ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2008/19
Karar Sayısı : 2010/17
Karar Günü : 28.1.2010
R.G Tarih-Sayı :28.04.2010-27565
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Danıştay 5. Daire
İTİRAZIN KONUSU :22.1.1990 günlü, 399 sayılı'Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 sayılı Kanunhükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair KanunHükmünde Kararname'nin 5.2.1992 günlü, 3771 sayılı Yasa'nın 19. maddesiyledüzenlenen 56. maddesinin birinci fıkrasının ikinci tümcesinde yer alan '(b)bendindeki halin gerçekleşmesi durumunda'' ibaresinin Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırılığı savıyla iptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları 1. Bölge Müdürlüğü'ndedispeçer olarak görev yapan davacının, görevden uzaklaştırılması nedeniylekesilen ücretin ödenmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işleminiptali istemiyle açılan davanın temyiz incelemesinde, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay Beşinci Daire iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
399 sayılı 'Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel RejimininDüzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun hükmünde Kararnamenin Bazı MaddelerininYürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusubölümü de içeren 5.2.1992 günlü, 3771 sayılı Yasa'nın 19. maddesiyle düzenlenen56. maddesi şöyledir:
'MADDE 56 - Soruşturma veya yargılama sonunda yetkili mercilerce:
a) Haklarında sözleşmenin feshi cezasından başka bir disiplincezası verilenler,
b) Takibata mahal olmadığına veya beraatine karar verilenler,
c) Hükümden evvel haklarındaki kovuşturma genel af ilekaldırılanlar,
d) Görevlerine ilişkin olsun veya olmasın çalıştırılmasına engelolmayacak bir ceza ile hükümlü olup bu cezası ertelenenler,
Hakkında bu kararların kesinleşmesi üzerine görevden uzaklaştırmatedbiri kaldırılır.(b) bendindeki halin gerçekleşmesi durumundasözleşmeücretinin kesilmiş bulunan 1/3 oranındaki kısmı ilgililere ödenir.
Görevden uzaklaştırma tedbiri sözleşmeli personelin soruşturmayakonu olan fiilinin hizmetlerine devama engel olmadığı hallerde, her zamankaldırılabilir. Ceza kovuşturması tutuksuz olarak devam edenlerden görevebaşlamasında sakınca görülmeyenler görevlerine döndürülebilirler.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, FulyaKANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR,Şevket APALAK, SerruhKALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 20.3.2008 günü yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na göregörevden uzaklaştırma tedbiri uygulanan kamu personelinden, Yasa'da belirtilendurumlar çerçevesinde yeniden görevlerine başlatılanlara tedbir süresinceödenmeyen 1/3 oranındaki aylığın ödendiği, ancak 399 sayılıKanun HükmündeKararnamede (KHK) aynı durumdaki personel için bu tür ödemelerin sadece 56.maddenin (b) bendindeki koşulların gerçekleşmesiyle sınırlı tutulduğu, bunedenle kuralın Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin (KHK) 56. maddesininbirinci fıkrasının ilk tümcesinde, haklarında(a) sözleşmenin feshicezasından başka bir disiplin cezası verilenler,(b) takibata mahal olmadığınaveya beraatine karar verilenler; (c) hükümden evvel haklarındaki kovuşturmagenel af ile kaldırılanlar ile (d) görevlerine ilişkin olsun veya olmasınçalıştırılmasına engel olmayacak bir ceza ile hükümlü olup bu cezasıertelenenlerhakkında bu kararların kesinleşmesi üzerine görevden uzaklaştırmatedbirinin kaldırılacağı belirtilmektedir. Bu durumda, tedbir süresince kesilen1/3 oranındaki sözleşme ücretinin ilgiliye ödenmesi de gündeme geleceğindenitiraz konusu kuralın içinde yer aldığı tümcede, ancak'(b) bendindeki halingerçekleşmesi durumunda'bu ödemenin yapılacağı ifade edilmiştir.Dolayısıyla, görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanıp daha sonra haklarında 'takibatamahal olmadığına' veya 'beraate'karar verilenler dışında, diğer sebeplerlegörevlerine yeniden başlatılanların bu ödemeden faydalanmaları mümkünbulunmamaktadır.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin, toplumunhuzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiştir.
Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarınasaygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletlibir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa vehukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık,yasaların üstünde Anayasa ve yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleribulunduğu bilincinde olan devlettir.
Hukuk güvenliği, temel hak güvencelerinde korunan ortak değerdir.Hukuk devleti hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm işlem veeylemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bugüven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir.
Anayasa'nın 10. maddesinin birinci fıkrasında herkesin, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu belirtilmiştir.Eşitlik ilkesiyle eylemli değil, hukuksal eşitliköngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumunda bulunan kişilerinyasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasalarkarşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Durum vekonumlarındaki özellikler, kimi kişi ya da topluluklar için değişik kurallarıgerekli kılabilir. Aynı hukuksaldurumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklıkurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlaledilmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için yasalarla değişikkurallar konulamaz.
Kamu hizmetinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasındasakınca görülen kamu görevlileri hakkında, memur ya da sözleşmeli personelayrımı yapılmaksızın ihtiyati tedbir uygulanması nasıl hukuk devletinin gereğiise bu geçici önlemin kaldırılması halinde göreve başlatma da hukuk devletiningereğidir. Anayasa'nın 55. maddesine göre 'emeğin karşılığı' olan ücret, kıdem,liyakat, kariyer, görev, yetki ve sorumluluk gibi unsurlara bağlı olarakfarklılık göstermekle birlikte, görevden uzaklaştırma süresince eksik ödenenücretin, tedbirinin kaldırılmasına bağlı olarak kimi kamu görevlilerineödenmemesi hukuk güvenliği ile bağdaşmaz.
Öte yandan, 399 sayılı KHK'ye tabi ve kamu görevlisi olarakçalışan sözleşmeli personel ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na veyadiğer yasalara tabi olarak çalışan devlet memurları, kendilerine emeklerininkarşılığı olarak ücret ya da aylık ödenmesi bakımından aynı durumdadırlar.Bunların disiplin veya ceza soruşturmasının selameti gerekçeleriyle görevdengeçici olarak uzaklaştırılmaları durumunda, görevden uzak kaldıkları süreiçinde ödenmeyen aylık farkının 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tâbiolanlara ödenmesi öngörülmüş iken, 399 sayılı KHK'ye tabi olarak çalışan kamugörevlilerine bu ödemenin yalnızca haklarında takipsizlik veya bearet kararıverilmesiyle sınırlı tutulması, aynı durumda olanlara farklı kurallarınuygulanması sonucunu doğurduğundan, Anayasa'nın eşitlik ilkesine de aykırıdır.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerineaykırıdır, iptali gerekir.
VI- SONUÇ
22.1.1990 günlü, 399 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri PersonelRejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin BazıMaddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin5.2.1992 günlü, 3771 sayılı Yasa'nın 19. maddesiyle yeniden düzenlenen 56.maddesinin birinci fıkrasının ikinci tümcesinde yer alan '(b) bendindeki halingerçekleşmesi durumunda '' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,28.1.2010gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ