından hazırlanıp 12.8.2006 günlü, 26257 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanan 2006/2 numaralı "Tebliğ"in iptali istenmektedir. Sözkonusu Tebliğ ise 2547 sayılı Yasa'nın Geçici 53. maddesinin uygulanmasınailişkin hükümleri içermektedir. Bu durumda, davada uygulanacak kural Geçici 53.madde olduğundan, 2547 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici 52. ve Geçici 54. maddelerdavada uygulanacak kural niteliğinde değildir.
Bu nedenle, 5535 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 2547 sayılıYasa'ya eklenen Geçici 52. ve Geçici 54. maddelerin davada uygulanma olanağıbulunmadığından, bu maddelere ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddine, dosyada eksiklik bulunmadığından,5535 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 2547 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici 53.maddenin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin bu konudakiraporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına oybirliğiyle kararverilmiştir.
B- Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün katılmalarıyla E. 2007/64 sayılıdosyada 19.6.2007 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- BİRLEŞTİRME KARARI
29.6.2006 günlü, 5535 sayılı Bazı Kamu Alacaklarının Tahsil veTerkinine İlişkin Kanun'un 2. maddesiyle 4.11.1981 günlü, 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu'na eklenen Geçici 53. maddenin iptaline ve yürürlüğünündurdurulmasına karar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2007/28 sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2007/64 esassayılı dava ile birleştirilmesine, esasının kapatılmasına, esas incelemenin2007/64 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 19.6.2007 günündeoybirliğiyle karar verilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kurallar, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Uygulanacak Kural ve Sınırlama Sorunu
1- Danıştay Sekizinci Dairesince yapılan iki ayrı iptal başvurusununbirleştirilerek esas incelemenin birlikte yapılması ve başvuru kararlarındafarklılık bulunması nedeniyle, esas inceleme evresinde uygulanacak kural sorunuüzerinde yeniden durmak gerekmiştir.
Danıştay Sekizinci Dairesinin 16.4.2007 günlü, E. 2006/5870 sayılıbaşvuru kararında, 5535 sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile 1416 sayılı Yasa'yaeklenen Geçici 1. maddenin birinci ve ikinci fıkralarının iptali istenmektedir.Bakılmakta olan davanın konusu, borçlarını mecburi hizmet yaparak ödemekisteyenlere ilişkin düzenlemelerin iptali istemidir. 1416 sayılı Yasa'yaeklenen Geçici Madde 1'in birinci fıkrasında borç yapılandırılmasına ilişkinhükümler; ikinci fıkrasında ise borçlarını mecburi hizmet yaparak ödemekisteyenlere ilişkin hükümler yer almaktadır. Bu durumda, davada uygulanacakkural, borçlarını mecburi hizmet yaparak ödemek isteyenlere ilişkin hükümlerinyer aldığı Geçici 1. maddenin ikinci fıkrasıdır. Dolayısıyla, Geçici 1.maddenin birinci fıkrası, davada uygulanacak kural niteliğinde değildir.
Danıştay Sekizinci Dairesinin 20.2.2007 günlü, E. 2006/5869 sayılıbaşvuru kararında 5535 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu'na eklenen "Geçici Madde 52", "Geçici Madde53" ve "Geçici Madde 54"ün iptali istenirken; aynıMahkemenin 16.4.2007 günlü, E. 2006/5870 sayılı başvuru kararında ise 5535sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 2547 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici 53. maddeninbirinci ve ikinci fıkralarının iptali istenmektedir. Danıştay SekizinciDairesinin E. 2006/5869 sayılı başvurusuna ilişkin verilen İlkİnceleme Kararında, 5535 sayılı Yasa'nın 2. maddesinde yer alan Geçici 52. ve54. maddelerin davada uygulanma olanağı bulunmadığından bu maddelere ilişkinbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine ve esas incelemenin Geçici53. madde yönünden yapılmasına karar verilmiştir.
Bakılmakta olan her iki davanın konusunu, 5535 sayılı Yasa'nın 2.maddesi ile 2547 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici 53. maddenin birinci fıkrasındasayılan kişilerden "en az yüksek lisans eğitimini başarıyla tamamlamışolup da YÖK'e başvurmayanlar ile YÖK tarafından ataması uygun görülmeyenlerden,yargı yoluna müracaat etmeyenler ve yargı kararı ile öğretim elemanı olarakatanmaları uygun görülmeyenler" ile "yüksek lisans eğitiminibaşarıyla tamamlayamayanlar"dan borçlarını mecburi hizmet yaparak ödemekisteyenlere ilişkin düzenlemelerin iptali istemi oluşturmaktadır. İptaliistenen hükümler ise Geçici 53. maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yeralmaktadır. Bu durumda, davada uygulanacak kural, Geçici 53. maddeninyalnızca birinci ve ikinci fıkralarıdır. Dolayısıyla, Geçici 53. maddeninüçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci fıkraları, davada uygulanacakkural niteliğinde değildir.
Bu nedenlerle, 31.10.2008 gününde yapılan toplantıda, 5535sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle 1416 sayılı Yasa'ya eklenen Geçici 1. maddeninbirinci fıkrası ile aynı Yasa'nın 2. maddesiyle 2547 sayılı Yasa'ya eklenenGeçici 53. maddenin üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci fıkralarının,itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağıbulunmadığından, bu fıkralara ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddine oybirliğiyle karar verilmiştir.
2- Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesine göre,Anayasa Mahkemesine yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran Mahkemeninbakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır.
İtiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu her ikidavada, 5535 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 2547 sayılı Yasa'ya eklenenGeçici 53. maddenin birinci fıkrasının YÖK Başkanlığına yapılacak başvurular vebunların sonuçlarını düzenleyen birinci, ikinci ve üçüncü tümcelerinin davakonusu yapılmaması ve iptal isteminin fıkranın yalnızca dördüncü ve beşincitümcelerine yönelik olması nedeniyle, 2547 sayılı Yasa'nın Geçici 53.maddesinin birinci fıkrasına ilişkin esas incelemenin, fıkranın dördüncü vebeşinci tümceleri ile sınırlı olarak yapılmasına 31.10.2008 günündeoybirliğiyle karar verilmiştir.
B- Genel Açıklamalar
1- Kamu Hizmet ve Görevlerine Atanacaklar İçin Yapılan Sınavlaraİlişkin Açıklamalar
Kamu hizmet ve görevlerine ilk defa atanacaklar için sınavşartını öngören 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 50. maddesinin birincive ikinci fıkralarında "Devlet kamu hizmet ve görevlerine Devletmemuru olarak atanacakların açılacak Devlet memurluğu sınavlarına girmeleri vesınavı kazanmaları şarttır. Sınavların yapılmasına dair usul ve esaslar ilesınava tabi tutulmadan girilebilecek hizmet ve görevler ve bunların tabiolacağı esaslar Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir genel yönetmelikledüzenlenir." hükmüne yer verilmiştir. Söz konusu kural, kamuhizmet ve görevlerine Devlet memuru olarak atanacakların Devlet memurluğusınavlarına girmeleri gerektiğini esas almakla birlikte, bazı hizmet vegörevlere sınavsız atama yapılabileceğini ve bunun genel bir yönetmelikledüzenleneceğini öngörmektedir.
Devlet memuru iken kendi istekleriyle ya da kanun hükmü gereğigörevlerinden ayrılanların yeniden Devlet memurluğuna alınmaları 657 sayılıYasa'nın 92 ilâ 97. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Söz konusumaddelerde, Devlet memuru iken kendi isteğiyle veya kanun hükmü gereğinceayrıldıktan sonra tekrar memuriyete dönmek isteyenlerin, öngörülen koşullarıtaşımaları kaydıyla, yeni bir sınava alınmaksızın idarenin takdiriyle yeniden657 sayılı Yasa'ya tabi kadrolardan birine atanabilecekleri belirtilmektedir.
2- 1416 ve 2547 Sayılı Yasalar Uyarınca Yurt Dışına GönderilenÖğrenciler ile Öğretim Elemanı Yetiştirilmesi Amacıyla Yurt İçinde Başka BirÜniversiteye Gönderilenlerle İlgili Açıklamalar
1416 Sayılı Yasa'nın 1. maddesinde, genel ve katma bütçeden ödenekalan Devlet daireleri, tekel idareleri, iller, belediyeler, ticaret odaları vesözleşmeleri gereğince öğrenci göndermeleri zorunlu şirketlerin eğitim içinyabancı ülkelere gönderecekleri öğrencilerin bu Yasa hükümlerine tabioldukları, Yasa'nın 2. maddesinde söz konusu kurum ve kuruluşlartarafından yurtdışına gönderilecek öğrencilerin Milli Eğitim Bakanlığınca yapılacaksınavla belirleneceği hükmüne yer verilmiştir.
Bu Yasa uyarınca yurt dışına gönderilenleri; kamuda her hangi birgörevi bulunmayan lisans mezunu öğrenciler, kamu görevini yürütmekte olanlar veüniversitelerde öğretim elemanı olarak görev yapanlar olmak üzere üç gruptatoplamak mümkündür.
Yasa'nın 21. maddesine göre, bu Yasa uyarınca eğitim görmek üzereyurtdışına gitmek isteyen Devlet memurları, öğrenci statüsüne geçmek vegitmeden önce görevlerinden istifa etmek zorundadırlar.
Yasa'nın 10. maddesinde, yurt dışına gönderileceköğrencilerden bu Yasa ile kendilerine yüklenen mecburiyetleri yerinegetireceklerine ilişkin taahhütnamenin alınacağı, 17. maddesinde öğreniminitamamlayan ve yurda dönen öğrencilerin üç ay içinde taahhütname ile bağlıoldukları makama başvurmak zorunda oldukları, 18. maddesinde öğrencilerinkendilerine teklif olunacak görevleri kabul zorunluluklarının bulunduğu, 19.maddesinde ise yurda geri çağrılan, yurda döndükten sonra yasal süre içindeilgili kuruma başvurmayan, teklif edilen görevi kabul etmeyen, mecburi hizmet göreviniyerine getirirken istifa eden veya ihraç edilen kişilerin öğrenim masraflarınıfaizleriyle birlikte ödeyecekleri belirtilmektedir.
2547 sayılı Yasa'nın 33. maddenin (a) bendinin ikinci fıkrasında,bu madde uyarınca yurt dışına gönderileceklerin, hali hazırda araştırmagörevlisi olanlar ile ilk defa bu amaçla yapılacak sınavı kazanarak bu görevearaştırma görevlisi olarak atanacaklar olduğu belirtilmiştir.
1.8.1996 günlü, 4160 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle 657 sayılıYasa'ya eklenen Ek 34. maddede, ilgili kanunlarına göre; öğrenim yapmak,yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj yapmak veya benzeri birnedenle geçici süreli görevlendirilmek suretiyle, üç ay veya daha fazla süreile yurtdışına gönderilen kamu personelinin yurtdışında bulundukları süreniniki katı kadar mecburi hizmetle yükümlü olduğu ve bu şekilde yurt dışınagönderilecek personelden, örneği Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanmış"Yüklenme Senedi" ile "Muteber imzalı Müteselsil KefaletSenedi" alınacağı hükmüne yer verilmiştir.
Yine, 657 sayılı Yasa'nın 224. maddesinde "Yetiştirilmek,eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere 3 ay ve daha fazla süreile dış memleketlere gönderilen memurlara gönderilme şekillerine bakılmaksızınyurtdışında kaldıkları sürenin iki katı kadar mecburi hizmet yüklenir. Mecburîhizmet yükümlülüğünün 13.12.1960 tarihli ve 160 sayılı Kanunun 4 üncümaddesinin a, b, d fıkraları kapsamına giren kurumlar arasında devri mümkündür.Mecburi hizmetle yükümlü bulunanlar, yarışma sınavına tabi tutulmaksızınatanırlar." hükmü yer almaktadır.
2547 sayılı Yasa'nın 35. maddesi uyarınca da yükseköğretimkurumlarınca; kendilerinin, yeni kurulmuş veya kurulacak olan yükseköğretimkurumlarının öğretim elemanı ihtiyacını karşılamak üzere yurt içindeki veyayurt dışındaki bir üniversiteye öğrenci gönderilmektedir.
Yasa'nın 35. maddesinin son fıkrasında "Yurt içi veya yurtdışında yetiştirilen öğretim elemanları, genel hükümlere göre bağlı olduklarıyükseköğretim kurumlarında mecburi hizmetlerini yerine getirmekzorundadırlar" denilmek suretiyle, yurt içinde veya yurt dışında bu amaçlayetiştirilenlerin mecburi hizmet yükümlüğünün bulunduğu belirtilmektedir.
C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
1- 5535 sayılı Yasa'nın 1. Maddesiyle 1416 sayılı Yasa'ya EklenenGeçici 1. Maddenin İkinci Fıkrasının İncelenmesi
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralla eğitiminitamamlayamayanlar veya zorunlu hizmet yükümlüğünü yerine getiremeyenleresınavsız Devlet memuru olma olanağının sağlandığı, oysa 657 sayılı Yasa'da ilkdefa Devlet memuru olacaklar için sınav yapılmasının öngörüldüğü, bu kişilerindurumlarının ise ilk defa Devlet memuru olacaklardan farklı olmadığı, ayrıcakapsamda yer alan kişilerin başarı durumları, görevleri ya da eğitimlerine sonverme nedenleri gözetilmeden Devlet memuriyetine atanarak ayrıcalıktanınmasının kamu yararı ve hizmet gerekleriyle bağdaşmadığı belirtilerek,itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve 70. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
5535 sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile 1416 sayılı Yasa'ya eklenenGeçici 1. maddenin ikinci fıkrasıyla, bu Yasa uyarınca mecburi hizmetkarşılığında yurt dışına gönderilen ve maddenin birinci fıkrasında belirtilenkişilerin Devlete olan mali borçlarını Yasa'da öngörülen süre içinde başvurmakkaydıyla ve bir defaya mahsus olmak üzere, mecburi hizmet yaparak ödemelerineolanak sağlanmıştır. İtiraz konusu kuralla 1416 sayılı Yasa'nın 17. ve 18.maddelerinde sadece başarılı öğrenciler için öngörülen mecburi hizmet yapmayükümlülüğü, her hangi bir biçimde başarısız olmuş kişilere de tanınmıştır.Buna göre, kapsamda yer alan kişilerin bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren üç ay içerisinde Milli Eğitim Bakanlığına müracaat etmeleri halinde, 657sayılı Yasa'nın 48. maddesinde belirtilen genel şartları taşımaları kaydıyla,müracaat tarihinden itibaren üç ay içerisinde atamaları yapılacak ve bukişiler, atandıkları kurumlarda mecburi hizmet görevlerini yerinegetireceklerdir.
Anayasa'nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilen sosyal hukukdevleti, insan haklarına dayanan, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içindeyaşamalarını güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararıarasında adil bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirmek ve ekonomikönlemler alarak çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygun hayatsürdürmelerini sağlayan, milli gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması içingereken önlemleri alan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen, güçsüzlerigüçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri gözetendevlettir. Çağdaş devlet anlayışı, sosyal hukuk devletinin tüm kurum vekurallarıyla Anayasa'nın özüne ve ruhuna uygun biçimde kurularak işletilmesini,bu yolla bireylerin refah, huzur ve mutluluğunun sağlanmasını gerekli kılar.
İtiraz konusu düzenlemenin gerekçesinden, 657 sayılı Yasa'nın Ek34. maddesinde 5.8.1996 tarihinde yapılan düzenlemeden önce yurt dışınagönderilen akademik personel ve öğrencilerin mecburi hizmet yükümlülüklerindenkaynaklanan mali borçlarının, ülkemizde 2001 yılı ve öncesinde yaşanan ekonomikkrizler sonucunda büyük rakamlara ulaşması nedeniyle, öğrenimlerinitamamlayamayan bu kişilerin ve onlara kefil olanların mağduriyetlerinin giderilebilmesive ödeme gücü olmayanlara yurt dışına gönderiliş amacına uygun olarakborçlarını mecburi hizmet yaparak ödemelerine olanak sağlamak amacıylayapıldığı anlaşılmaktadır.
Yapılan bu düzenlemeyle, Devlet tarafından tahsil edilemeyen buborçların bir yandan tahsil edilebilmesine olanak tanınırken, bir yandan daödeme gücü olmayanlardan Devlet memuru olarak yararlanılması amaçlanmaktadır.Yasakoyucunun takdir yetkisini kullanarak, sosyal hukuk devleti olmabilinciyle, kamu yararını gözeterek bu kişilerin mağduriyetlerini gidermekamacıyla yaptığı, makul ve adil bir çözümü içeren bu düzenlemenin hukuk devletiilkesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen "yasa önünde eşitlikilkesi" hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ileeylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynıdurumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarınısağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesinher yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındakiözellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları veuygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesizedelenmez.
Anayasa'nın 70. maddesinde, her Türk'ün kamu hizmetlerine girmehakkına sahip olduğu, hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başkahiçbir ayırımın gözetilemeyeceği belirtilmiştir. Söz konusu kural, kamuhizmetine girmede eşitlik ilkesinin dikkate alınmasını öngörmektedir.
1416 sayılı Yasa uyarınca yurt dışına gönderilen ancakeğitimlerini her hangi bir sebeple tamamlayamayanlar ile ilk defa Devletmemurluğuna atanacak olanlar aynı durumda bulunmadıklarından, bunlar arasındaeşitlik karşılaştırılması yapılamaz. İtiraz konusu kural, kapsamına aldığıkişilere öngörülen süre içerisinde başvurmaları kaydıyla, bir defaya mahsusolmak üzere belli bir hak tanıyan geçici bir düzenlemedir. İtiraz konusu kural,1416 sayılı Yasa uyarınca yurt dışına gönderilen ancak eğitimlerini her hangibir sebeple tamamlayamayıp, Yasa'da öngörülen geçici süre içerisinde başvuranaynı durumdaki kişilerin tamamına bu hakkı öngördüğüne ve bunlar arasında birayırım yapmadığına göre, eşitlik ilkesine aykırılıktan söz edilemez.
Diğer taraftan, 1416 sayılı Yasa uyarınca yurt dışınagönderilen "kamu görevini yürütmekte olanlar" ile"üniversitelerde öğretim elemanı olanlar"ın, yurt dışına gönderilmeöncesinde esasen kamuda görev yapmaları nedeniyle bu kişiler ile ilk defaDevlet memurluğuna atanacakların aynı durumda bulunmadıklarından, bunlararasında bu açıdan da eşitlik karşılaştırmasının yapılamayacağıaçıktır. 1416 sayılı Yasa uyarınca yurt dışına gönderilen"kamuda her hangi bir görevi bulunmayan lisans mezunu öğrenciler"indurumu da ilk defa Devlet memurluğuna atanacak kişilerden farklıdır. 1416sayılı Yasa uyarınca yurt dışına gönderilenler için yapılan sınavgözetildiğinde, bu kişilerin durumlarının ilk defa Devlet memurluğuna sınavlagirenlerden farklı olduğunun kabulü gerekir. Farklı konumdaki bu kişiler içinfarklı kuralların öngörülmesi Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılıkoluşturmaz.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 10 ve 70. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Şevket APALAK ve ZehraAyla PERKTAŞ bu görüşe katılmamışlardır.
2- 5535 sayılı Yasa'nın 2. Maddesiyle 2547 Sayılı Yasa'ya EklenenGeçici 53. Maddenin Birinci Fıkrasının 4. ve 5. Tümcelerinin İncelenmesi
Başvuru kararlarında, itiraz konusu kuralın kapsamında kalankişilerin durumunun her hangi bir yükseköğretim kurumunu bitirip Devletmemurluğuna atanmayı bekleyen kişilerden farklı olmadığı halde bunlarınsınavsız ve hiçbir koşula bağlı olmaksızın Devlet memurluğuna atanmalarınaolanak sağlandığı, kapsamda yer alan kişilerin başarı durumları, görevleriya da eğitimlerine son verme nedenleri gözetilmeden Devlet memuriyetineatanarak ayrıcalık tanınmasının kamu yararı ve hizmet gerekleriylebağdaşmadığı,ayrıca YÖK tarafından öğretim elemanı kadrosuna atanmasıuygun görülmeyip, bu işleme karşı açtıkları davaları reddedilenlere sınavagirmeksizin Devlet memuru olarak atanmaları olanağının tanınması nedeniylekişinin öğretim elemanı olamayacağına ilişkin yargı kararının etkisiz hale getirildiği belirtilerek,itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10., 70. ve 138. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kural, kapsamda yer alan kişilerden en azyüksek lisans eğitimini başarıyla tamamlayıp da Yükseköğretim Kurumunabaşvurmayanlar ile Yükseköğretim Kurumu tarafından öğretim elemanı olarakatanması uygun görülmeyenlerden, yargı yoluna müracaat etmeyenler ve yargıkararı ile öğretim elemanı olarak atanmaları uygun görülmeyenlerin Yasa'daöngörülen sürede Devlet Personel Başkanlığına müracaat etmeleri durumunda,personel ihtiyacı dikkate alınarak anılan Başkanlıkça belirlenecek kamu kurumve kuruluşlarının boş memur kadrolarına sınav şartı aranmaksızın ve açıktanatamaya ilişkin sınırlamalara tâbi tutulmaksızın altı ay içindeatanabilmelerine olanak tanımaktadır.
İptali istenen tümcelerle 1416 sayılı Yasa'nın Geçici 1.maddesinin ikinci fıkrası birbirine paralel hükümler içerdiğinden, Geçici 1.maddesinin ikinci fıkrası için belirtilen Anayasa'ya uygunluk gerekçeleri,incelenen tümceler için de geçerlidir.
Öte yandan, itiraz konusu tümcelerin kapsamındaki kişiler,yurt dışına gönderilmeden önce 2547 sayılı Yasa'ya göre araştırma görevlisiolarak çalışmakta olan kimselerdir. Araştırma görevlisi kadrolarına atanabilmekiçin ise bazı sınavlara tabi tutulma zorunluluğu bulunmaktadır. Bu kişilerin,yurt dışında yüksek lisans eğitimlerini tamamladıkları da dikkate alındığında,bu nitelikteki kişiler ile her hangi bir yükseköğretim kurumunu bitirenlerinaynı konumda bulunduklarını kabul etmek mümkün değildir. Bu nedenlerle,itiraz konusu tümcelerin eşitlik ilkesine aykırı bir yönü yoktur.
Anayasa'nın 138. maddesinde, hâkimlerin görevlerinde bağımsız oldukları,Anayasa ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verecekleri, hiçbir organ, makam, merci veya kişilerin yargı yetkisinin kullanılmasındamahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği,tavsiye ve telkinde bulunamayacağı, yasama ve yürütme organları ile idareninmahkeme kararlarına uymak zorunda bulundukları belirtilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin konuyla ilgili süreklilik taşıyaniçtihatlarında vurgulandığı üzere, kesinleşmiş yargı kararlarıyla oluşmuşhukuksal durumlara dokunulmaması, bir başka ifadeyle yargı kararının hukuksalolarak değerini ve geçerliliğini koruması durumlarında, Anayasa'nın 138.maddesine aykırılıktan söz edilemez. İtiraz konusu kural, öğretim elemanı olmakiçin YÖK'e yaptığı başvurusu kabul edilmeyen ve bu karara karşı yargı merciineyaptığı itirazı da reddedilenlere Devlet memurluğuna atanabilme hakkınıtanımaktadır. Yapılan bu düzenlemeyle, bu kişilerin öğretim elemanı olarakdeğil, Devlet memuru olarak atanmalarına olanak tanındığı dikkate alındığında,kişinin öğretim elemanı olarak atanmasının uygun görülmediğine ilişkin mahkemekararı hukuksal olarak değerini ve geçerliliğini devam ettirdiğinden, itirazkonusu kuralın Anayasa'nın 138. maddesine aykırı bir yönünün bulunmadığıaçıktır.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 10., 70., ve 138.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Şevket APALAK ve ZehraAyla PERKTAŞ bu görüşe katılmamışlardır.
3- 5535 sayılı Yasa'nın 2. Maddesiyle 2547 Sayılı Yasa'ya EklenenGeçici 53. Maddenin İkinci Fıkrasının İncelenmesi
Başvuru kararlarında, kuralın kapsamında yer alan kişilerinbaşarı durumları, görevleri ya da eğitimlerine son verme nedenleri gözetilmedenDevlet memurluğuna sınavsız olarak atanan bu kişilere ayrıcalık tanınmasınınkamu yararı ve hizmet gerekleriyle bağdaşmadığı belirtilerek, itiraz konusu kuralınAnayasa'nın 2., 10. ve 70. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kural, kapsamda yer alan kişilerden yükseklisans eğitimini başarıyla tamamlayamamış olanlara, bu maddede öngörülen süreiçinde Devlet Personel Başkanlığına müracaat etmeleri halinde, 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinde belirtilen genel şartları taşımalarıkaydıyla, personel ihtiyacı dikkate alınarak anılan Başkanlıkça belirlenecekkamu kurum ve kuruluşlarının boş memur kadrolarına sınav şartı aranmaksızın veaçıktan atamaya ilişkin sınırlamalara tâbi tutulmaksızın atanabilmelerineolanak tanımaktadır.
İtiraz konusu fıkra, 1416 sayılı Yasa'nın Geçici 1. maddesininikinci fıkrası ile birbirine paralel hükümler içerdiğinden, Geçici 1. maddeninikinci fıkrası için belirtilen Anayasa'ya uygunluk gerekçeleri, incelenen fıkraiçin de geçerlidir.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu fıkra, Anayasa'nın 2., 10., ve70. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Şevket APALAK ve ZehraAyla PERKTAŞ bu görüşe katılmamışlardır.
VII- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
29.6.2006 günlü, 5535 sayılı Bazı Kamu Alacaklarının Tahsil veTerkinine İlişkin Kanun'un 2. maddesiyle 4.11.1981 günlü, 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu'na eklenen Geçici Madde 53'ün;
1- Birinci fıkrasının "Yükseköğretim Kurulunabaşvurmayanlar ile Yükseköğretim Kurulunca ataması uygun görülmeyenlerden,yargı yoluna müracaat etmeyenler ve yargı kararı ile öğretim elemanı olarakatanmaları uygun görülmeyenler ise bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren bir yıl içerisinde Devlet Personel Başkanlığına müracaat ederler.Bunlar, personel ihtiyacı dikkate alınarak anılan Başkanlıkça belirlenecek kamukurum ve kuruluşlarının boş memur kadrolarına sınav şartı aranmaksızın veaçıktan atamaya ilişkin sınırlamalara tâbi tutulmaksızın altı ay içindeatanırlar." biçimindeki dördüncü ve beşinci tümcelerine,
2- İkinci fıkrasına,
yönelik iptal istemi, 31.10.2008 günlü, E. 2007/64, K. 2008/154sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkra ve tümcelere ilişkin YÜRÜRLÜĞÜNDURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 31.10.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
VIII- SONUÇ
29.6.2006günlü, 5535 sayılı Bazı Kamu Alacaklarının Tahsil ve Terkinine İlişkinKanun'un:
1- 1.maddesiyle 8.4.1929 günlü, 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek TalebeHakkında Kanun'a eklenen Geçici Madde 1'in ikinci fıkrasının,
2- 2.maddesiyle 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'na eklenen GeçiciMadde 53'ün;
a- Birincifıkrasının "Yükseköğretim Kuruluna başvurmayanlar ile YükseköğretimKurulunca ataması uygun görülmeyenlerden, yargı yoluna müracaat etmeyenler veyargı kararı ile öğretim elemanı olarak atanmaları uygun görülmeyenler ise buKanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde Devlet PersonelBaşkanlığına müracaat ederler. Bunlar, personel ihtiyacı dikkate alınarakanılan Başkanlıkça belirlenecek kamu kurum ve kuruluşlarının boş memurkadrolarına sınav şartı aranmaksızın ve açıktan atamaya ilişkin sınırlamalaratâbi tutulmaksızın altı ay içinde atanırlar." biçimindeki dördüncü vebeşinci tümcelerinin,
b- İkincifıkrasının,
Anayasa'ya aykırı olmadığınave itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Şevket APALAKile Zehra Ayla PERKTAŞ'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
31.10.2008 gününde kararverildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
AZLIKOYU
5535 sayılı, Bazı Kamu Alacaklarının Tahsil ve Terkinine İlişkinKanun'un:
1. maddesiyle 1416 sayılı Yasa'ya eklenen geçici madde 1'in ikincifıkrası:
1929 tarihli 1416 sayılı Yasa öğrenim için yabancı ülkeleregönderilen öğrencilerle ilgili kuralları düzenlemektedir. Yasa'nın öngördüğüsisteme göre yurt dışına gönderilen öğrencilerden yüklenme senedi alınacak;geriye çağrılan, öğrenimlerini bitirdikleri halde üç ay içinde geri dönüpilgili makama başvurmayan ve önerilen görevleri kabul etmeyen, mecburi hizmetsüresi içinde istifa eden veya memurluktan çıkarılanlar öğrenim masraflarınıfaiziyle ödemekle zorunlu olacaklardır. 5535 sayılı Yasa ise bu durumda olupborç takibi yapılanlara ödeme kolaylığı sağlama yanında, itiraza konu ikincifıkrasıyla bunlardan borçlarını mecburi hizmet yaparak ödemek isteyenlerememuriyete atanma olanağı getirmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratik, laikve sosyal bir hukuk Devleti niteliğine vurgu yapılmış, 10. maddesinde herkesindil, ırk, cinsiyet siyasi düşünce, felsefe, inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu belirtilmiş ve 70.maddesinde de her Türk'ün, kamu hizmetine girme hakkına sahip bulunduğuaçıklanmıştır.
Anayasa'nın 128. maddesine göre, memur ve diğer kamugörevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları veyükümlülükleri, aylık ve ödenekleri diğer özlük işleri kanunla düzenlenecektir.Bu anayasal hüküm bağlamında düzenlemeler getiren 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 50. maddesinde, "Devlet kamu hizmet ve görevlerine Devletmemuru olarak atanacakların açılacak Devlet memurluğu sınavlarına girmeleri vesınavı kazanmaları şarttır." denilmiş, 92. maddesinde de memurluktançekilenlerle, çekilmiş sayılanların, memurluğa dönmeleri için ayrıldıklarısınıfta boş kadro bulunması ve bu sınıfa veya başka sınıflara atanmalarıhalinde o sınıfın niteliklerini taşımaları gerekliliği vurgulanmıştır.
Statü hukukunun özelliklerini içeren Devlet memurluğuna açıktanatama için tüm bireyler yönünden görevin gerektirdiği nitelikler dışındaönceden belirlenmiş aynı koşulların varlığı gerektiğinde kuşku yoktur. Herhangibir kişi için bu yönden farklı kurallar getirmek, herkesin sahip olduğu kamuhizmetine girme hakkı ve eşitlik ilkesi yönünden ayrım yapılmış olması sonucunudoğuracaktır.
İtiraz konusu kuralla Devlet memurluğuna sınavsız atanma olanağıgetirilen; yurt dışındaki öğrencilikle ilişiği kesilen, eğitim sonunda görevinebaşlamayan veya kadrolarıyla ilişiği kesilen kişilerle, açıktan memurluğaatanma için Devlet memurluğu sınavına girmesi gereken kişiler arasında statühukuku yönünden hiçbir fark yoktur. Çünkü her iki konumda bulunanlar kamugöreviyle ilintisi olmayan ve memuriyete girmek isteyen birey niteliğinitaşırlar. Yurt dışına öğrenim için girilen sınavın ise, Devlet kamu hizmet vegörevleri için yapılan Devlet memurluğu sınavıyla hiçbir ilgi ve nitelikselbenzerliği bulunmadığında duraksama yoktur. Bu sınav, yalnızca yurt dışındaöğrenci olma konumunu kazandırdığı ve memurluk ile öğrencilik ayrı statülerolduklarından, Devlet memurluğu için aranan yeterliliğin oluştuğunun göstergeside olamaz.
Öte yandan, mecburi hizmetini bitirmeden görevden ayrılanlar ilememurluğa yeniden atanma için belirli nitelikler aranan ve yönetimin takdirigereken memurluktan çekilenler arasında da hukuki hiçbir farklı durumdan sözedilemez. Her iki konumda bulunanlar yönünden yeniden atanma halinde ayrımyapılmadan gerekli koşul ve niteliklerin aranması eşitlik ilkesinin gereğidir.
Bu nedenlerle, sınavsız bir şekilde Devlet memurluğuna atanmaolanağı getiren ve görevden ayrılanlar yönünden genel ilkeleri gözetmeyenkural, Anayasa'nın 2., 10. ve 70. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
2. maddesiyle 2547 sayılı Yasa'ya eklenen geçici madde 53'ünbirinci fıkrasının dördüncü ve beşinci tümceleri ile ikinci fıkrası:
Kuralın kapsamına aldığı ve lisansüstü eğitim-öğretim amacıylayurt dışına ve yurt içinde başka bir üniversiteye gönderilen veya yenidenatanmayan araştırma görevlileri 2547 sayılı Yüksek Öğrenim Kanunu'nun 33.maddesi uyarınca üç yıl için atanan öğretim yardımcılardır. Statü bakımındanDevlet memurlarından farklı nitelik taşıyan araştırma görevlilerinin süresiiçinde lisanüstü eğitimi bitirememe ve başka nedenlerle ilişkilerininkesilmesi, mecburi hizmet görevinden ayrılmaları veya üniversitedekigörevlerine yeniden atanmamış olmalarıyla oluşan hukuksal durumları, açıktanDevlet memurluğuna atanma için bekleyen kişilerle bir farklılık göstermez. Heriki konumda bulunanlar kamu göreviyle ilintisi olmayan birey niteliği taşırlar.Devlet memuru olabilmeleri için Devlet memuru sınavına girmeleri ve kazanmalarıgerekir. Buna karşın itiraz konusu kuralla sınavsız bir şekilde Devletmemurluğuna atanma olanağı getirilmesi 1. bölümde de aktarılan gerekçelerlebirlikte Anayasa'nın 2., 10. ve 70. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Açıklanan nedenlerle karara karşıyız.
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Şevket APALAK
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ