ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2007/73
Karar Sayısı : 2008/158
Karar Günü : 6.11.2008
R.G. Tarih-Sayı :29.01.2009-27125
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük MilletMeclisi Üyeleri Kemal Anadol, Haluk Koç ile birlikte 137 Milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 15.11.2000 günlü, 4603sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketive Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un 2. maddesinin(3) numaralı fıkrasının, 18.4.2007 günlü, 5626 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyledeğiştirilen beşinci ve altıncı tümceleriyle, aynı maddeyle eklenen yedincitümcesinin Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6., 7., 8., 11. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasınakarar verilmesi istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
15.11.2000 günlü, 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası,Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim ŞirketiHakkında Kanun'un iptali istenilen tümceleri de içeren 2. maddesinin (3)numaralı fıkrası şöyledir:
"Bankaların bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte mevcut personelihakkında aylık, özlük ve emeklilikleri yönünden tabi oldukları mevzuatın uygulanmasınadevam olunur. Bunlardan uygun görülenler istekleri halinde, emeklilik statüleridevam etmek üzere özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılabilir. 5434 sayılıTürkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ile ilgileri devam eden personelinözel hukuk hükümlerine göre çalışacakları süreler kazanılmış hak aylıklarındadeğerlendirilir ve emeklilik işlemlerinde söz konusu Kanunun ek 48 incimaddesinin (b) fıkrası ile ek 68 inci maddesi hükümleri uygulanır. Bu kadro vepozisyonlar emeklilik, istifa, ölüm ve sair nedenlerle boşaldıkları takdirdehiçbir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. (Değişik 5. ve 6.cümleler: 5626-18.4.2007/m.1) Özel hukuk hükümlerine göreçalıştırılacak personelin sayısı, unvanı, ücret ve sair mali hakları bankalarıngenel kurullarınca tespit olunur. Genel kurullar, bu yetkilerini yönetimkurullarına devredebilir. (Ek cümle: 5626-18.4.2007/m.1) Personelistihdamına ilişkin diğer hususlarda yönetim kurulları yetkilidir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6., 7., 8., 11.ve 138. maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, MustafaYILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ veOsman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımlarıyla 5.7.2007 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kurallarıyla bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
A- Dava Konusu Kuralların Anlam ve Kapsamı
15.11.2000 günlü, 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası,Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim ŞirketiHakkında Kanun, kapsamındaki bankaların çağdaş bankacılığın ve uluslararasırekabetin gereklerine göre çalışmalarını ve özelleştirmeye hazırlanmalarınısağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmaları ile hisselerinin tamamınakadarının gerçek ve tüzel kişilere satışının gerçekleştirilmesi amacıylaçıkarılmış, iktisadi devlet teşekkülü statüsünde bulunan söz konusu bankalar,4603 sayılı Yasa'yla birlikte Bankalar Kanunu ve genel hükümlere bağlı anonimşirket statüsüne geçirilmiştir.
Yasa'nın 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasında, kapsamdakibankaların mevcut personelinin durumu, Yasa'nın yürürlüğe girdiği 25.11.2000tarihi itibarıyla belirtilmiş, bu personelin tabi oldukları mevzuatınuygulanmaya devam edileceği veya istekleri halinde özel hukuk hükümlerine göreçalıştırılabilecekleri öngörülmüş, daha sonra 4684 ve 4743 sayılı Yasalarlayapılan düzenlemeler sonucunda, bu bankalardaki tüm personel özel hukukhükümlerine tabi olarak çalıştırılmaya başlanmış, 31.12.2002 tarihinden sonraise özel hukuk hükümlerine tabi olmayan personelin çalıştırılmayacağı ayrıcahüküm altına alınmıştır.
(3) numaralı fıkranın beşinci ve altıncı tümcelerinin 5626 sayılıYasa'yla değiştirilmeden önceki şeklinde özel hukuk hükümlerine göreçalıştırılacak personel konusunda bankaların genel kurulları ile BakanlarKurulu yetkili kılınmıştır. Fıkrada 5626 sayılı Yasa'yla yapılan değişiklikle,personel konusunda tamamıyla bankaların genel kurulları yetkili kılınarak buyetkinin yönetim kurullarına devredilebileceği öngörülmüş, yeni personelistihdamı konusunda 4603 sayılı Yasa'yla Bakanlar Kurulu'na verilen yetkikaldırılmıştır. Fıkraya eklenen yedinci tümceyle de personel istihdamınailişkin diğer hususlarda bankaların yönetim kurulları yetkili kılınmıştır.
5626 sayılı Yasa'yla yapılan değişikliğin gerekçesinde, 4603sayılı Yasa kapsamındaki bankaların anonim şirket statüsünde olup, BankacılıkKanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre çalıştığı, diğer bankalardaolduğu gibi bu bankalarda da, bankaların sektördeki misyonuna uygun olarak,genel kurulların ve yönetim kurullarının yetkili kılınmasının amaca uygunolacağı, Anayasa Mahkemesi'nin de bu yönde karar verdiği, bankacılıksektöründeki gelişmelere bağlı olarak yeni personel istihdamına gerek duyulduğu,ekonominin gereklerine uygun olarak yeniden yapılanan bu bankalarınpersonelinin, özel hukuk hükümlerine tâbi olarak çalışmasının hukukenzorunluluk arz ettiği, "kadro" sözcüğünün kamu personel hukukuna özgübir sözcük olması nedeniyle madde metninden çıkarılması gerektiğibelirtilmiştir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Dava dilekçesinde, bankaların personel düzeninin özelleştirmeninamacına yönelik, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak yapılmasıgerekeceği, getirilen düzenlemenin personel sayısına sınırlama getirmediği,sınav yapılmadan ve koşulları belli edilmeden personel alımına olanaksağladığı, bütün bu hususların bankaların genel kurulları ile yönetimkurullarına bırakıldığı, hukuk devletinde devlet erki kullanılarak yapılan tümkamu işlemlerinin amacının kamu yararı olması gerektiği, kamu yararının yasamaorganının takdir yetkisi için de bir sınır olduğu, getirilen kurallarlayargı kararının uygulanmasının engellendiği, yasama erkinin yargı kararlarınıetkisizleştiremeyeceği, bu nedenlerle dava konusu kuralların Anayasa'nınBaşlangıç'ı ile 2., 6., 7., 8., 11. ve 138. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
Dava konusu kurallarla, 4603 sayılı Yasa'ya göre yeniden yapılandırılanbankalarda özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılacak personelin sayısının,unvanının, ücret ve sair mali haklarının bankaların genel kurullarıncabelirleneceği, genel kurulların bu yetkilerini yönetim kurullarınadevredebileceği ve personel istihdamına ilişkin diğer hususlarda da yönetimkurullarının yetkili olduğu hükme bağlanmış; söz konusu personelin kadrosayısının genel kurullarca, özel hukuk hükümlerine göre yeni istihdam edilecekpersonele ilişkin usul ve esasların da Bakanlar Kurulunca belirlenmesineilişkin hükümler madde metnindençıkarılmıştır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukuka veAnayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olandevlettir. Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmakkoşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir.
4603 sayılı Yasa kapsamındaki bankaların personeline ilişkinkuralların incelendiği, 19.6.2002 günlü, E.2001/33, K.2002/56 sayılı ve25.6.2002 günlü, E.2002/31, K.2002/58 sayılı Anayasa Mahkemesikararlarında da belirtildiği gibi söz konusu bankalar, 4603 sayılı Yasadışında Bankacılık Kanunu ve özel hukuk hükümlerine göre çalıştığından, bubankaların personelinin hizmeti Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında genel idareesaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevlerden sayılmaz vepersonel de aynı madde kapsamında kamu görevlisi olarakdeğerlendirilemez. 4603 sayılı Yasa kapsamındaki bankalar, özel hukukhükümleri çerçevesinde, bankacılık sektörü ve ekonomik kurallara uygun biçimdeverimlilik ve rekabet esaslarına göre çalışması gereken kuruluşlar olduğundan,personel rejiminin de bu esaslara uygun olması gerekir.
4603 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasına göreözel hukuk hükümlerine bağlı olarak çalıştırılacak personelin, sayısı, unvanı,ücret ve sair mali haklarının bankaların genel kurullarınca tespit olunmasının,genel kurulların bu yetkilerini yönetim kurullarına devredebilmesinin vepersonel istihdamına ilişkin diğer hususlarda yönetim kurullarının yetkilikılınmasının, bu personelin Anayasa'nın 128. maddesikapsamında olmadığı gözetildiğinde Anayasa'ya aykırı bir yönübulunmamaktadır.
Dava dilekçesinde, yeni personel alımına ilişkin objektifölçütlerin Yasa'da gösterilmediği ileri sürülmekte ise de çağdaş bankacılığınve uluslararası rekabetin gereklerine uygun olarak yeniden yapılandırılanbankaların çalışmalarını etkin, verimli, özerk bir yapıda sürdürebilmeleriyapılacak personel seçiminde belirleyici olacaktır. Özel hukuk kurallarına görefaaliyet gösteren söz konusu bankaların personelinin özel hukuk hükümlerinegöre çalıştırılacağı dikkate alındığında dava konusu kuralların Anayasa'nın 7.maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle dava konusu kurallar Anayasa'nın 2. maddesineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralların, Anayasa'nın Başlangıç'ı, 6., 8., 11. ve 138. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI KARARI
15.11.2000 günlü, 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası,Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim ŞirketiHakkında Kanun'un 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasının;
1- 18.4.2007 günlü, 5626 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyledeğiştirilen beşinci ve altıncı tümcelerine,
2- 5626 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle sonuna eklenenyedinci tümcesine,
yönelik iptal istemleri, 6.11.2008 günlü, E. 2007/73, K. 2008/158sayılı kararla reddedildiğinden, bu tümcelere ilişkin yürürlüğün durdurulmasıisteminin REDDİNE, 6.11.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
VI- SONUÇ
15.11.2000 günlü, 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası,Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim ŞirketiHakkında Kanun'un 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasının;
1- 18.4.2007 günlü, 5626 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyledeğiştirilen beşinci ve altıncı tümcelerinin,
2- 5626 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle sonuna eklenen yedincitümcesinin,
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 6.11.2008gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ