ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2008/13
Karar Sayısı : 2011/14
Karar Günü : 13.1.2011
R.G. Tarih-Sayı :08.03.2011-27868
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay OnüçüncüDairesi
İTİRAZIN KONUSU: 21.4.2005 günlü, 5335 sayılıBazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına DairKanun'un 32. maddesinin birinci fıkrasının, Anayasa'nın 2. ve 47. maddelerineaykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.
I- OLAY
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi GenelMüdürlüğü'ne ait taşınmazların satışına ilişkin ihale ile bu işlemin dayanağınıoluşturan yönetmeliğin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay Onüçüncü Dairesi iptalive yürürlüğünün durdurulması için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
21.4.2005 günlü, 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 32. maddesinin itirazkonusu birinci fıkrasını da içeren kuralı şöyledir:
'MADDE 32.- T.C. DevletDemiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki işletmecilik fazlasıtaşınmazların satılarak veya devredilerek satış veya devir bedellerinin yenidemiryolu inşaatı ve mevcut demiryollarının bakım ve onarımı ileiyileştirilmesinde kullanılması kaydıyla, taşınmazların satış veya devrine T.C.Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu yetkilidir.
Özelleştirme Yüksek Kurulunca özelleştirme programına alınan TürkiyeCumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) İşletmesi Genel Müdürlüğü kullanımındakiliman sahaları içinde kalan Hazineye ait taşınmazlar, talep edilmesi halindebedelsiz olarak TCDD Genel Müdürlüğüne devredilir.
Devri mümkün olmayan taşınmazlar ile liman sahasında kalanDevletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerde TCDD Genel Müdürlüğü lehinebedelsiz olarak 49 yıllığına sınırlı ayni hak tesisine veya bedelsiz kullanmaizni verilmesine Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Liman sahasında kalan Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlarile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kullanımına ilişkin olarak,TCDD Genel Müdürlüğü adına tahakkuk ve tebliğ edilen ecrimisillerin tahsilindenvazgeçilir. Daha önce tahsil edilmiş ecrimisil bedelleri iade edilmez.
T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü, taşınmazlarınalımı, kamulaştırma, parselasyon, tevhid, ifraz, irtifak hakkı tesisi veterkini işlemleri; katma değer vergisi hariç her türlü vergi, resim, harç,döner sermaye ve hizmet ücretlerinden muaftır.
Satışı ve değerlendirilmesi yapılacak taşınmazların, ilgilikuruluşların ve belediyelerin görüşlerini almak ve çevre imar bütünlüğünübozmamak kaydıyla, her ölçekte imar planı ve parselasyon planı yapımı vebunlara ilişkin onama işlemleri 3194 sayılı İmar Kanununun 9 uncu maddesinegöre Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından askı sürelerine tâbi olmaksızınre'sen yapılır. İlgili kuruluş ve belediyeler görüşlerini onbeş gün içindebildirmek zorundadır. TCDD Genel Müdürlüğü, taşınmazlarının satışı vedeğerlendirilmesi uygun görülen yerler için 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılıKanuna tâbi olmaksızın, 28.7.1981 tarihli ve 2499 sayılı Kanuna tâbi ekspertizşirketlerine rayiç bedel tespit ettirmeye, gerçek ve özel hukuk kişilerine herölçekteki imar planlarını yaptırmaya, ilan, reklam, proje, kontrollük,danışmanlık veya pazarlama gibi konularda hizmet satın almaya ve bütün bugiderler için satılan ve değerlendirilen taşınmazların tahsil edilenbedellerinin % 2'sini geçmemek üzere bu bedellerden ödeme yapmaya yetkilidir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 47. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. Maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Mustafa YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 28.2.2008 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra kararabağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollarıİşletmesi Genel Müdürlüğü taşınmazlarının mülkiyetin devri yoluyla satışınınbir özelleştirme uygulaması olduğu, buna ilişkin esas ve usullerin yasayladüzenlenmesi gerektiği, oysa taşınmazların satış veya devrine yönetim kurulununyetkili kılındığı, bu nedenle kuralın Anayasa'nın 2. ve 47. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kuralda, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollarıİşletmesi Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki işletmecilik fazlası taşınmazlarınsatılarak veya devredilerek satış veya devir bedellerinin yeni demiryoluinşaatı ve mevcut demiryollarının bakım ve onarımı ile iyileştirilmesindekullanılması kaydıyla, taşınmazların satış veya devrine Türkiye CumhuriyetiDevlet Demiryolları İşletmesi Yönetim Kurulunun yetkili olduğubelirtilmektedir.
Anayasa'nın 'Devletleştirme ve özelleştirme' başlıklı47. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Devletin, kamu iktisadi teşebbüslerinin vediğer kamu tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan işletme ve varlıkların özelleştirilmesineilişkin esas ve usuller kanunla gösterilir.' denilmiştir.
Buna göre, özelleştirme uygulamalarında esas ve usullerin yasadadüzenlenmesi gerektiği açıktır. Nitekim, 24.11.1994günlü, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'daözelleştirmenin esas ve usulleri düzenlenmiş, bir taşınmazın satışına ilişkinözelleştirme uygulamasında ihale usul ve işlemlerinin nasıl olacağı, ihalekomisyonunun nasıl oluşacağı ve çalışacağı, değer tespitinin nasıl yapılacağıgibi hususlar belirlenmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü,233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 2.maddesinde tanımlanan kamu iktisadi kuruluşlarındandır. 4046 sayılıÖzelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, kamu iktisadîteşebbüslerinden olan kamu iktisadî kuruluşlarının, gördükleri kamu hizmetleriile doğrudan doğruya ilgili olmayan varlıklarının ve iştiraklerindekipaylarının ekonomide verimlilik artışı ile kamu giderlerinde azalma sağlamakiçin özelleştirilmelerine ilişkin esasları düzenlemek amacıyla çıkarıldığıbelirtildikten sonra maddenin son fıkrasında, 233 sayılı Kanun HükmündeKararname'de tanımlanmış bulunan 'kamu iktisadî kuruluşları'nın ve bunlarınmüessese, bağlı ortaklık, işletme, işletme birimleri ve varlıklarının,mülkiyetin devri dışında kalan yöntemler ile özelleştirilmesinin bu Kanunhükümlerine tabi olduğu; varlıklarının mülkiyetinin devrine ilişkin hususlarınise bu kuruluşların gördükleri kamu hizmetinin esas ve özelliklerine göre ayrıkanunlarla düzenleneceği öngörülmüştür.
Bu çerçevede, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesiGenel Müdürlüğü'nün varlıklarının mülkiyetinin devrinin 5335 sayılı Yasa'nın32. maddesinde düzenlendiği anlaşılmakla beraber, getirilen düzenlemedetaşınmazların satışı yoluyla yapılacak özelleştirmeye ilişkin esas ve usullereyer verilmemiş ve bu konuda Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesiYönetim Kurulu yetkili kılınmıştır. Oysa, Anayasa'nın 47. maddesine göre, kamuiktisadî teşebbüslerinin mülkiyetinde bulunan varlıklarının özelleştirilmesineilişkin esas ve usullerin kanunla gösterilmesi gerekir.
Bu nedenle, bir kamu iktisadi kuruluşu olan Türkiye CumhuriyetiDevlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün taşınmazlarınınözelleştirilmesine ilişkin esas ve usuller yasada düzenlenmeyerek, bu konudayönetim kurulunun yetkili kılınmasını öngören kural, Anayasa'nın 47. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 47. maddesine aykırı görülerek iptal edilmişolduğundan, ayrıca Anayasa'nın 2. maddesi yönünden incelenmesine gerekgörülmemiştir.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
21.4.2005 günlü, 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 32. maddesinin birincifıkrasına ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığındanREDDİNE, 13.1.2011 OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
VII- SONUÇ
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıpçalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'ninçalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, FettahOTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esassayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 21.4.2005 günlü, 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 32. maddesinin birincifıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,
13.1.2011 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI