ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2008/81
Karar Sayısı : 2010/8
Karar Günü : 14.1.2010
R.G Tarih-Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:
1- İzmir 1. İcra Hukuk Mahkemesi (Esas Sayısı:2008/81)
2- Konya 2. İcra Hukuk Mahkemesi (Esas Sayısı:2008/98)
İTİRAZLARIN KONUSU: 2.7.1964 günlü, 492sayılı Harçlar Kanunu'nun 123. maddesinin 25.12.2003 günlü, 5035 sayılıYasa'nın 31. maddesi ile değiştirilen son fıkrasında yer alan 'bankalar,yurtdışı kredi kuruluşları ve uluslararası kurumlarca' ibaresinin,Anayasa'nın 2., 5., 10., 11.ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Bankalar tarafından genel kredi sözleşmesi uyarınca kullandırılankredilerin zamanında ödenmemesi nedeniyle yapılan icra takibinde, icraharçlarının yasaya aykırı olarak alındığı şikâyetinde bulunan bankaların buşikâyetini değerlendiren mahkemeler, itiraz konusu ibarenin Anayasaya aykırıolduğu savıyla iptali için başvurmuştur.
II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun iptali istenen ibarelerin yer aldığıson fıkrayı da içeren 123. maddesi aşağıdaki şekildedir.
'MADDE 123- (Değişik: 20/3/1981 ' 2430/3 md.)
Özel kanunlarla harçtan muaf tutulan kişilerle, istisna edilenişlemlerden harç alınmaz.
Ancak, İş Kanununa tabi işçilerin ve çırakların işmahkemelerindeki dava ve bu mahkemelerden almış oldukları ilamlarıntakiplerinde harçtan muafiyet gündelikleri veya aylık ücretleri 16 yaşınıdoldurmuş işçiler için belirlenen asgari ücreti geçmeyen işçiler ve çıraklarhakkında uygulanır.
(Ek fıkra: 20/6/2001-4684/23 md.; Değişik: 25/12/2003 - 5035/31md.) Anonim, eshamlı komandit ve limited şirketlerin kuruluş,sermaye artırımı, birleşme, devir, bölünme ve nev'i değişiklikleri nedeniyleyapılacak işlemler ile Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri (Bukooperatifler ile Kredi Garanti Fonu İşletme ve Araştırma Anonim Şirketitarafından bankalardan kullandırılacak krediler için verilecek kefaletlerdahil) bankalar, yurt dışı kredi kuruluşları ve uluslararası kurumlarca kullandırılacakkredilerin temini ve bunların teminatları ile geri ödenmelerine ilişkinişlemler bu Kanunda yazılı harçlardan müstesnadır.'
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantılarında
A- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına,11.9.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar vermiştir(Esas 2008/81).
B- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, 2.7.1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Kanun'un 123. maddesinin sonfıkrasına ilişkin esas incelemenin ''bankalar'' sözcüğü ile sınırlı olarakyapılmasına, 2008/98 esas sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle2008/81 esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasınınkapatılmasına, esas incelemenin 2008/81 esas sayılı dosya üzerindenyürütülmesine, 13.11.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural ve bunun gerekçesi ile diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmışve görevine giren bir dava bulunması ve iptali istenen kuralların da o davadauygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişikevrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmadaolumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.
İtiraz konusu ibarenin yer aldığı 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun123. maddesi, genel muaflıklar ve istisnalar başlığı altında, Yasa'nın onuncukısmının birinci bölümünde yer almaktadır. Yasakoyucu 123. maddenin birincifıkrasında özel kanunlarda harçtan muaf tutulan kişilerle, istisna edilenişlemlerden harç alınmayacağını genel kural olarak belirledikten sonra İş Kanunu'natabi işçiler ve çırakların iş mahkemelerinde ve bu mahkemelerden almışoldukları ilamların takiplerinde öngörülen muafiyete bir sınırlama getirmiştir.
Maddenin son fıkrasında ise anonim, eshamlı komandit velimited şirketlerin kuruluş, sermaye artırımı, birleşme, devir, bölünme venev'i değişiklikleri nedeniyle yapılacak işlemler ile Esnaf ve SanatkârlarKredi ve Kefalet Kooperatifleri, bankalar, yurt dışı kredi kuruluşları veuluslararası kurumlarca kullandırılacak kredilerin temini ve bunların teminatlarıile geri ödenmelerine ilişkin işlemlerin de bu Kanun'da yazılı harçlardanmüstesna olduğu belirtilmiştir.
Madde metninden de anlaşıldığı üzere harçtan istisna tutulanişlemler fıkrada belirtilen kurumlarca kullandırılacak kredilerin temini ve bunlarınteminatları ile geri ödemelerine ilişkin işlemlerdir. Yasakoyucu, finansmansıkıntısı çeken bankalar, yurtdışı kredi kuruluşları ve uluslararasıkurumların, müşterilerine kullandırmak amacıyla sendikasyon kredisi gibi büyükmiktarlı kredilere kendi portföylerinde yer vererek yurt içi veya yurt dışıkredi kuruluşlarından finansman desteği alabilmelerini kolaylaştırmak ve kredimaliyetlerini azaltmak amacıyla bu nitelikteki kredilerin temini ve bunlarınteminatları ile geri ödemelerine ilişkin işlemlerden harç alınmayacağınıöngörmüştür.
İtiraz yoluna başvuran mahkemelerde şikâyete konu olan işlemlerinkaynağında genel kredi sözleşmesine dayanılarak davalı şirketlere kullandırılankrediler bulunmaktadır. Alacaklı banka ile müşterisi olan şirket arasındayapılan ve genel kredi sözleşmesi uyarınca kullandırılan kredinin ödenmemesiüzerine alacaklı banka, borçlu şirket hakkında ilamsız icra takibinde bulunmuş,icra müdürlüğü icra takip talebinde bulunan alacaklı bankadan, tüm yargıharçlarını tahsil etmiştir.
İtiraz yoluna başvuran her iki mahkemeye ait davada harcınkonusunu oluşturan işlem genel kredi sözleşmesi uyarınca bankalarınmüşterilerine kullandırdıkları kredilerin zamanında ödenmemesi nedeniyleyapılan icra takibinden kaynaklanmaktadır. Yasakoyucu itiraz konusukuralda bankalar, yurt dışı kredi kuruluşları ve uluslararası kurumlarcakullandırılmak üzere temin edilen kredilere ait bazı işlemlerden harçalınmayacağını belirttiğine göre; bankaların kendi öz kaynaklarından veya diğerkredi kurumlarından temin ettikleri kredileri, genel kredi sözleşmesiyle gerçekveya tüzel kişilere teminatlı veya teminatsız olarak kullandırmaları, itirazkonusu kural kapsamında değerlendirilemez.
Açıklanan nedenlerle iptali istenen ve 492 sayılı Yasa'nın 123.maddesinin son fıkrasında yer alan ibare, itiraz yoluna başvuran mahkemelerdegörülmekte olan davalarda uygulanacak kural değildir.
Başvurunun, mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
V- SONUÇ
2.7.1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 123. maddesinin 25.12.2003günlü, 5035 sayılı Yasa'nın 31. maddesiyle değiştirilen son fıkrasında yer alan''bankalar, yurt dışı kredi kuruluşları ve uluslararası kurumlarca''ibaresinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davadauygulanma olanağı bulunmadığından, bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkeme'ninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 14.1.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ