ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2008/103
Karar Sayısı : 2010/118
Karar Günü : 16.12.2010
R.G. Tarih-Sayı :14.05.2011-27934
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Edirne İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU :14.7.1965 günlü, 657 sayılıDevlet MemurlarıKanunu'nun 64. maddesininson fıkrasında yer alan' ...72 nci madde gereğincebelirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atananDevlet Memurlarından...'ibaresinin Anayasa'nın 10.maddesineaykırılığısavıyla iptaline karar verilmesi istemidir.
I-OLAY
Kalkınmadabirinci derecede öncelikli yörede bulunan bir okula, eşdurumu nedeniyle naklen atanan öğretmenin, bu yörede geçirdiği iki yılınkarşılığında aylık derecesinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere kendisineayrıca bir kademe ilerlemesi verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddineilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı davada,itirazkonusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme iptali istemiyle başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun iptali istenilen ibareyi de içeren 64.maddesişöyledir:
'Devlet memurunun kademede ilerlemesi için aşağıdaki şartlarınbulunması lazımdır:
A) Bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması,
B) O yıl içinde olumlu sicil almış bulunması,
C) Bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunması,
(Ek fıkra: 29/01/1984 - KHK 243/9 md.)Devlet memurlarından 6yıllık sicil notu ortalaması 90 ve daha yukarı olanların aylık derecelerininyükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe ilerlemesi uygulanır.
(Ek fıkra: 09/04/1990-KHK-418/4 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi'nin05/02/1992 tarih ve E.1990/22, K.1992/6 Sayılı Kararı ile; Yeniden düzenlenenfıkra: 18/05/1994 - KHK-527/ 4 md.)Ancak,72 nci maddegereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevleatanan Devlet Memurlarındankalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerdebulunanlara (Erzurum ve Artvin İl'leri dahil) bu yörelerde fiilen çalışmaksuretiyle başarılı geçirilen her iki yılın karşılığında aylık derecelerininyükseltilmesinde dikkate alınmak üzere ayrıca bir kademe ilerlemesi dahaverilir. Yıllık izinde geçirilen süreler fiilen çalışılmış sayılır. İki yıldanaz süreler dikkate alınmaz.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 27.11.2008 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiylekarar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, belirli bir bölgede belirli bir süre daimiolarak görev yapma zorunluluğu üzerinde durulmaksızın,kamu personel rejiminin, çalışanlarınistek ve iradeleri dışındabelirlenen,özel hukuk sisteminden bağımsız bir statürejimi olduğu, bu nedenlekamu görevlilerinin atama venakillerinin, zorunlu hizmete tabi olarak res'en atama usulünün yanında, eşdurumu, eğitim, sağlık vb.sebeplere bağlıolarak da gerçekleştirilebildiği, ancak hangi sebebe dayalı olarak yapılırsayapılsın, atama işleminin ilgilinin isteğidışında idarenin tek yanlı tasarrufu ile gerçekleştiğine işaretedilerek, kalkınmadabirinci derecede öncelikli yörelerde bulunanyerlere, 657 sayılı Kanun'un 72. maddesigereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevleatanan Devlet memurları ile aynı yerlere özürdurumuna veya farklı sebeplere bağlı olarak atananDevlet memurlarının,atama işlemininhukuksal niteliği bakımından aynı hukuksal konumda oldukları belirtilmiş, bunedenle debölgeler arasındaki gelişmişlik düzeyi farklılığından kaynaklananmahzurların giderilmesini amaçlayan 'kalkınmada öncelikli yöreler'uygulaması kapsamındatanınanayrıcalıklardan birisi olan 657 sayılı Kanun'un 64. maddesinin son fıkrasındakiuygulamadan, bu bölgelereözür durumuna veyafarklı sebeplere bağlı olarak atanmış bulunanDevlet memurlarının da yararlanması gerektiği vurgulanarak, buna engelolduğu değerlendirilenitiraz konusukuralın Anayasanın10. maddesindeifade edilen'eşitlik' ilkesineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun64. maddesinin itiraz konusu kuralı da içeren son fıkrasına göre,kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde bulunan yerlere aynı Kanun'un72. maddesi gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olaraksürekli görevle atanan Devlet memurlarına, bu yörelerde fiilen çalışmaksuretiyle başarılı olarak geçirdikleri her iki yılın karşılığında ve aylıkderecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere normal kademe ilerlemesihaklarına ilave olarak bir kademe ilerlemesi daha uygulanacaktır. Kuraluyarınca söz konusu kademe ilerlemesi, kalkınmada 1. derecede öncelikli yörelerdegörev yapan tüm Devlet memurlarına değil, bu yörelerde bulunan yerlere 657sayılı Kanun'un 72. maddesi gereğince belirli bir süre görev yapmak üzeremecburi olarak sürekli görevle atananlara uygulanacaktır. Yani, bir Devletmemurunun atandığı/görev yaptığı yer kalkınmada 1. derecede öncelikli biryörede bulunsa bile, buraya belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olaraksürekli görevle atanmamış ise bu haktan yararlanamayacaktır.
Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ile eylemli değilhukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunankişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilereyasalar karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Builkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallaruygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Durum vekonumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kurallarıgerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklıkurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlâl edilmişolmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş olanlar içinse yasalarla değişik kurallarkonulamaz.
Yasa koyucu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesinde,kurumlardaki yer değiştirme suretiyle atanmaların hizmetlerin gereklerine,özelliklerine, Türkiye'nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartlarıyönünden benzerlik ve yakınlık gösteren illerinin gruplandırılması suretiyletespit edilecek olan bölgeleri arasında adil ve dengeli bir sistem içindeyapılacağını, yer değiştirme ile ilgili atama esaslarının Devlet PersonelBaşkanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirleneceğini, kurumların,atamaya tabi olacak personeli için, bu yönetmelik esaslarına göre DevletPersonel Başkanlığının görüşünü almak suretiyle bir personel ve atama planıhazırlayacaklarını öngörmek suretiyle konuya ilişkin çerçeveyi çizmiş, temelilke ve esasları belirlemiş, ülke çapında sunulması gereken kamu hizmetlerininülkenin her tarafında sunulmasını temin etmek bakımından, bunları sunacak olanpersonelin temininde çekilebilecek olan güçlükleri de gözeterek (yargı denetimisaklı kalmak kaydıyla), değişen, gelişen ve çeşitlenen nedenlere bağlı olarak,hangi kamu görevlilerinin hangi bölgelere hangi koşullarla atanabileceklerinibelirleme konusunda idareye takdir yetkisi vermiştir. Devlet PersonelBaşkanlığı ile diğer kamu idareleri tarafından bu yetki kapsamında hazırlananatama ve yer değiştirme düzenlemelerinde de belirli bölgelerde belirlisürelerle mecburi olarak sürekli görevle kimlerin atanacakları konusundadeğişik hükümlere yer verilmiştir.
Kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde bulunan yerlere 657sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesi gereğince belirli bir süre görevyapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan Devlet memurları ile aynıyerlere başka nedenlere bağlı olarak atanan ve o yerlerde belirli bir süregörev yapma zorunluluğu bulunmayan Devlet memurları, aynı hukuksal konumdabulunmadıklarından bunlara farklı kurallar uygulanması eşitlik ilkesine aykırıdeğildir.
Açıklanan nedenle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesineaykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR bu görüşe katılmamıştır.
VI- SONUÇ
1-7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti AnayasasınınBazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgiligerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkinön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engelbulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilenkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 64.maddesinin son fıkrasında yer alan '' 72 nci madde gereğince belirli bir süregörev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan Devlet Memurlarından'' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, SerdarÖZGÜLDÜR'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
16.12.2010 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
KARŞI OY GEREKÇESİ
Anayasa'nın 41. maddesine göre, aile Türk toplumunun temeli olup,Devlet ailenin huzur ve refahının sağlanması için gerekli tedbirleri almakdurumundadır. Davaya konu somut olayda, öğretmen olan eş, kalkınmada 1.derecede öncelikli yörede görev yapan eşiyle birlikte görev yapmak üzere aynıbölgeye atanmıştır. Ne var ki, iptale konu 657 sayılı Kanun'un 64. maddesininson fıkrasında öngörülen 'bir kademe ilerlemesi' verilmesinin amacı, bu bölgedeifa edilecek görevin diğer bölgelere nazaran güçlüğü ve meşakkatidir. Eşinebağlı şekilde bu görev bölgesine atanan diğer eş de aynı güçlük ve meşakkatlekarşı karşıya olacağına göre, eşlerden yalnız birine bir kademe ilerlemesiverilip diğerinin bu imkândan yoksun bırakılması sonucunu yaratan dava konusukural Anayasa'nın 2., 10. ve 41. maddelerine açıkça aykırı düşmektedir.
Açıklanan nedenle, kuralın iptali gerektiği kanısında olduğumdan,Sayın çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmıyorum.
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR