ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/13
Karar Sayısı : 2011/23
Karar Günü : 20.1.2011
R.G. Tarih-Sayı :02.04.2011-27893
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay AltıncıDairesi
İTİRAZIN KONUSU: 29.6.2001 günlü, 4706sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer VergisiKanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü,4916 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının 'İfraz,tevhit, tescil ve tespit işlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbiolmaksızın'' bölümünün, Anayasa'nın 5., 10. ve 56. maddelerineaykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.
I- OLAY
Hazine adına tapuya kayıtlı iki parselin ifraz edilmesi talebiyleyapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada,itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptaliiçin başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
İtiraz konusu kuralın yer aldığı 29.6.2001 günlü, 4706 sayılıHazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer VergisiKanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü,4916 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrası şöyledir:
'Hazineye ait taşınmazların değerlendirilmesi ile ilgiliişlemlerde Bakanlık tarafından istenilen bilgi ve belgeler, kamu kurum vekuruluşlarınca öncelikle gönderilir ve görüş yazıları en geç iki ay içindecevaplandırılır. Bu süre içinde cevap verilmediği takdirde olumlu görüşverilmiş sayılır. İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri imarmevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın ve herhangi bir ücret,bedel ve gider karşılığı talep edilmeksizin ilgili kuruluşlarca talebi izleyeniki ay içinde yerine getirilir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda, Anayasa'nın 5., 10. ve 56.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 26.2.2009 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen Yasakuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesiyle aynı durumda olanlariçin farklı kurallar getirilmesinin yasaklandığı, Anayasa'nın5. maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinin belirtildiği, 56. maddesindede herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunun veçevreyi geliştirmenin, çevre sağlığını korumanın ve çevre kirlenmesiniönlemenin Devletin ve vatandaşların ödevi olduğunun ifade edildiği, Anayasa'nın5. ve 56. maddeleriyle Devlete verilen görevlerin imar mevzuatıyla getirilendüzenlemelerle de yaşama geçirileceğinde kuşku bulunmadığı, 3194 sayılı İmarKanunu'nun 15. ve 16. maddelerinde ifraz, tevhit ve tescil işlemlerinin hangişartlarda ve nasıl yapılacağının belirtildiği, itiraz konusu kuralla şahıslarınmülkiyetinde bulunan taşınmazlardan hiçbir farkı bulunmayan Hazine'ye aittaşınmazlar yönünden diğer kişilere tanınmayan bir biçimde ayrıcalıklı kurallargetirilmek suretiyle imar mevzuatı yönünden Hazine ile diğer taşınmaz malikleriarasında ayrım yapıldığı, Hazine'nin imar mevzuatındaki kısıtlamaların dışındatutulmasının Anayasa'nın 5., 10. ve 56. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kural, Hazine'ye ait taşınmazların ifraz, tevhit,tescil ve tespit işlemlerinin imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızınyerine getirileceğini öngörmektedir.
Anayasa'nın 5. maddesinde, 'Devletin temel amaç vegörevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkeninbölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumunrefah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayansiyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevîvarlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.' denilmektedir.
Anayasa'nın 'Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması' başlıklı 56.maddesinde de, 'Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkınasahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesiniönlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir'' hükmü yer almaktadır.
Anayasa'nın 5. maddesiyle kişilerin ve toplumun refah, huzur vemutluluğunu sağlama ve insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi içingerekli şartları hazırlama ödevi Devlete verilirken, 56. maddesiyle de herkesinsağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu belirtilerek, buhakkı korumanın yine devletin ve vatandaşların ödevi olduğu vurgulanmaktadır.
Devlete verilen bu görevlerin yaşama geçirilmesi bakımından, imarmevzuatıyla getirilen düzenlemeler büyük önem taşımaktadır. Anayasa'nın 5. ve56. maddeleri ile Devlete verilen görevlerin yerine getirilmesi, belli bir planve program çerçevesinde gözetim ve denetim ile gerçekleşebilir. Anayasa'da yeralan 'sağlıklı ve dengeli çevre' kavramına, doğal güzelliklerin korunduğu,kentleşme ve sanayileşmenin getirdiği hava ve su kirlenmesinin önlendiği birçevre kadar, belli bir plan ve programa göre düzenlenmiş çevrenin de gireceğikuşkusuzdur.
İmar hukukuna ilişkin kurallar temel olarak 3194 sayılı İmarKanunu'nda yer almaktadır. İmar Kanunu'nun 'İfraz ve tevhid' başlıklı 15.maddesinde, 'İmar planlarına göre yol, meydan, yeşil saha, park veotopark gibi umumi hizmetlere ayrılan yerlere rastlayan gayrimenkullerin bukısımlarının ifrazına veya tevhidine izin verilmez. İmar parselasyon planıtamamlanmış olan yerlerde yapılacak ifraz veya tevhidin bu planlara uygunolması şarttır. İmar planlarında parsel cepheleri tayin edilmeyen yerlerdeyapılacak ifrazların, asgari cephe genişlikleri ve büyüklükleri yönetmeliktebelirtilen esaslara göre tespit edilir. İmar planı dışında kalan alanlardayönetmeliklerinde tayin edilecek miktarlardan küçük ifrazlara izin verilmez.','Tescil ve şüyuun izalesi' başlıklı 16. maddesinde ise 'Belediye vemücavir alan hudutları içindeki gayrimenkullerin re'sen veya müracaat üzerinetevhid veya ifrazı, bunlar üzerinde irtifak hakkı tesisi veya bu haklarınterkini, bu Kanun ve yönetmelik hükümlerine uygunluğu belediye encümenleri veyail idare kurullarınca onaylanır. Onaylama işlemi, müracaatın belediyelere veyavaliliklere intikalinden itibaren en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır vetescil veya terkini için 15 gün içinde tapuya bildirilir. Tapu dairesi, tescilveya terkin işlemini bir ay içinde sonuçlandırmak zorundadır'' hükümleriyer almaktadır.
Anılan maddelerde, imar planlarında umumi hizmetlere ayrılantaşınmazların bu kısımlarının ifraz ve tevhidi yasaklanmış, imar parselasyonplanı tamamlanmış olan yerlerde ifraz ve tevhidin yapılabilmesi ise imarplanına uygun olması koşuluna bağlanmış ve imar planlarında parsel cepheleritayin edilmeyen yerler ile imar planı dışında kalan alanlarda yapılacakifrazlar yönünden ise yönetmeliklerde belirtilen kurallara uyulması koşuluaranmıştır. Belediye ve mücavir alan hudutları içindeki taşınmazların tevhitveya ifrazı ile bunlar üzerinde irtifak hakkı tesisi veya bu hakların terkiniişlemlerinin tapu dairesince sonuçlandırılması ise bu işlemlerin İmar Kanunu veyönetmelik hükümlerine uygunluğunun ilgili idari kurullarca onaylanması şartınabağlanmıştır. Kısaca, ifraz ve tevhit işlemlerinin yapılabilmesi, imarmevzuatına uygun olmalarına ve bu uygunluğun ilgili idari kurullarca tespitedilerek onaylanmasına bağlıdır. Getirilen bu düzenleme ile sağlanmak istenennihai amacın kamu yararı olduğu kuşkusuzdur.
İtiraz konusu kuralda yer alan 'imar mevzuatındakikısıtlamalara tâbi olmaksızın' ibaresi, Hazine'ye ait taşınmazlarınifraz, tevhit ve tescil işlemlerinin imar mevzuatındaki kısıtlamaların dışınaçıkarılması sonucunu doğurmakta ve İmar Kanunu ile konuya ilişkinyönetmeliklerde öngörülen kurallara aykırı da olsa Maliye Bakanlığı'nın buyöndeki taleplerinin ilgili idarelerce yerine getirilmesini zorunlukılmaktadır.
Söz konusu işlemlerin yapılabilmesi için imar mevzuatına uygunolma koşulunun ortadan kalkması ve bu uygunluğun idari kurullarca denetimininolanaksız kılınması ise imar hukukunda denetimsiz bir alan oluşturmakta, bu daDevletin bu konudaki gözetim ve denetim görevini yerine getirmesine engelolmaktadır.
Anayasa'nın 5. ve 56. maddeleriyle Devlete verilen ödevlerin somuttedbirlerle nasıl yerine getirileceği yasa koyucunun takdirinde ise de sözkonusu ödevler yerine getirilirken Hazineye ait taşınmazların ifraz ve tevhitişlemleri yönünden ayrıcalık tanınarak bu işlemlerin imar mevzuatındakikısıtlamalar dışında tutulması, Anayasa'nın anılan maddeleriylebağdaşmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralda yer alan 'imarmevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın' ibaresi, Anayasa'nın 5.ve 56. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Anayasa'nın 5. ve 56. maddelerine aykırı görülerek iptal edilenibarenin ayrıca Anayasa'nın 10. maddesi yönünden incelenmesine gerekgörülmemiştir.
İtiraz konusu kuralın, iptal edilen ibare dışında kalan 'İfraz,tevhit, tescil ve tespit işlemleri' ibaresinin ise Anayasa'ya aykırıbir yönü bulunmadığından, bu ibareye yönelik iptal isteminin reddi gerekir.
VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, Yasa'nın belirlikurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunudoğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline karar verilebileceğiöngörülmektedir.
4706 sayılı Yasa'nın 7. maddesinin, 4916 sayılı Yasa'nın 6.maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasındaki ''imar mevzuatındaki kısıtlamalaratâbi olmaksızın '' ibaresinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan iptaledilen ibareden sonra gelen '' ve '' sözcüğünün de, 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesininikinci fıkrası gereğince iptali gerekir.
VII- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ
29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz MallarınDeğerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik YapılmasıHakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı Kanun'un 6.maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının 'İfraz, tevhit, tescil ve tespitişlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' bölümünün;
1- '' imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın ''ibaresi, 20.1.2011 günlü, E.2009/13, K.2011/23 sayılı kararla iptaledildiğinden, bu ibarenin, uygulanmasından doğacak sonradan giderilmesi güçveya olanaksız durum ve zararların önlenmesi ve iptal kararının sonuçsuzkalmaması için kararın Resmî Gazete'de yayımlanacağı güne kadar YÜRÜRLÜĞÜNÜNDURDURULMASINA,
2- 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri '' ibaresineyönelik iptal istemi, 20.1.2011 günlü, E.2009/13, K.2011/23 sayılı kararlareddedildiğinden, bu ibareye ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE,
20.1.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
VIII- SONUÇ
A- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıpçalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'ninçalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, FettahOTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esassayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B- 29.6.2001 günlü, 4706 sayılı Hazineye Ait TaşınmazMalların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun'un 7. maddesinin, 3.7.2003 günlü, 4916 sayılı Kanun'un6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının 'İfraz, tevhit, tescil ve tespitişlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' bölümünün;
1- '' imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın ''ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- 'İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri '' ibaresininise Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
C- 4706 sayılı Kanun'un 7. maddesinin, 4916 sayılı Kanun'un6. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının 'İfraz, tevhit, tescil ve tespitişlemleri imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' bölümünün, ''imar mevzuatındaki kısıtlamalara tâbi olmaksızın '' ibaresinin iptali nedeniyleuygulanma olanağı kalmayan iptal edilen ibareden sonra yer alan '' ve ''sözcüğünün de, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE,
OYBİRLİĞİYLE,
20.1.2011 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI