ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/16
Karar Sayısı : 2009/46
Karar Günü : 12.3.2009
R.G. Tarih-Sayı :30.05.2009-27243
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İzmir 1. Fikri veSınai Haklar Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 günlü, 555sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 24.maddesinin (a) ve (c) bentlerinin, Anayasa'nın 38. ve 91. maddelerineaykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Coğrafi işaret hakkının ihlali suçundan dolayı 555 sayılı Coğrafiİşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 24/A-c maddesiuyarınca cezalandırılması istemiyle sanık hakkında açılan davada, itiraz konusukuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
İtiraz konusu kuralların da içerisinde bulunduğu 24.6.1995 günlü,555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin"Coğrafi İşaret Hakkında Tecavüz Sayılan Fiiller" başlıklı 24.maddesi şöyledir:
"MADDE 24 - Tescil edilmiş coğrafi işaretler,bunların kullanım hakkına sahip olmayan üçüncü kişiler tarafından aşağıdayazılı biçimde kullanımları coğrafi işaret hakkına tecavüz sayılır:
a) Tescilli adın ününden herhangi bir biçimde yarar sağlayacakkullanımlar veya tescil kapsamındaki ürünleri andıran yada çağrıştırabilenürünlerle ilgili olarak tescilli adın dolaylı veya dolaysız olarak ticariamaçlı kullanımı,
b) Sözcük olarak gerçek coğrafi yeri ifade etmekle birlikte halktahaksız biçimde ürünün başka yer kaynaklı olduğu izlenimini bırakan kullanımıveya korunan adın tercümesinin kullanımı veya "stilinde","tarzında", "tipinde", "türünde","yöntemiyle", orada üretildiği biçimde veya benzeri diğer açıklama veyaterimlerle birlikte kullanımı,
c) Ürünün iç veya dış ambalajında, tanıtım ve reklamında veyaürünle ilgili herhangi bir yazılı belgede doğal veya esas nitelik veözellikleri ile menşei konusunda yanlış veya yanıltıcı herhangi bir açıklamaveya belirtiye yer verilmesi,
d) Ürünün menşei konusunda halkı yanıltabilecek biçimdeambalajlanması veya yanılgı yaratabilecek diğer herhangi bir biçimde sunulması,
e) Bu maddenin (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde yazılı fiillereiştirak veya yardım veya bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlardaolursa olsun bu fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak,
f) Kendisinde bulunan ve haksız olarak üretilen veya ticaretalanına çıkarılan coğrafi işarete sahip malın nereden alındığını veya nasılsağlandığını bildirmekten kaçınmak.
Coğrafi işaret başvurusu bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncumaddesine göre yayınlandığı takdirde, başvuru sahibi, coğrafi işarete vakitecavüzlerden dolayı hukuk ve ceza davası açmaya yetkilidir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 38. ve 91. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, HaşimKILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ,Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 12.3.2009 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'neitiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlı tutulmuştur.
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 24.6.1995 günlü, 555 sayılı Coğrafiİşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 24. maddesinin (a)ve (c) bentlerinin Anayasa'ya aykırılığını ileri sürerek iptalini istemektedir.
Ancak, davada uygulanacak olan 24. maddenin (a) ve (c) bentlerindebelirtilen eylemler için cezai yaptırımı düzenleyen kural 24/A maddesinin (c)bendinde yer almaktadır. Somut olayda dava, 24. maddenin (a) ve (c) bentlerindebelirtilen eyleme ilişkin bulunduğundan 24.6.1995 günlü, 555 sayılı Coğrafiİşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 24. maddesinin (a)ve (c) bentlerinin esasına ilişkin incelemenin, aynı Kanun HükmündeKararname'nin 22.6.2004 günlü, 5194 sayılı Yasa'nın 10. maddesiyle değiştirilen24/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yönünden sınırlı olarak yapılmasıgerekir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru dilekçesinde, Anayasa'nın 38. maddesinde, ceza ve cezayerine geçen güvenlik önlemlerinin ancak yasayla konulacağının, 91. maddesindeise sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikincikısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemeyeceğinin belirtildiği, bu nedenle kanun hükmündekararnamelerle ceza hukuku alanında düzenlemeler yapılmasının yasama yetkisininyasama organına ait olduğuna ilişkin Anayasa kurallarına ve kanunilik ilkesineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraza konu 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 24.maddesinin (a) bendinde tescilli adın ününden herhangi bir biçimde yararsağlayacak kullanımlar veya tescil kapsamındaki ürünleri andıran ya daçağrıştırabilen ürünlerle ilgili olarak tescilli adın dolaylı veya dolaysızolarak ticari amaçlı kullanımı, (c) bendinde ise ürünün iç veya dışambalajında, tanıtım ve reklamında veya ürünle ilgili herhangi bir yazılıbelgede doğal veya esas nitelik ve özellikleri ile menşei konusunda yanlış veyayanıltıcı herhangi bir açıklama veya belirtiye yer verilmesi coğrafi işarettendoğan hakka tecavüz sayılmıştır.
Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında kimsenin, işlediğizaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayıcezalandırılamayacağı, üçüncü fıkrasında da ceza ve ceza yerine geçen güvenlikönlemlerinin ancak kanunla konulacağı belirtilmiş, 91. maddesinin ilkfıkrasında da, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Bakanlar Kuruluna kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi verebileceği, ancak sıkıyönetim ve olağanüstü hâllersaklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerindeyer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alansiyasî haklar ve ödevlerin kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceğiöngörülmüştür.
555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 24. maddesinin (a) ve (c)bentlerinde belirtilen eylemlere bu Kanun Hükmünde Kararname'nin 5194 sayılıYasa ile değiştirilen 24/A maddesinde ceza yaptırımı öngörülmektedir. Suç vecezalara ilişkin esasları düzenleyen 38. madde Anayasa'nın ikinci kısmınınikinci bölümünde yer aldığından bu konudaki düzenlemelerin kanun hükmündekararname ile yapılması olanaklı olmadığı gibi, bu eylemlere ceza öngörenmaddenin yasayla düzenlenmesi de bu sonucu değiştirmez.
Bu nedenlerle, itiraz konusu 555 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 24/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yönündenincelenen aynı Kanun Hükmünde Kararname'nin 24. maddesinin (a) ve (c) bentleriAnayasa'nın 38. ve 91. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Mehmet ERTEN ve A.Necmi ÖZLER bu görüşe katılmamışlardır.
VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun,kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, 2949sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasında da bu kuraltekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise, Anayasa Mahkemesi'nin,iptal sonucunda meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamuyararını ihlal edici nitelikte görmesi halinde yukarıdaki fıkra hükmünüuygulayacağı belirtilmektedir.
555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun HükmündeKararname'nin 24. maddesinin (a) ve (c) bentlerinde yer alan kuralların iptaledilmesi nedeniyle doğan hukuksal boşluk kamu yararını ihlâl edici niteliktegörüldüğünden, iptal kararının, Resmî Gazetede yayınlanmasından başlayarak altıay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VII- SONUÇ
24.6.1995 günlü, 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması HakkındaKanun Hükmünde Kararname'nin;
1- 24. maddesinin (a) ve (c) bentlerinin, aynı KanunHükmünde Kararname'nin 22.6.2004 günlü, 5194 sayılı Yasa'nın 10. maddesiyledeğiştirilen 24/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yönünden Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE, Mehmet ERTEN ile A. Necmi ÖZLER'in karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,
2- 24. maddesinin (a) ve (c) bentlerinin iptal edilmesinedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edici niteliktegörüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşincifıkraları gereğince, bu bentlere ilişkin İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎGAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,OYBİRLİĞİYLE,
12.3.2009 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
KARŞIOYYAZISI
24.6.1995 günlü, 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin KorunmasıHakkındaki Kanun Hükmündeki Kararnamenin 24. maddesinin (a) ve (c) bentlerindesuç olarak yer alan fiillerin kararname ile düzenlenmesinin Anayasa'ya aykırıolduğu ileri sürülerek itiraz yoluyla iptalleri istenilmektedir.
Anayasa Mahkemesinin benzer nitelikteki bir başvuruyla ilgiliolarak verdiği 14.05.2004 tarih ve 25462 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan02.03.2004 gün ve K.2004/25-E.2002/92 sayılı kararında yer alan karşı oyyazısında açıklanan gerekçe uyarınca, 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin24. maddesinin (a) ve (c) bentlerinin, 24/A maddesinin birinci fıkrasının (c)bendi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptal edilmesi gerektiğine ilişkinçoğunluk kararına katılmıyoruz.
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A.Necmi ÖZLER