ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2008/52
Karar Sayısı : 2009/89
Karar Günü : 18.6.2009
R.G. Tarih-Sayı:06.10.2009-27368
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:Çorum İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU:9.8.1983 günlü, 2872 sayılıÇevre Kanunu'nun, 26.4.2006 günlü, 5491 sayılı Yasa'nın 14. maddesiyledeğiştirilen 20. maddesinin (d) bendinin''bu maddenin (b) ve (c) bentlerindeöngörülen cezalar bir kat artırılarak verilir''bölümünün Anayasa'nın 2. ve38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Hava kirliliğinin kontrolüne ilişkin standartlara aykırı kömürteslimi nedeniyle verilen idarî para cezasının iptali istemiyle açılan davada,itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeiptaliiçin başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
9.8.1983 günlü, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun, 26.4.2006 günlü,5491 sayılı Yasa'nın 14. maddesiyle değiştirilen 20. maddesinin (d) bendininitiraz konusu bölümünün de yer aldığı ilgili kısmı şöyledir:
'İdarî nitelikteki cezalar şunlardır:
a) Ek 4 üncü madde uyarınca emisyon ölçümü yaptırmayan motorlutaşıt sahiplerine 500 Türk Lirası, yönetmeliklerle belirlenen standartlaraaykırı emisyona sebep olan motorlu taşıt sahiplerine 1.000 Türk Lirası idarîpara cezası verilir.
b) Hava kirliliği yönünden önemli etkileri nedeniyle kurulması veişletilmesi yönetmelikle izne tâbi tutulan tesisleri, yetkili makamlardan izinalmadan kuran ve işleten veya iznin iptal edilmesine rağmen kurmaya veişletmeye devam eden veya bu tesislerde izin almaksızın sonradan değişiklikyapan veya yetkili makamların gerekli gördükleri değişiklikleri tanınan süredeyapmayanlara 24.000 Türk Lirası idarî para cezası verilir. Bu tesislerdeemisyon miktarları yönetmelikle belirlenen sınırları aşıyorsa 48.000 TürkLirası idarî para cezası verilir.
İzne tâbi tesisleri, aldıkları izin belgesinde veyayönetmeliklerde öngörülen önlemleri almadan veya yönetmeliklerde belirlenenemisyon standartlarına ve sınırlamalarına aykırı olarak işletenlere 24.000 TürkLirası idarî para cezası verilir.
c) Hava kirliliği yönünden kurulması ve işletilmesi izne tâbiolmayan tesislerin işletilmesi sırasında yönetmelikle belirlenen standartlaraaykırı emisyona neden olanlara 6.000 Türk Lirası idarî para cezası verilir.
Bu Kanunun ek 9 uncu maddesine aykırı davrananlara 2.000 TürkLirası idarî para cezası verilir.
Bu bendin birinci paragrafında öngörülen fiilin konutlarla ilgiliolarak işlenmesi halinde verilecek ceza toplu veya ferdî ısıtılan konutlardaher bağımsız bölüm için 300 Türk Lirasıdır. Bu cezai sorumluluk toplu ısıtılankonutlarda yöneticiye, ferdî ısıtılan konutlarda ise konutu kullanana aittir.
d) Hava kirliliği yönünden özel önem taşıyan bölgelerde veyakirliliğin ciddi boyutlara ulaştığı zamanlarda ve yerlerde veya kritikmeteorolojik şartlarda yönetmeliklerle öngörülen önlemleri almayan, yasaklaraaykırı davranan ya da mahallî çevre kurullarınca bu konuda alınan kararlarauymayanlarabu maddenin (b) ve (c) bentlerinde öngörülen cezalar bir katartırılarak verilir.
Bu fiilin konutlarla ilgili olarak işlenmesi halinde cezaisorumluluk bu maddenin (c) bendinin üçüncü paragrafına göre tespit edilir.''
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın2. ve 38.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ınkatılımlarıyla 5.6.2008 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, 2872 sayılı Yasa'nın değiştirilen 20.maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde (b) ve (c) bentlerine yollamayapıldığı, (b) bendinde farklı fiiller ve durumlar için 24.000 TL ve 48.000 TL,(c) bendinde 6.000 TL, 2.000 TL ve 300 TL para cezası öngörüldüğü, itirazkonusu bölümde cezanın miktarı için yollama yapılması sebebiyle (b) ve (c)bentlerindeki cezaların miktarlarının birbirinden farklı olmasından dolayı (d)bendindeki fiiller için uygulanacak para cezası miktarında karışıklık vebelirsizlik bulunduğu, cezanın kesin olarak belirlenemediği, yorum yoluylafarklı idarî para cezası miktarlarının ortaya çıktığı, bu nedenlerle''bumaddenin (b) ve (c) bentlerinde öngörülen cezalar bir kat artırılarak verilir''bölümününhukuk devleti ile suç ve cezada kanunilik ilkeleriyle bağdaşmadığındanAnayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Yasa'nın değiştirilen 20. maddesinin itiraz konusu''bu maddenin(b) ve (c) bentlerinde öngörülen cezalar bir kat artırılarak verilir''bölümününyer aldığı (d) bendinde'Hava kirliliği yönünden özel önem taşıyan bölgelerdeveya kirliliğin ciddi boyutlara ulaştığı zamanlarda ve yerlerde veya kritikmeteorolojik şartlarda yönetmeliklerle öngörülen önlemleri almayan, yasaklaraaykırı davranan ya da mahallî çevre kurullarınca bu konuda alınan kararlarauymayanlarabu maddenin (b) ve (c) bentlerinde öngörülen cezalar bir katartırılarak verilir.Bu fiilin konutlarla ilgili olarak işlenmesi halindecezai sorumluluk bu maddenin (c) bendinin üçüncü paragrafına göre tespitedilir.'denilmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukukdevleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygunolan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, heralanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlısayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında'Kimse, işlendiğizaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayıcezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olancezadan daha ağır bir ceza verilemez.'denilmektedir.
Yasa'nın değiştirilen 20. maddesinin (b), (c) ve (d) bentlerinde'havakirliliği'ile ilgili idarî para cezaları yer almıştır. (b) bendinde iznetâbi tutulan tesisler, (c) bendinde ise izne tâbi olmayan tesisler ile ilgiliidarî para cezaları düzenlenmiştir. (d) bendinde, hava kirliliği yönünden özelönem taşıyan bölgelerde veya kirliliğin ciddi boyutlara ulaştığı zamanlarda veyerlerde veya kritik meteorolojik şartlar gözetilerek yönetmeliklerle öngörülenönlemleri almayan, yasaklara aykırı davranan ya da mahallî çevre kurullarınca bukonuda alınan kararlara uymayanlara bir kat daha ağır ceza verilmesiöngörülmüştür.
20. maddenin (d) bendinin ikinci paragrafında'Bu fiilinkonutlarla ilgili olarak işlenmesi halinde cezai sorumluluk bu maddenin (c)bendinin üçüncü paragrafına göre tespit edilir.'hükmüyle, fiilin konutlarlailgili olarak işlenmesi ayrıca düzenlendiğinden, itiraz konusu bölümün yeraldığı (d) bendinin birinci paragrafı tesislere ilişkindir.
20. maddenin (b) bendinde temel idarî para cezası tutarı 24.000TL'dir. (b) bendinin birinci paragrafının son tümcesinde'Bu tesislerdeemisyon miktarları yönetmelikle belirlenen sınırları aşıyorsa 48.000 TürkLirası idarî para cezası verilir.'hükmüyle, yalnızca emisyon miktarlarınınyönetmelikle belirlenen sınırları aşması halinde 48.000 TL idarî para cezasıöngörülmüştür. Bu nedenle, itiraz konusu bölümle izne tâbi tutulan tesisleriçin (b) bendine yapılan yollamada, anılan istisna dışında 24.000 TL'nin esasalınması gerekmektedir.
20. maddenin (c) bendinin ikinci paragrafındaki'Bu Kanunun ek9 uncu maddesine aykırı davrananlara 2.000 Türk Lirası idarî para cezası verilir.'hükmündeki2.000 TL'nin, Yasa'nın'Kokuya sebep olan emisyonların, yönetmeliklebelirlenen sınır değerlerin üzerinde çevreye verilmesi yasaktır. Kokuya sebepolanlar, koku emisyonlarının önlenmesine ilişkin tedbirleri almakla yükümlüdür.Buna ilişkin idarî ve teknik usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacakyönetmelikle belirlenir.'şeklindeki Ek 9. maddesine ilişkin olduğu, 20.maddenin (c) bendinin üçüncü paragrafındaki 300 TL'nin ise konutlarla ilgilibulunduğu gözetildiğinde itiraz konusu bölümle izne tâbi olmayan tesisler için(c) bendine yapılan yollamada 6.000 TL'nin esas alınacağı anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu bölümle yapılan yollamada,uygulanacak para cezası miktarında bir karışıklık ve belirsizlik bulunmadığından,hava kirliliği yönünden özel önem taşıyan bölgelerde veya kirliliğin ciddiboyutlara ulaştığı zamanlarda ve yerlerde veya kritik meteorolojik şartlarda bukonudaki yönetmelik hükümlerine ve mahalli çevre kurullarınca alınan kararlaraaykırı davrananlara (b) ve (c) bentlerinde esas alınacak idarî para cezalarınınbir kat artırılarak verilmesinin öngörülmesinin Anayasa'nın 2. ve 38.maddelerine aykırı bir yönü görülmemiştir. İtirazın reddi gerekir.
VI- SONUÇ
9.8.1983 günlü, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun, 26.4.2006 günlü,5491 sayılı Yasa'nın 14. maddesiyle değiştirilen 20. maddesinin (d) bendinin ''bu maddenin (b) ve (c) bentlerinde öngörülen cezalar bir kat artırılarakverilir.' bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 18.6.2009gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ