ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/18
Karar Sayısı : 2010/65
Karar Günü : 13.5.2010
Resmi Gazete Tarih-Sayı :07.07.2010-27634
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Sakarya Çocuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 26.9.2004 günlü, 5237 sayılıTürk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (f) bendinde yeralan '...gönüllü olmak koşuluyla...' ibaresinin Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Bıçakla basit yaralama suçundan sanık hakkında açılan kamudavasında, itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu ibareyi de içeren50. maddesi şöyledir:
'Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar
Madde 50- (1) Kısa süreli hapis cezası,suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğupişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre;
a) Adlî para cezasına,
b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtanönceki hale getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine,
c) En az iki yıl süreyle, bir meslek veya sanat edinmeyi sağlamakamacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devametmeye,
d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,
e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veyagerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmişolması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek vesanatı yapmaktan yasaklanmaya,
f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyleve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işteçalıştırılmaya,
Çevrilebilir.
(2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenekolarak öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlîpara cezasına çevrilmez.
(3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla,mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediğitarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanlarınmahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkradayazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
(4) Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun sürelide olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı halinde, birinci fıkranın (a)bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir. Ancak, bu hüküm, bilinçli taksirhalinde uygulanmaz.
(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilenadlî para cezası veya tedbirdir.
(6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılantebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerinegetirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, hükmüveren mahkeme kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına kararverir ve bu karar derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmüuygulanmaz.
(7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayannedenlerle yerine getirilememesi durumunda, hükmü veren mahkemece tedbirdeğiştirilir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 12.3.2009 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, hâkim tarafından itiraz konusu ibare uyarıncadavanın sonucunu belli edecek şekilde sanıktan kamuya yararlı bir işteçalışmaya gönüllü olup olmadığının sorulmasının, peşinen açıklanmış bir görüşniteliğinde olacağı ve hâkimin tarafsızlığı ilkesini zedeleyeceği belirtilerek,itiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 49. maddesinin ikinci fıkrasınagöre, hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli hapiscezası olarak adlandırılmakta, 50. maddenin birinci fıkrasında ise kısa sürelihapis cezası yerine uygulanabilecek seçenek yaptırımlar gösterilerek, bu konudahâkime takdir yetkisi tanınmaktadır.
5237 sayılı Yasa'nın 50. maddesinin birinci fıkrasının itirazkonusu ibareyi de içeren (f) bendinde, kısa süreli hapis cezasının, suçlununkişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığave suçun işlenmesindeki özelliklere göre, mahkûm olunan cezanın yarısından bir katınakadar süreyle ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmayaptırımına çevrilebileceği öngörülmekte, gönüllü olup olmama durumunun isehüküm verilmeden önce belirlenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tümdevlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir.
Hukuk devletinde, ceza hukukuna ilişkin düzenlemeler bakımındanyasakoyucu, Anayasa'nın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarınabağlı kalmak koşuluyla, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suçsayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçüde ceza yaptırımları veya cezayaptırımına seçenek yaptırımlarla karşılanacağı, hangi hal ve hareketlerinağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği gibi konulardatakdir yetkisine sahiptir.
Çağdaş ceza hukukunda ceza yaptırımlarının belirlenmesindeki temelamaç, suçlunun iç dünyasına girerek onu düzeltme, yeniden suç işlemesinin vetoplum için sürekli bir tehlike olmasının önüne geçme ve dolayısıyla toplumatekrar yararlı bir birey haline getirilmesini sağlamaktır. Kısa süreli hapis cezalarınınseçenek yaptırımlara çevrilmesinde yaptırımın niteliğine göre cezanınkişiselleştirilmesi açısından suçlunun isteğinin sorulması da, toplumakazandırılmaları yönünde başarıyı sağlamanın koşullarından biridir.
İtiraz konusu ibareyi de içeren kamuya yararlı bir işteçalıştırılma yaptırımı ile suçlunun, toplum içinde özgürlüğü kısıtlanmadan,cezaevlerinin olumsuz etkilerinden de kurtarılarak, toplumla sosyal bağlarıkoparılmadan ve hayatın normal akışı değişmeden ıslah edilmesi amaçlanmaktadır.
Yasakoyucunun itiraz konusu ibareyi, kamu hizmeti yaptırımınınhükümlünün de katılımını gerektiren bir yaptırım olmasını gözeterek, suçlununtopluma kazandırılmasını sağlamak için kamu yararı amacıyla öngördüğüanlaşılmaktadır. Cezanın kişiselleştirilmesine yönelik bu düzenlemenin Anayasalsınırlar içinde yasakoyucunun takdirinde olduğu açıktır.
Öte yandan, yargılama sürecinde 5237 sayılı Yasa'nın 50.maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin uygulanabilmesi ihtimali gözetilereksanıktan kamuya yararlı bir işte çalışmaya gönüllü olup olmadığının sorulması,sanığın mahkûm edileceği anlamını taşımayıp, kuralın uygulanmasındankaynaklanan bir zorunluluk olduğundan hâkimin tarafsızlığı ilkesine aykırı birdurumdan söz edilemez.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibare Anayasa'nın 2. maddesineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
İtiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 10. maddesi ile ilgisigörülmemiştir.
VI- SONUÇ
26.9.2004günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin (1) numaralı fıkrasının(f) bendinde yer alan '' gönüllü olmak koşuluyla '' ibaresinin Anayasa'yaaykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 13.5.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU