ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2008/8
Karar Sayısı : 2010/71
Karar Günü : 20.5.2010
R.G. Tarih-Sayı :06.01.2011-27807
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay OnikinciDairesi
İTİRAZIN KONUSU: 29.3.1984 günlü, 2992sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun HükmündeKararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanuna 12.5.1988 günlü 3446 sayılıYasa'nın 1. maddesi ile eklenen Ek Madde 1'in üçüncü fıkrasının ikincicümlesinin, Anayasa'nın 2., 10., 138., 139. ve 140. maddelerine aykırılığısavıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.
I- OLAY
Adli ve İdari Yargıda Hâkim ve Savcı Adaylığı Yazılı Sınav Mülakatve Atama Yönetmeliği'nin 12.6.2007 günlü 26550 sayılı Resmi Gazetede yayımlananYönetmelikle değiştirilen bazı maddelerinin iptali ve yürürlüğünün durdurulmasıistemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa aykırı olduğu kanısınavaran mahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
29.3.1984 günlü, 2992 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat veGörevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü HakkındaKanuna eklenen Ek Madde 1 şöyledir:
'Ek Madde 1 ' (Ek: 12/5/1988 - 3446/1. md.)
Adalet Bakanlığı hesabına, hakim ve savcı ihtiyacını karşılamaküzere, burs verilmek suretiyle, yükseköğrenim yaptırılabilir.
Burs verilmek suretiyle yükseköğrenim yapacak öğrencilerin sayısıAdalet Bakanlığınca belirlenir. Burs verilecek öğrencilerde bulunması gerekennitelikler ile bunların seçilmelerine dair esas ve usuller, Adalet Bakanlığıncaçıkarılacak yönetmelikte gösterilir.
Bu öğrencilere, emsallerine ödenen bursun iki katı oranında bursverilir. Burs alarak öğrenimlerini tamamlamış olanlar staj için yazılısınava tabi tutulmazlar.
Adalet Bakanlığı hesabına burs almak suretiyle yükseköğrenimyapmış olanlar mecburi hizmetle yükümlüdürler. Bu hususta, Devlet MemurlarıKanunu hükümleri uygulanır. Mecburi hizmet süresi, hâkimlik ve savcılıkgörevine başlama tarihinden itibaren hesap edilir.
Adalet Bakanlığı, yükseköğrenim öğrenci yurtları ile üniversiteyurtlarında kalan burslu öğrencilerinin hâkimlik ve savcılık görevlerinehazırlanmaları bakımından eğitimlerine, Yükseköğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuve üniversitelerle yapacağı protokol esasları dahilinde yardımcı olur.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Mahkeme, başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10., 138., 139. ve 140.maddelerine dayanmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, CaferŞAT, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapmış olduğu ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ'nin karşı oylarıve OYÇOKLUĞUYLA, yürürlüğünün durdurulması isteminin esas inceleme aşamasındakarara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE; 7.2.2008 gününde karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor itiraz konusuyasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında itiraz konusu kuralın yazılı yarışma sınavı vemülakatta başarı gösteren adaylar ile Adalet Bakanlığı hesabına burs verilmeksuretiyle yüksek öğrenimini tamamlayanların yazılı sınava alınmaksızın doğrudanmülakata alınan adaylar arasında eşitsizliğe yol açacağı, ayrıca burs alaraköğrenimlerini tamamlamış olanların liyakatin ölçüldüğü yazılı yarışma sınavınaalınmamak suretiyle objektif kriterlere dayanarak hâkimlik ve savcılıkmesleğine atanmalarını engellediği belirtilerek Anayasa'nın 2., 10., 138.,139. ve 140. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstünkurallarıyla kendini bağlı sayan devlettir.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen 'yasa önünde eşitlik ilkesi'hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilkenin amacı aynıdurumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarınısağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Hukuk devletiile eşitlik birbirleri ile yakın ilişkili kavramlar olup, eşitlik kavramı,hukuk devleti ilkesinin temelinde yatan değerlerden birisidir. Bu ilkedenfaydalananlar açısından eşitlik ilkesi, hak sahibine eşit işlem görme, farklımuameleye tabi tutulmama, ayrım gözetilmemesini isteme hakkı verir.
Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun HükmündeKararname'ye, 3446 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle eklenen Ek Madde 1, yargıdakihâkim ve savcı açığını kapatmak ve bu mesleğe olan ilgiyi artırmak amacıylaburs verilmek suretiyle Adalet Bakanlığı hesabına hukuk fakültelerinde yükseköğrenim yapacak öğrencilerin hak ve yükümlülüklerini düzenleyen bir kuraldır.
Bu kuralda Adalet Bakanlığı hesabına, burs verilmek suretiyle,yükseköğrenim yaptırılacak öğrencilere, emsallerine ödenenin iki katı oranındaburs verileceği, burs alarak öğrenimlerini tamamlamış olanların mecburihizmetle yükümlü oldukları ve bu hususta Devlet Memurları Kanunu hükümlerininuygulanacağı belirtilmiştir. İtiraz konusu cümlede ise burs alarak öğreniminitamamlayan mezunların hâkim ve savcı adaylığı stajı için yazılı sınava tabitutulmayacakları kurala bağlanmıştır.
Maddede her ne kadar mecburi hizmetle ilgili olarak 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş ise de adı geçenYasa'ya 4160 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle eklenen Ek Madde 35 ile kamu kurumve kuruluşları tarafından personel kanunları ve diğer özel kanunlarda yer alanhükümlere göre yurt içinde okutulacak öğrencilerin mecburi hizmet yükümlülüğükaldırılmıştır. Bu yükümlülük kaldırıldıktan sonra Adalet Bakanlığıhesabına burslu olarak yüksek öğrenim yapmış olanların diğer mezunlardan farkıkalmamıştır. Aynı durumda olan bu mezunların farklı kurallara bağlı tutulmalarıAnayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırıdır. Kuralın iptali gerekir.
İtiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırıbulunarak iptal edildiğinden, ayrıcaAnayasa'nın 138., 139. ve 140.maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ
29.3.1984 günlü, 2992 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat veGörevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü HakkındaKanun'a, 12.5.1988 günlü, 3446 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle eklenen Ek Madde1'in üçüncü fıkrasının 'Burs alarak öğrenimlerini tamamlamış olanlar staj içinyazılı sınava tabi tutulmazlar.' biçimindeki ikinci cümlesine ilişkinyürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE,20.5.2010 OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
VII- SONUÇ
29.3.1984 günlü, 2992 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat veGörevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü HakkındaKanun'a, 12.5.1988 günlü, 3446 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle eklenen Ek Madde1'in üçüncü fıkrasının 'Burs alarak öğrenimlerini tamamlamış olanlar staj içinyazılı sınava tabi tutulmazlar.' biçimindeki ikinci cümlesinin Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE, 20.5.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
KARŞIOY GEREKÇESİ
Danıştay 12. Dairesi'nin itiraz yoluyla iptali isteminde bulunduğukuralın temas ettiği ve Danıştay da dava konusu yapılan Adli ve İdari YargıdaHakim ve Savcı Adaylığı Yazılı Sınav, Mülâkat ve Atama Yönetmeliği 12.1.2008tarih ve 26754 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan yönetmelikte yürürlüktenkaldırılmış olup, artık anılan Yönetmelik Danıştay'daki dava yönündenuygulanacak kural olmaktan çıkmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin yerleşikuygulamasına göre de, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi içinelinde yöntemince açılmış ve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunmasıve iptali istenen kuralların da o davada uygulanacak kural olmasıgerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları ise davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya daolumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. Davanın somutunda,söz konusu Yönetmelik değişikliğiyle iptali istenen düzenleyici tasarruf artıkDanıştay önündeki davaya konu teşkil edebilme özelliğini yitirdiğinden; buyönetmeliğin dayanak aldığı yasa kuralının, söz konusu davanın çözümünde olumluya da olumsuz etki yapabilme durumu söz konusu olamayacaktır.
Açıklanan nedenlerle, başvurunun başvuran mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddi gerektiği kanısına ulaştığımızdan, çoğunluğun davanın esasınageçilmesi yolundaki kararına katılmıyoruz.
Başkan
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
KARŞIOY YAZISI
9.9.1991 günlü ve 20986 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Adli veİdari Yargıda Hâkim ve Savcı Adaylığı Yazılı Sınav, Mülakat ve AtamaYönetmeliği'nin, 12.6.2007 günlü, 26550 sayılı Resmî Gazete'de yayımlananYönetmelik ile değiştirilen 33. maddesinin dayanağı olan 2992 sayılı Yasa'nınEk 1. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci tümcesinin itiraz yoluyla iptaliistenilmektedir.
İtiraz başvurusundan sonra, 9.9.1991 günlü ve 20986 sayılı ResmîGazete'de yayımlanan dava konusu Yönetmelik, 12.1.2008 günlü ve 26754 sayılıResmî Gazete'de yayımlanan Adli ve İdari Yargıda Hâkim ve Savcı Adaylığı YazılıSınav, Mülakat ve Atama Yönetmeliğinin Yürürlükten Kaldırılmasına DairYönetmelik ile 4.12.2007 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüktenkaldırılmıştır.
Anayasal denetimin temel amacı, Anayasa'ya aykırılığı ilerisürülen yasa kurallarını, soyut veya somut norm denetimi yoluyla inceleyip,aykırılığını saptadığı yasa kurallarını iptal ederek uygulanmalarınıönlemektir.
Yasa'ya aykırılığı ileri sürülen yönetmeliğin iptali istemi,Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen Yasa'nın iptali istemi gibidir. Yasa'yaaykırılığı saptanan yönetmeliğin de iptal edilerek uygulamadan kaldırılmasıgerektiğinde tereddüt bulunmamaktadır.
İtiraz başvurusunun amacı, Yönetmeliğin dayanağını oluşturanYasa'daki kuralın iptalini sağlayarak yönetmelikle ilgili iptal istemini kararabağlamaktır. Oysa, iptali istenilen yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.Dolayısıyla itiraz başvurusunda bulunan Danıştay 12. Dairesi'nin görmekteolduğu davada iptali istenilen yönetmelik yürürlükten kaldırılarak uygulanamazhale getirilmiş, böylece davacının arzuladığı sonuç elde edilmiş ve çözümügereken uyuşmazlığın konusu da kalmamıştır. Bu durumda, iptali istenilen kuralhakkında anayasal denetimin sürdürülmesi sonucu verilecek kararın hukuksalyararının varlığından söz edilemeyeceği gibi, hukuk âleminde düzenleyici biretkisinin de olmayacağı açıktır.
Belirtilen nedenlerle konusu kalmayan itiraz hakkında, kararverilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerekir.
Bu nedenle aksi yönde oluşan çoğunluk görüşüne katılmadım.
Üye
Mehmet ERTEN