ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı : 2008/72
KararSayısı : 2011/59
KararGünü : 30.3.2011
Resmi Gazete: 23.7.2011 -28003
İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet(Cumhuriyet Halk) Partisi Grubu adına Grup Başkanvekilleri Hakkı Suha OKAY,Kemal ANADOL ve Kemal KILIÇDAROĞLU
İPTAL DAVASININ KONUSU: 11.06.2008 günlü, 5767 sayılı Türkiye Radyo veTelevizyon Kanunu İle Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları HakkındaKanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun;
1) 3. maddesiyle değiştirilen 2954 sayılıKanun'un 11. maddesinin birinci fıkrasındaki 'Bakanlar Kurulu tarafından GenelMüdür Yardımcıları arasından atanan iki üye' ibaresi ile üçüncü fıkrasının soncümlesinin,
2) 9. maddesiyle 2954 sayılı Kanun'a eklenenGeçici Madde 11'in birinci fıkrasının ilk dört cümlesinin,
iptallerine ve iptal davası sonuçlanıncayakadar yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
11.6.2008 günlü, 5767 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunuile Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun ile değiştirilen 2954 sayılı Türkiye Radyo ve TelevizyonKanunu'nun iptali istenen ibare ve cümlelerin de yer aldığı kurallar şöyledir:
'Yönetim Kurulu:
Madde 11- Kurumun en yüksek karar veyönetim organı olan Yönetim Kurulu; Genel Müdür, Bakanlar Kurulutarafından genel müdür yardımcıları arasından atanan iki üye ileelektronik veya kitle iletişimi alanlarında bir; hukuk alanından bir; işletme,iktisat veya maliye alanlarından bir ve sanat veya kültür alanlarından bir kişiolmak üzere, bu alanlarda temayüz etmiş kişiler arasından seçilen ve atanandört üyeden oluşur. Dışarıdan seçilen yönetim kurulu üyeleri; Radyo veTelevizyon Üst Kurulu tarafından her bir alandan teklif edilen iki kat adayarasından Bakanlar Kurulu kararı ile atanır.
Genel Müdür Yönetim Kurulunun başkanıdır. Yönetim Kurulu ilktoplantısında bir başkan yardımcısı seçer.
Yönetim Kurulu üyeliği dört yıldır. Süresi biten üyeler ileherhangi bir sebeple Yönetim Kurulundan ayrılanların yerine yeniden atamayapılır. Süreleri sona eren üyelerin yeniden atanmaları mümkündür. Herhangi birsebeple üyeliğin normal süreden önce sona ermesi halinde aynı usulle yenisidört yıllığına atanır. Yeni atanan üye göreve başlayıncaya kadar mevcut üyeningörevi devam eder. Bir yıl içinde mazeretsiz iki toplantıya katılmayanlarınüyeliği kendiliğinden sona erer. Bakanlar Kurulu tarafından atanangenel müdür yardımcısı üyeler gerektiğinde Bakanlar Kurulu tarafındandeğiştirilebilir.
Yönetim Kurulu en az beş üyenin katılmasıyla toplanır vekararlarını en az dört üyenin oyu ile alır. Çekimser oy kullanılamaz. YönetimKurulu en az onbeş günde bir defa toplanır. Yönetim Kurulunun çalışma esaslarıbir yönetmelikle düzenlenir.
Yönetim Kurulu üyeleri, Türkiye Radyo - Televizyon Kurumunun görevve yetkilerine giren konularda doğrudan doğruya veya dolayısıyla taraf olamazve bu konularda hiçbir menfaat sağlayamaz, siyasi partilere üye olamazlar.
Yönetim Kurulu üyelerine verilecek ücretler, Bakanlar Kurulukararnamesi ile tespit edilir.
Geçici Madde 11- Bu Kanunda öngörülen yeni teşkilat düzenlemelerinedeniyle kaldırılan, birleştirilen, ismi veya yapısı değiştirilen birimlerdeunvanlı/unvansız olmak üzere; Daire Başkanı, Başkan, Üye, Başkan Yardımcısı,Bölge Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, Müdür, Şube Müdürü, Müdür Yardımcısı,Genel Sekreter, Genel Sekreter Yardımcısı, Savunma Sekreteri, Başuzman ve Uzman(Teknik Hizmetler Sınıfı Hariç) kadrolarında bulunanların görevleri ile KurumGenel Müdür Uzmanlarının görevleri, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren engeç üç ay içinde sona erer ve eşit dereceli Araştırmacı unvanlı kadrolaraatanırlar. Söz konusu personel, Kurumca ihtiyaç duyulan hizmetlerdegörevlendirilebilir. Anılan personelin; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihtekiunvanları esas alınarak 15/1/2008 tarihi itibarıyla bu unvana göre belirlenmişolan ücret (fazla mesai ücreti hariç) ve özel hizmet tazminatı toplam nettutarının (bu tutar sabit bir değer olarak esas alınır); atandığı yeni kadronunücret (fazla mesai ücreti hariç) ve özel hizmet tazminatı ve benzeri adlarlayapılan her türlü ödemelerin toplam net tutarından fazla olması halinde aradakifark tutarı, fark kapanıncaya kadar herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızınayrıca tazminat olarak ödenir. İsteğe bağlı unvan değişikliği olanlar ile başkakurum ve kuruluşlara geçenlere fark tazminatı ödenmesine son verilir. Enson görev yapılan kadroya ilişkin olarak ek gösterge ve/veya makam tazminatınıhak edemeyen personelin atandığı yeni kadroda geçirdiği süreler, 5434 sayılıKanunun ek 68 inci ve ek 73 üncü maddelerinde belirtilen sürelerin hesabındadikkate alınır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte Kurumda görev yapan işçisayılmayan geçici personel, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üçay içerisinde, bu Kanunun 50 nci maddesinin (ı) bendi hükümlerine göre istihdamedilmek ve yine anılan bentte yer alan sözleşmeli personel sayısına ilişkinhüküm saklı kalmak üzere Kurum tarafından uygun görülen pozisyonlara atanırlar.
Kurumun hizmet birimleri, yeni teşkilat düzenlemeleri yapılıncayakadar mevcut görevlerini yürütmeye devam eder.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte görev yapan Kurumpersonelinden (geçici personel hariç); 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti EmekliSandığı Kanununa göre emeklilik hakkını kazanmış olanlara bu maddenin yayımıtarihinden itibaren üç ay, bu hakkı 2008 yılı sonuna kadar kazanacak olanlarada kazandıkları tarihten itibaren iki ay içinde emeklilik başvurusundabulunmaları halinde, emekli ikramiyeleri % 30 fazlasıyla ödenir. Ancak, bukapsamda emekli olan personel, emekli oldukları tarihten itibaren üç yıl içindeKurumda yeniden istihdam edilemez.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 31. ve 133. maddelerinedayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, MustafaYILDIRIM, Cafer ŞAT, Ali GÜZEL, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK ve SerruhKALELİ'nin katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esasinceleme aşamasında karara bağlanmasına, 5.8.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- 5767 sayılı Kanun'un 3.Maddesiyle Değiştirilen 2954 sayılı Kanun'un 11. Maddesinin BirinciFıkrasındaki, 'Bakanlar Kurulu tarafından Genel Müdür Yardımcıları arasındanatanan iki üye' İbaresi ile Üçüncü Fıkrasının Son Cümlesinin İncelenmesi
Dava dilekçesinde, 5767 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle değiştirilen2954 sayılı Kanun'un 11. maddesinin birinci fıkrasındaki 'BakanlarKurulu tarafından genel müdür yardımcıları arasından atanan iki üye'ibaresiile üçüncü fıkrasının son cümlesinin Kurum yönetim kurulunu yürütme organınınetkisine açık hâle getireceği, bunun da Türkiye Radyo Televizyon Kurumu'nuntarafsızlığı ve özerkliği ilkeleri ile bağdaşmayacağı belirtilerek kurallarınAnayasa'nın 31. ve 133. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Dava konusu kuralların da bulunduğu maddede, Türkiye Radyo veTelevizyon Kurumu (TRT) yönetim kurulunun oluşumu ve yetkileri düzenlenmiştir.Buna göre, Kurumun en yüksek karar ve yönetim organı olan Yönetim Kurulu;Genel Müdür, Bakanlar Kurulu tarafından genel müdür yardımcıları arasındanatanan iki üye ile elektronik veya kitle iletişimi alanlarından bir; hukukalanından bir; işletme, iktisat veya maliye alanlarından bir ve sanat veyakültür alanlarından bir kişi olmak üzere, bu alanlarda temayüz etmiş kişiler arasındanseçilen ve atanan dört üyeden oluşacaktır. 5767 sayılı Yasa ile yapılandeğişiklikle iki yönetim kurulu üyesinin Bakanlar Kurulu tarafından genel müdüryardımcıları arasından seçilmesi usulü getirilmiştir. Değişiklik öncesinde isealtı yönetim kurulu üyesinin Radyo ve Televizyon Üst Kurulu tarafından teklifedilen on iki aday arasından Bakanlar Kurulu kararı ile seçilmesi ve atanmasıöngörülmüştür.
Diğer taraftan, 11. maddenin üçüncü fıkrasının son cümlesiile de Bakanlar Kuruluna, genel müdür yardımcıları arasından atanan iki yönetimkurulu üyesini gerektiğinde değiştirme olanağı tanınmıştır. Buna göre BakanlarKurulu dört yıllık süre dolmamış olsa bile gerekli gördüğü takdirde bu üyelerigörevden alabilecektir.
Anayasa'nın 133. maddesinin son fıkrasına göre 'Devletçe kamutüzel kişiliği olarak kurulan tek radyo ve televizyon kurumu ile kamu tüzelkişilerinden yardım gören haber ajanslarının özerkliği ve yayınlarınıntarafsızlığı esastır'. Bu nedenle kamu tüzel kişiliği olarak kurulanTürkiye Radyo ve Televizyon Kurumuna ilişkin düzenlemelerin Kurum'un özerkliğive yayınlarının tarafsızlığı ilkelerine aykırı olmaması gerekir.
Özerklik kişi ve kuruluşların kendi faaliyetlerine ilişkinkararları alma ve uygulama konusunda gerekli yetkiyle donatılmış olmasıanlamına gelmektedir. Bu aynı zamanda kurumların dış etkilere karşı korunmasınıifade eder. Kamu kuruluşlarına özerklik tanınmasının nedeni faaliyetlerinihizmetin gereklerine ve kamu yararına uygun bir şekilde sürdürmelerini güvencealtına almaktır.
Demokratik ülkelerde özerk kurumlar da hukuki ve demokratikdenetime tabi tutulmak suretiyle keyfiliğe sapmaları engellenmeyeçalışılmaktadır. Bu nedenle ülkemizde diğer özerk kuruluşlarda olduğu gibi TRTde denetim altına alınmıştır. 2954 sayılı Kanun'un 8. maddesinin üçüncüfıkrasına göre Kurum hükümet ile ilişkilerini Başbakan aracılığıylayürütür. Denetimin amacı Kurumun kamu yararı ve mesleğin evrenselilkelerine uygun olarak işleyişini güvence altına almaktır. Bu denetim, Kurumyayınlarının yürütme organının tercih ve çıkarları doğrultusundayönlendirilmesini sağlamaya yönelik bir yetki olarak nitelendirilemez.
Dava konusu kural ile yedi üyeli Yönetim Kurulunun genel müdür veiki yardımcısı olmak üzere toplam üç üyesinin Kurum içinden seçilmesi öngörülmüştür.Bu düzenlemenin amacının Kurumun en üst yönetim ve karar organı olan YönetimKurulunu, Kurumun ihtiyaç ve sorunlarına daha duyarlı hale getirmek olduğu,böylece kurulun dört üyesinin farklı uzmanlık alanlarından ve Kurum dışından,üç üyesinin ise Kurum içinden atanması sonucu dengeli bir yapı oluşturulmasınınistendiği ve Yönetim Kurulunda Kurumun işlevlerini, ihtiyaçlarını vesorunlarını daha yakından bilen kişilerin daha fazla yer almasıyla yönetimin,Kuruma yabancılaşmasının önlenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, iptali istenilen 11. maddenin üçüncü fıkrasının 'BakanlarKurulu tarafından atanan genel müdür yardımcısı üyeler gerektiğinde BakanlarKurulu tarafından değiştirilebilir.' şeklindeki son cümlesiile de Bakanlar Kuruluna genel müdür yardımcıları arasından atanan iki YönetimKurulu üyesini gerektiğinde değiştirme olanağı tanınmaktadır. Yasa'nın 11.maddesine göre Yönetim Kurulu üyeliğinin süresi dört yıldır. Genel müdüryardımcısı olan bir kimse Yönetim Kurulu üyeliğine atandıktan sonra dört yıldandaha kısa bir süre içinde herhangi bir nedenle genel müdür yardımcılığındanayrılır ya da alınırsa yönetim kurulu üyeliğine yeni genel müdür yardımcılarıarasından atama yapmak gerekmektedir. Bu nedenle yönetim kurulu üyelerininikisinin genel müdür yardımcıları arasından gelmesi kuralının uygulanabilmesiiçin ya bu kişilerin yönetim kurulu üyeliğinin genel müdür yardımcılığındanayrılmakla kendiliğinden sona ermesi ya da Bakanlar Kurulunun bu kişilerinyönetim kurulu üyeliğini sona erdirebilmesi gerekir. Yasakoyucunun ikinciseçeneği tercih ettiği anlaşılmaktadır.
Bu nedenle iptali istenilen yasa hükümlerinin TRT'nin özerkliği vetarafsızlığını olumsuz yönde etkileyecek bir yönü bulunmamaktadır.
Kurallar Anayasanın 133. maddesine aykırı değildir iptal istemininreddi gerekir.
Fettah Oto bu görüşe katılmamıştır.
Dava konusu kuralların, Anayasa'nın 31. maddesi ile ilgisigörülmemiştir.
B- 5767 sayılı Kanun'un 9.Maddesiyle 2954 sayılı Kanuna Eklenen Geçici 11. Maddenin Birinci Fıkrasınınİlk Dört Cümlesinin İncelenmesi
Dava dilekçesinde, kuralların kamu yararının gerektirdiğizorunluluk nedeniyle değil, sadece mevcut idarecileri görevden almak vekadrolaşmak amacıyla getirildiği, bu hükümle görevleri sona erdirilerekaraştırmacı unvanlı kadrolara atanan kişilerin ücretleri dondurularakkazanılmış haklarının ihlal edildiği ve idari bir işlemle yapılması gerekengörevden alma işleminin yasa ile yapıldığı belirtilerek kuralların Anayasa'nın2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
5767 sayılı Kanun ile 2954 sayılı Kanun'da kapsamlı değişiklikleryapılarak TRT Kurumu yeniden yapılandırılmıştır. 5767 sayılı Kanun'un 9.maddesiyle 2954 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 11. maddede Kurumun yenidenyapılandırılması sonucu açığa çıkan yönetici personelin durumudüzenlenmektedir. Buna göre yeniden yapılandırma sonucu kadrosu kaldırılanyönetici personelin görevi Kanun'un yayımı tarihinden itibaren üç ay içindesona erecek ve bu kişiler eşit dereceli araştırmacı kadrolarınaatanabileceklerdir. Ayrıca bu kişilerin Kurum içinde ihtiyaç duyulanhizmetlerde görevlendirilebilmeleri de mümkündür. Diğer taraftan araştırmacıkadrosuna atananların eski malî haklarının korunması ve kendi istekleri ilebaşka kadro veya kurumlara geçenlere fark ödenmesinin sona ermesiöngörülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesindeki 'hukuk devleti' ilkesi gereğince,yasama işlemlerinin kişisel yararları değil kamu yararını gerçekleştirmekamacıyla yapılması zorunludur. Bir kuralın Anayasa'ya aykırılık sorunuçözümlenirken 'kamu yararı' konusunda Anayasa Mahkemesinin yapacağı incelemeyalnızca yasanın kamu yararı amacıyla yapılıp yapılmadığı ile sınırlıdır. Yasaile kamu yararının ne kadar gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini denetlemeninanayasa yargısıyla bağdaşmayacağı, bunun yasa koyucunun takdirinde olduğuaçıktır.
Gerek Kanun'un genel gerekçesinde, gerekse yasama sürecindekimüzakerelerde TRT'nin çağdaş kamu yayıncılığı anlayışına göre yenidenyapılandırma ihtiyacı içinde olduğu ve personel yapısının yayıncı ağırlıklıhale getirilmesi gerektiğine vurgu yapılmıştır. Bu ihtiyaç 2001-2005 yıllarınıkapsayan Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı'nda da yer almıştır. Gösterilen buhedeflerin kamu yararı amacına dönük olduğu konusunda kuşku yoktur. Bununötesinde yapılan somut düzenlemenin bu amaçları etkin bir şekilde gerçekleştirmeyeelverişli olup olmadığı yönündeki bir değerlendirme anayasallık denetimininkapsamı dışındadır.
Anayasanın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesinin temelgereklerinden birisi kazanılmış haklara saygı gösterilmesidir. Kazanılmışhaklara saygı, hukuk güvenliği ilkesinin bir sonucudur. Kazanılmış hak, kişininbulunduğu statüden doğan, tahakkuk etmiş ve kendisi yönünden kesinleşmiş vekişisel alacak niteliğine dönüşmüş haktır. İptali istenilen kurallardakişilerin bulunduğu statülerden doğan, tahakkuk etmiş ve kendileri yönündenkesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş haklara yönelik bir düzenlemeöngörülmediğinden kazanılmış hakları ihlal eden bir müdahale söz konusudeğildir. Kaldı ki bu kişilerin yeni atandıkları kadrodaki mali haklarının(ücret ve özel hizmet tazminatı toplamının) mevcut kadrolarındakine göre dahadüşük olması halinde yeni kadrolarındaki gelirleri mevcut gelirlerineeşitleninceye kadar fark olarak ödenmesi öngörülmektedir. Bu nedenle maddedesayılan görevlerde bulunanların görevlerine son verilerek aynı dereceliaraştırmacı unvanlı kadrolara atanmalarını öngören kuralın kazanılmış haklarıihlal ettiği söylenemez.
Diğer taraftan dava konusu kuralların yer aldığı maddeyle tek birkişi hakkında bireysel nitelikte bir yürütme işlemi tesis edilmeyip, aksinegenel ve soyut bir kural getirilmektedir. Soyut bir kuralın gerçekte tek birkişiyi ya da sınırlı sayıda kişiyi ilgilendiriyor olması onun soyut niteliğiniortadan kaldırmaz. Bireysel nitelikte bir işlemden söz edilebilmesi için somutolarak bir kişinin hukuki durumunda değişiklik yapan bir irade açıklamasıbulunması gerekir. Dava konusu kurallar, yeni düzenlemeler nedeniyle kadrosukaldırılan görevlerde bulunan kişilerin görevlerinin, yasanın yürürlüğe girdiğitarihten sonraki üç ay içinde sona ermesini ve bu kişilerin araştırmacı unvanlıkadrolara atanmalarını düzenlemektedir. Ancak bu hüküm bireyler hakkındadoğrudan sonuç doğurmamakta, genel bir düzenleme öngörmektedir. Yasanınkapsamına giren her bireyle ilgili olarak atama işlemi idare tarafından ayrıayrı yapılacaktır. Düzenlemenin emredici nitelikte olması yani idareye herhangibir takdir yetkisi bırakmamış olması onun genel norm olma niteliğinietkilememektedir. Yasa hükmünün bireyler hakkında sonuç doğurması ancakidarenin yasaya dayanarak o kişiler hakkında işlem yapmasıyla mümkünolabilecektir.
Açıklanan nedenlerle dava konusu kurallar, Anayasa'nın 2.maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
11.6.2008 günlü, 5767 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunuile Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun'un;
1- 3. maddesiyle, 11.11.1983 günlü, 2954 sayılı Türkiye Radyove Televizyon Kanunu'nun 11. maddesinin değiştirilen birinci fıkrasında yeralan '' Bakanlar Kurulu tarafından genel müdür yardımcıları arasından atananiki üye '' ibaresi ile üçüncü fıkrasının son cümlesine,
2- 9. maddesiyle, 2954 sayılı Kanuna eklenen Geçici 11.maddesinin birinci fıkrasının birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerine,
yönelik iptal istemleri, 30.3.2011 günlü, E. 2008/72, K. 2011/59sayılı kararla reddedildiğinden, bu cümle ve ibarelere ilişkin YÜRÜRLÜĞÜNDURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 30.3.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
VI- SONUÇ
A- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıpçalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'ninçalışmasına bir engel bulunmadığına, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra AylaPERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyadabelirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B- 11.6.2008 günlü, 5767 sayılı Türkiye Radyo ve TelevizyonKanunu ile Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında KanundaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un;
1- 3. maddesiyle, 11.11.1983 günlü, 2954 sayılı Türkiye Radyove Televizyon Kanunu'nun 11. maddesinin değiştirilen birinci fıkrasında yeralan '' Bakanlar Kurulu tarafından genel müdür yardımcıları arasından atananiki üye '' ibaresi ile üçüncü fıkrasının son cümlesinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Fettah OTO'nun karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 9. maddesiyle, 2954 sayılı Kanuna eklenen Geçici 11.maddesinin birinci fıkrasının birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
30.3.2011 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
2954 sayılı Kanun'un 11. maddesindeki iptal davasına konu olan
değişikliklerin incelenmesi:
11.6.2008 günlü, 5767 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunuile Radyo ve
Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunda Değişiklik YapılmasınaDair
Kanun'un 3. maddesiyle değiştirilen 2954 sayılı Kanun'un 11. maddesinin birincifıkrasındaki 'Bakanlar Kurulu tarafından Genel Müdür Yardımcılarıarasında atanan iki üye' ibaresi ile üçüncü fıkrasının son cümlesindeyer alan 'Bakanlar Kurulu tarafından atanan genel müdür yardımcısıüyeler gerektiğinde Bakanlar Kurulu tarafından değiştirilebilir' hükümlerininiptali istenmektedir.
5767 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle 2954 sayılı Kanun'un 11.maddesi değiştirilerek TRT Yönetim Kurulu Üyelerinin atanma şekilleri yenidendüzenlenmiştir. Getirilen düzenleme ile Yönetim Kurulunun iki üyesinin GenelMüdür Yardımcıları arasından, dört üyesinin ise Radyo ve Televizyon ÜstKurulunca teklif edilen iki kat aday arasından Bakanlar Kurulu kararıylaatanması öngörülmektedir. 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu'nun 1.maddesinin değiştirilmeden önceki halinde ise, altı yönetim kurulu üyesininRadyo ve Televizyon Üst Kurulu tarafından teklif edilen oniki aday arasındanBakanlar Kurulu Kararı ile atanması kuralı getirilmişti. Yasa'nın aynımaddesinde Yönetim Kurulu üyeliği görev süresinin dört yıl olduğubelirtilmektedir.
Anayasa'nın 133. maddesinin son fıkrasında 'Devletçe kamu tüzelkişiliğiolarak
kurulan tek radyo ve televizyon kurumu ile kamu tüzelkişilerinden yardım görenhaber
ajanslarının özerkliği ve yayınlarının tarafsızlığı esastır' hükmü yeralmaktadır.
Anayasal bir ilke haline gelen TRT yayınlarının tarafsızlığı,iktidarda bulunan siyasi parti dahil hiç kimseye bağlı olmamasını, hiçbirkurumun ve kuruluşun yanında ve karşısında yer almamasını, eşitlik ilkesine vemesleğin evrensel kurallarına uygun bir yayıncılık faaliyeti sürdürmesinigerekli kılmaktadır. TRT yayınlarının tarafsızlığı öteden beri, siyasipartiler, haber örgütleri ve vatandaşlar arasında tartışılmakta, konugüncelliğini sürdürmektedir. Bütçesi yurttaşların ödediği vergi niteliğindekikaynaklardan sağlanan TRT Kurumunun yaptığı yayınların ve verdiği hizmetlerinvatandaşların haber alma özgürlüğü ile yakından ilgili olduğu bilinmektedir.
2954 sayılı Kanun'un 11. maddesinde TRT Yönetim Kurulunun, enyüksek karar ve yönetim organı olduğu açıklanmıştır. Yayınların tarafsızlığıYönetim Kurulu'nun aldığı
yönetsel kararlarla sağlanacaktır. Bu organın iktidarda bulunan siyasi partininetkilerine açık
olması yayınların tarafsızlığını tartışmalı hale getirecektir.
Maddede yapılan değişiklerle Genel Müdür dahil yedi yönetim kuruluüyesinden
üçünün doğrudan Bakanlar Kurulu tarafından atanması öngörülmüştür. Yasa'dayönetim
kurulu üyeliği görev süresinin dört yıl olduğu belirtilmiş ise de, maddeninüçüncü fıkrasına
ilave edilen cümle ile yönetim kuruluna atanan genel müdür yardımcılarının dörtyıllık süre
sınırlamasına bağlı olmaksızın gerektiğinde Bakanlar Kurulu tarafındandeğiştirilebileceği
olanağı getirilmiştir.
Bakanlar Kuruluna iki genel müdür yardımcısını doğrudan YönetimKuruluna atama yetkisinin tanınması ve bunların değiştirilebilmesinin sürekaydına bağlı olmaksızın Bakanlar Kurulunun takdirine bırakılması, bu üyelerintarafsız görev yapmasını etkileyecek bir olgudur. Diğer Yönetim Kuruluüyelerinin de Radyo ve Televizyon Üst Kurulu tarafından teklif edilen iki kataday arasından Bakanlar Kurulu kararı ile atanması hususu da göz önünealındığında Kurumun siyasi iktidarın etkilerine açık hale geleceği kuşkusuzdur.Nitekim kamuoyunda TRT yayınlarının tarafsızlığı konusunda yapılan günceltartışmalar da bu düşünceyi doğrulamaktadır.
Açıklanan nedenlerle 2954 sayılı Kanun'un 11. maddesinde yapılandeğişiklerin
Anayasa'nın 133. maddesine aykırı olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyleçoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Fettah OTO