ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2007/94
Karar Sayısı : 2009/140
Karar Günü : 8.10.2009
R.G. Tarih-Sayı:10.11.2009-27402
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay OnbirinciDairesi
İTİRAZIN KONUSU : 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin (m) fıkrasının, Anayasa'nın 87.,88., 161. ve 162. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Bağ-Kur'dan bağlanan yaşlılık aylığının dayanağını oluşturanBakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusukuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51.maddesinin (m) fıkrası şöyledir:
'Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca, Sosyal Sigortalar Kurumuve Bağ-Kur'a yapılacak transferlere ait tertiplerden aylık bazda yapılacakharcamalar, 9.12.1994 tarihli ve 4059 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (b)bendinde belirtilen hususlar çerçevesinde Hazine Müsteşarlığınca mutabıkkalınacak aylık nakit projeksiyonu ile belirlenecek limitler dahilindegerçekleştirilir.
2.9.1971 tarihli ve 1479 sayılı Kanunun 50 nci maddesine görebelirlenmesi gereken 1.4.2003 ile 31.3.2004 tarihleri arasında sigortalılarınödeyecekleri primler ve bağlanacak aylıkların hesabına esas gelir basamaklarınıve buna ilişkin usul ve esasları belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.
17.7.1964 tarihli ve 506 sayılı Kanuna göre 1.4.2003 ile 31.3.2004tarihleri arasında alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulangünlük kazancın alt sınırını ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemeyeBakanlar Kurulu yetkilidir. Bakanlar Kurulunca belirlenecek alt sınır 1.4.2004tarihinden itibaren 506 sayılı Kanunun 78 inci maddesinin birinci fıkrasınagöre artırılır.
Bu Kanunun yayımı tarihini takip eden ödeme dönemi başındanitibaren 506 sayılı Kanunun 96 ncı maddesi uyarınca bağlanmış gelir ve aylıklaryukarıdaki fıkraya göre belirlenen alt sınır üzerinden hesaplanır.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerinedayanılmış, 89. maddesi ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER,Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 18.10.2007 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A- Davada Uygulanacak Kural Sorunu
Anayasa'nın 152.ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun'un 28. maddesine göremahkemeler, bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanunhükmünde kararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, ohükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bukurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi içinelinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir davanın bulunması ve iptaliistenilen kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacakyasa kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümündeve davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktebulunan kurallardır.
Başvuru kararında 29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî YılıBütçe Kanunu'nun 51. maddesinin (m) fıkrasının tamamının iptali istenmişse de,itiraz başvurusuna konu davada 1479 sayılı Kanun'un50. maddesine göre belirlenmesi gereken 1.4.2003 ile 31.3.2004 tarihleriarasında sigortalıların ödeyecekleri primler ve bağlanacak aylıkların hesabınaesas gelir basamaklarını ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemeye BakanlarKurulu'nu yetkili kılan kural fıkranın ikinci paragrafı olup, bunun dışındakalan kuralların uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Bu nedenle, (m) fıkrasınınikinci paragrafı dışında kalanbölümlerine ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 8.10.2009gününde OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, bütçe yasalarının görüşülme usul ve esaslarınındiğer yasalardan ayrı olarak Anayasa'da gösterildiği, bütçe yasalarına bütçeyleilgili hükümler dışında hiçbir hükmün konulamayacağı, bu nedenle ayrı biryasayla düzenlenmesi gereken itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 87., 88., 161.ve 162. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz yoluna başvuran Danıştay Onbirinci Dairesi Anayasa'yaaykırılık gerekçesini Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerinedayandırmakla birlikte, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinde Anayasa Mahkemesi'nin kanunların,kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nünAnayasa'ya aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçeleredayanmaya mecbur olmadığı, taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe ile deAnayasa'ya aykırılık kararı verebileceği hükme bağlandığından, itiraz konusukural belirtilen maddelerle birlikte Anayasa'nın 89. maddesi yönünden deincelenmiştir.
4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin itirazkonusu (m) fıkrasının ikinci paragrafında, 1479 sayılı Yasa'nın 50. maddesinegöre belirlenmesi gereken 1.4.2003 ile 31.3.2004 tarihleri arasındasigortalıların ödeyecekleri primler ve bağlanacak aylıkların hesabına esasgelir basamaklarını ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemeye BakanlarKurulu'nun yetkili olduğu öngörülmüştür.
Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görevve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasatasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyladiğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında, herhangi bir yasa iledüzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangibir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine vekaldırılmasına imkan bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerininTürkiye Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanmasıdüzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddedeayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesindeayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veyagelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesindede, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne gerigönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, BakanlarKurulu'na Kanun Hükmünde Kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisiverilmemiştir.
Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenenbu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren birişin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesiveya kaldırılması mümkün bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, 'Bütçekanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz' denilmektedir.Yasa konusu olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla 'bütçe ileilgili hükümler' ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasınıkolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir.
Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelirsağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde 'bütçe ileilgili hükümlerden' sayılmasına yetmez. Her yasada gidere nedenolabilecek değişik türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıylaörneğin, yargı, savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmetialanlarına ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse,bu konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarınahükümler koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçeninyapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başkaamaçla ve bütçe yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesigereken yasama işlemleridir. 161. maddedeki 'bütçe ile ilgili hüküm' ibaresinedayanılarak, gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçeyasası ile düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalarbakımından uygulanamaz duruma düşürür.
Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçeyasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçeyasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içindebütünleştirmektir.
1479 sayılı Yasa'ya tabi sigortalıların ödeyecekleri primler ilebağlanacak aylıkların hesabına esas gelir basamakları 1479 sayılı Yasa konusuolup, olağan yasada düzenlenmesi gereken bir konudur. İtiraz konusu (m)fıkrasının ikinci paragrafı ile olağan yasalarla düzenlenmesi gereken birkurala, yasalaşma yöntemi ve niteliği farklı olan Bütçe Kanunu'nda yer verilmişolmaktadır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle bütçeyi açıklayıcı, tamamlayıcı veuygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte olmayan ve olağan yasa konusunu içeren4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51. maddesinin (m) fıkrasınınikinci paragrafı, Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerine aykırıolduğundan iptali gerekir.
VI- SONUÇ
29.3.2003 günlü, 4833 sayılı 2003 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 51.maddesinin (m) fıkrasının ikinci paragrafının Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, 8.10.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ