ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2007/69
Karar Sayısı : 2009/26
Karar Günü : 19.2.2009
R.G. Tarih-Sayı :02.06.2009-27246
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR :
1- Tokat Sulh Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2007/69)
2- Sakarya Çocuk Mahkemesi (Esas Sayısı : 2007/88)
3- Sakarya 3. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2007/107)
4- Şişli 2. Asliye Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı: 2008/65)
İTİRAZLARIN KONUSU: 26.9.2004 günlü, 5237sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesinin başlığının ve (1) numaralıfıkrasının ilk tümcesinde yer alan "...iki yıl veya daha az süreyle hapiscezasına mahkum edilen kişinin cezası ertelenebilir" ibaresininAnayasa'nın 2., 10., 36. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Bakılmakta olan davalarda, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nunhapis cezalarının ertelenmesiyle ilgili itiraz konusu ibare ve madde kenarbaşlığının Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler, iptalleri içinbaşvurmuşlardır.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu ibareleri dekapsayan 51. maddesi şöyledir:
"Hapis cezasının ertelenmesi
Madde 51- (1) İşlediği suçtandolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilenkişinin cezası ertelenebilir. Bu sürenin üst sınırı, fiili işlediğisırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş olan kişilerbakımından üç yıldır. Ancak, erteleme kararının verilebilmesi için kişinin;
a) Daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapiscezasına mahkûm edilmemiş olması,
b) Suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlıkdolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması,
Gerekir.
(2) Cezanın ertelenmesi, mağdurun veya kamunun uğradığı zararınaynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamengiderilmesi koşuluna bağlı tutulabilir. Bu durumda, koşul gerçekleşinceye kadarcezanın infaz kurumunda çektirilmesine devam edilir. Koşulun yerine getirilmesihalinde, hakim kararıyla hükümlü infaz kurumundan derhal salıverilir.
(3) Cezası ertelenen hükümlü hakkında, bir yıldan az, üç yıldanfazla olmamak üzere, bir denetim süresi belirlenir. Bu sürenin alt sınırı,mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz.
(4) Denetim süresi içinde;
a) Bir meslek veya sanat sahibi olmayan hükümlünün, bu amaçla bireğitim programına devam etmesine,
b) Bir meslek veya sanat sahibi hükümlünün, bir kamu kurumundaveya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimialtında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
c) Onsekiz yaşından küçük olan hükümlülerin, bir meslek veya sanatedinmelerini sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bireğitim kurumuna devam etmesine,
Mahkemece karar verilebilir.
(5) Mahkeme, denetim süresi içinde hükümlüye rehberlik edecek biruzman kişiyi görevlendirebilir. Bu kişi, kötü alışkanlıklardan kurtulmasını vesorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda hükümlüye öğüttebulunur; eğitim gördüğü kurum yetkilileri veya nezdinde çalıştığı kişilerlegörüşerek, istişarelerde bulunur; hükümlünün davranışları, sosyal uyumu vesorumluluk bilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle rapordüzenleyerek hakime verir.
(6) Mahkeme, hükümlünün kişiliğini ve sosyal durumunu göz önündebulundurarak, denetim süresinin herhangi bir yükümlülük belirlemeden veya uzmankişi görevlendirmeden geçirilmesine de karar verebilir.
(7) Hükümlünün denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlemesi veyakendisine yüklenen yükümlülüklere, hakimin uyarısına rağmen, uymamakta ısraretmesi halinde; ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumundaçektirilmesine karar verilir.
(8) Denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi halli olarakgeçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 10.,36. ve 138. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, E. 2007/69sayılı dosyada 12.7.2007 gününde, E. 2007/88 sayılı dosyada 13.9.2007gününde, E. 2007/107 sayılı dosyada 18.12.2007 gününde, E. 2008/65 sayılıdosyada ise 22.7.2008 gününde yapılan ilk inceleme toplantılarında,dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine kararverilmiştir.
V- BİRLEŞTİRME KARARI
E. 2007/88, E. 2007/107 ve E. 2008/65 sayılı davalarınaralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E. 2007/69 sayılı dava ilebirleştirilmesine, birleştirilen davaların esaslarının kapatılmasına, esas incelemeninE. 2007/69 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu ibare ve madde kenar başlığı, dayanılan Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararlarında, itiraz konusu kuralla adli para cezalarınınerteleme kapsamı dışında bırakılmasının daha ağır nitelikteki suçlardan dolayıhapis cezası alanların cezasının ertelenebildiği halde daha hafif niteliktekisuçlardan dolayı adli para cezasına mahkum olanların cezalarının ertelenememesisonucunu doğurduğu, yasal zorunluluk nedeniyle hapis cezası adli para cezasınaçevrilen sanıkların cezalarının ertelenemediği, adli para cezalarının ertelemedışında bırakılması ve adli para cezalarının ödenmemesi durumunda bu cezalarınıhapis cezasına çevrilmesi nedeniyle hakimin özellikle ödeme gücü bulunmayansanıklar hakkında karar verirken hapis cezası vermeye zorlandığı belirtilerek,itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10., 36. ve 138. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Hapis cezasınınertelenmesi" kenar başlıklı 51. maddesinde, mahkemelerce hükmolunacakhapis cezalarının ertelenmesine ilişkin hükümler yer almaktadır. Maddeninitiraz konusu ibarenin de yer aldığı (1) numaralı fıkrasında, miktar ve türbakımından hangi cezaların ertelenebileceği ile ertelemenin koşullarıdüzenlenmektedir. Buna göre, işlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha azsüreyle hapis cezasına mahkum edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu süreninüst sınırı, fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeşyaşını bitirmiş olan kişiler bakımından üç yıldır. Hükmedilen adli paracezaları erteleme kapsamında değildir. Erteleme kararının verilebilmesi içinkişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkumedilmemiş olması, suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiğipişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatinoluşması gerekmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukuka veAnayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olandevlettir. Hukuk devletinde yasakoyucunun, cezalandırma yetkisini kullanırkenAnayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmakkoşuluyla, toplumda hangi eylemlerin suç sayılıp sayılmayacağı, suç sayılacaksahangi tür ve miktardaki ceza yaptırımıyla karşılanacağı, hangi durum vedavranışların ağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği, hangicezaların para cezasına çevrilebileceği ve tecil edilebileceği konularında takdiryetkisi vardır.
İtiraz konusu düzenlemeyle, maddede belirtilen sınırlariçinde kalmak koşuluyla sadece hapis cezalarının ertelenebileceği hükmebağlanmakta ve erteleme, suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiğipişmanlık nedeniyle mahkum olan kişinin tekrar suç işlemeyeceği konusundamahkemede kanaat oluşması koşuluna bağlı olarak, hakimin takdirinebırakılmaktadır. Maddenin gerekçesindeki "...erteleme,bir koşullu af olmaktan çıkarılıp, ceza infaz kurumu haline getirilmiş veerteleme sadece hapis cezası bakımından öngörülmüştür." ibaresinden,yasakoyucunun izlediği suç siyaseti gereği adli para cezalarını ertelemedışında bıraktığı anlaşılmaktadır. Ertelemenin hükümlü için yasal bir hakolmayıp, toplum bakımından yararlı bir uygulama olduğu kabul edilmektedir.Ancak, suçun ağırlığı ve toplumdaki olumsuz sonuçları gözetilerek, suçu, cezayıve ertelemeyi takdir ve tayin etmek yasama organının yetkisindedir.
Anayasa'nın 138. maddesinin birinci fıkrasında, "Hakimlergörevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanikanaatlerine göre hüküm verirler" denilmiştir. Böylece hakimleringörevlerini her türlü baskı ve etkiden uzak, Anayasa'ya, yasaya ve hukuka uygunolarak vicdani kanaatlerine göre yerine getirebilmeleri sağlanarak yargıyetkisini kullanmaları güvence altına alınmıştır.
Hakim, anayasa, yasa, tüzük, yönetmelik gibi her türlü yazılıpozitif hukuk kurallarıyla bağlıdır. Bu bağlılık takdir hakkını kullanamayacağıanlamına gelmez. Hakim delilleri değerlendirirken, yasaların yorumunda ve soyutkuralların somut olaya uygulanmasında takdir hakkını kullanır.
İtiraz konusu kural, maddede öngörülen belli koşullarıngerçekleşmesi durumunda, hapis cezasının ertelenmesi konusunda hakime takdirhakkı tanımaktadır. Hakim, sonuç olarak hapis cezasına hükmettiği durumlarda,sanığın suç işlemekle pişman olup olmadığını değerlendirecek ve vardığı kanaatedayalı olarak erteleme konusunda bir karar verecektir. Yasakoyucunun ertelemeyisadece hapis cezası bakımından öngörmesi onun takdirinde olup; hakimin takdiryetkisi, yasada belirtilen koşullarla sınırlıdır. Ertelemenin, cezanın bireyselleştirilmesindehakime takdir hakkı tanıyan bir kurum olduğu da dikkate alındığında, itirazkonusu kuralın hakimin takdir hakkını ortadan kaldırdığı söylenemez.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 138. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 10. ve 36. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
VII- SONUÇ
26.9.2004 günlü, 5237 sayılıTürk Ceza Kanunu'nun 51. maddesinin başlığının ve (1) numaralı fıkrasının ilktümcesinde yer alan "... iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasınamahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir." ibaresinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, 19.2.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ