ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı : 2009/30
KararSayısı : 2011/76
KararGünü : 12.5.2011
R.G.Tarih-Sayı : 12.07.2011-27992
İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet (CumhuriyetHalk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Hakkı Suha OKAY, KemalKILIÇDAROĞLU ve Kemal ANADOL
DAVANIN KONUSU: 18.2.2009 günlü, 5838 sayılıBazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un;
1- 22. maddesi ile 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı Organize SanayiBölgeleri Kanunu'nun Geçici 7. maddesine eklenen fıkranın '' mülkiyeteyönelik Hazinece dava açılmaz, açılmış davalardan vazgeçilir, açılan davalarsonunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel sicileyazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararları uygulanmaz ve bukararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhler terkin edilir.' bölümünün,
2- 32. maddesinin (17) numaralı fıkrasının 29.6.2001 günlü,4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma DeğerVergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un '6 ncı maddesiyürürlükten kaldırılmıştır.' hükmünü içeren (b) bendinin,
Anayasa'nın 2., 11., 45. ve 138. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesiistemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
1- 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nundava konusu bölümü de içeren Geçici 7. maddesi şöyledir:
'Geçici Madde 7 ' 4342 sayılı Mera Kanunununyürürlüğe girdiği tarihe kadar mera olarak nitelendirilen alanlara yapılmışOSB'ler; Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından onaylanmış ve yatırımprogramına alınmış olmaları şartıyla mera vasfını kaybetmiş olur. Bu alanlar4342 sayılı Mera Kanununun hükümlerine tabi değildirler. İl merakomisyonlarının bu alanlarla ilgili daha önce aldıkları kararlar hükümsüzdür.
1/1/2005 tarihinden önce kesinleşen imar planlarında küçük sanayisitesi olarak ayrılan veya aynı tarihten önce, Bakanlık tarafından onaylanan veyatırım programına alınan OSB'lerin bulunduğu alanlardaki mera vasıflıtaşınmazlar hakkında; ilgili kamu idarelerince daha önce yapılan kamulaştırmave diğer işlemler, tezyidi bedel dâhil kamulaştırma, faiz ve diğer bedellerinödenmesi kaydıyla geçerli kabul edilir, bu işlemlere dayanılarak ilgili gerçekve tüzel kişiler adına tapuda yapılan tesciller korunur, mülkiyeteyönelik Hazinece dava açılmaz, açılmış davalardan vazgeçilir, açılan davalarsonucunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel sicileyazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararları uygulanmaz ve bukararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhler terkin edilir.'
2- Dava konusu bendi de içeren 18.2.2009 günlü, 5838 sayılıBazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 32. maddesinin (17)numaralı fıkrası şöyledir:
'(17) 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesive Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un
a) 4 üncü maddesinin son fıkrasında yer alan 'organize hayvancılıkyapacaklar ile kamu kurum ve kuruluşlarına' ibaresi ve 'üzerinde en az onmilyonABD Doları karşılığı Türk Lirası tutarında ve en az elli kişi istihdamsağlayacak yatırım yapacaklara,' ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
b) 6 ncı maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde Anayasa'nın 2., 11., 45. ve 138. maddelerinedayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, HaşimKILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, SerruhKALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına, 7.5.2009gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi, başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkinrapor, dava konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
1- 5838 sayılı Kanun'un 22. Maddesi ile 4562 sayılı OrganizeSanayi Bölgeleri Kanunu'nun Geçici 7. Maddesine Eklenen Fıkranın '' mülkiyeteyönelik Hazinece dava açılmaz, açılmış davalardan vazgeçilir, açılan davalarsonunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel sicileyazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararları uygulanmaz ve bukararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhler terkin edilir' BölümüYönünden İnceleme
Dava dilekçesinde, iptali istenilen kuralın mera alanlarınınsanayileşme nedeniyle yok edilmesinin önünü açacağı ve mahkeme kararlarınınuygulanmasını engelleyeceği belirtilerek Anayasa'nın 2., 11., 45. ve 138.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Dava konusu kural ile 1.1.2005. tarihinden önce kesinleşen imarplanlarında küçük sanayi sitesi olarak ayrılan veya aynı tarihten önce,Bakanlık tarafından onaylanan ve yatırım programına alınan Organize SanayiBölgelerinin bulunduğu alanlardaki mera vasıflı taşınmazlar hakkında mülkiyeteyönelik Hazine tarafından dava açılamayacağı, açılmış davalardan vazgeçileceği,açılan davalar sonunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özelsicile yazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararlarınınuygulanmayacağı ve bu kararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhlerinterkin edileceği öngörülmüştür.
Anayasa'nın 45. maddesinin birinci fıkrasında, 'Devlet,tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribiniönlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel vehayvansal üretimi artırmak maksadıyla tarım ve hayvancılıkla uğraşanlarınişletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasınıkolaylaştırır' denilmektedir.
Anayasa'nın 45. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği gibi bukuralla Devlete, tarım arazilerinin sanayi ve şehirleşme sebebiyle yokedilmesini, tarım arazileri ile çayırlar ve meraların amaç dışı kullanılmasınıönleme görevi yüklenmiştir.
Anayasa'nın 138. maddesinin son fıkrası 'Yasama ve yürütmeorganları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar veidare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerinegetirilmesini geciktiremez.' hükmünü içermektedir.
Yasama organının mahkeme kararlarını değiştirememesi ilkesi yasamaorganının kanun yoluyla kesinleşmiş olan kararları ortadan kaldıramamasıanlamına gelir. Mahkeme kararının kanun yoluyla değiştirilememesi ilkesi, maddihukukta herhangi bir değişiklik yapmaksızın sadece somut mahkeme kararlarınınkanun yoluyla değiştirilmesi ya da uygulanmasının engellenmesi hâlleri için sözkonusu olacaktır. Bu nedenle iptali istenen kural ile kesinleşmiş mahkemekararlarının uygulanamayacağının öngörülmüş olması Anayasanın 138. maddesineaykırılık oluşturmaktadır.
Mülkiyete yönelik hazinece dava açılamaması, açılmış davalardanvazgeçilmesi ve kesinleşen mahkeme kararlarının uygulanmaması, tapu kütüklerinekonulan şerhlerin terkin edilmesi, devlete meraların korunması görevini verenAnayasanın 45. maddesi ile bağdaşmaz.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 45. ve 138. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir
Kural Anayasa'nın 45. ve 138. maddelerine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca 2. ve 11. maddeler yönünden incelenmesine gerekgörülmemiştir.
2- 5838 sayılı Kanun'un 32. Maddesinin (17) NumaralıFıkrasının (b) Bendi Yönünden İnceleme
Dava dilekçesinde yürürlükten kaldırılan kural ile bir taraftantaşınmazı sit alanında bulunan taşınmaz sahiplerinin mülkiyet hakkınınkorunduğu, diğer taraftan ise tarihi ve doğal sit özelliği taşıyan alanlarınDevlet tarafından koruma altına alındığı ancak dava konusu kural ile buuygulamanın kaldırılmasının kanunların kamu yararına olma gerekliliği ilebağdaşmadığı, ayrıca 5838 sayılı Kanun'un yürürlük tarihinden önce düzenlenensertifika sahiplerinin kazanılmış haklarının ortadan kaldırıldığı belirtilerekkuralın Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Dava Konusu kural, 4706 sayılı Kanun'un 6. maddesini yürürlüktenkaldırmıştır. Yürürlükten kaldırılan 'Sit Alanlarında Kalan Taşınmaz Mallar'başlıklı 6. maddede, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını KorumaKanunu uyarınca, sit alanı ilan edilmiş ve onanlı koruma amaçlı imar planındakesin inşaat yasağı getirilmiş arsa ve arazilerin, Hazineye ait taşınmazlarladeğiştirilmesi işlemlerinde ve taşınmaz maliklerinin kabul etmesi halindeHazineye ait taşınmazların satış işlemlerinde ödeme aracı olarak kabul edilmeküzere, taşınmazın bedelini gösteren bir belge verilmesi öngörülmüştür. Ayrıcabu belgelerde yazılı bedele, kıymet takdir tarihinden itibaren kanuni faizuygulanmak suretiyle işlem tarihindeki bedelin belirlenmesi hükme bağlanmıştır.
Yürürlükten kaldırılan bu hüküm, sit alanı ilan edilen ve inşaatyasağı getirilen taşınmaz sahiplerinin kabul etmesi halinde taşınmazındeğerinin tespit edilerek bir belgeye bağlanması ve bu belgenin Hazinetarafından yapılacak taşınmaz satışlarında bir ödeme aracı olarakkullanılmasını sağlamıştır. Uygulamada Kanun kapsamına giren taşınmazsahiplerinin başvurusu üzerine taşınmaz sahibi adına 'sertifika' adı verilen vetaşınmazın değerini gösteren bir belge düzenlenmiş ve bu belge, Hazineye aittaşınmazların satış ihalelerinde ödeme aracı olarak kullanılmak suretiyleHazineden alınan taşınmaz ile sit alanında kalan taşınmazın trampası mümkünolabilmiştir.
Dava konusu kuralın gerekçesinde de belirtildiği gibi uygulamadaistenilen sonucu doğurmayan bu düzenlemeden dava konusu kural ile vazgeçilmişve yerine daha sonra 25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Kanun'un 24.maddesiyle 2863 sayılı Kültür veTabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 15. maddesinin (f) fıkrası değiştirilerekbu alanlarla ilgili yeni bir düzenleme getirilmiştir.
İptali istenilen kuralla yürürlükten kaldırılan düzenlemenin kamuyararını daha iyi gerçekleştirip gerçekleştirmeyeceğini ya da çatışan değerleridaha iyi uzlaştırıp uzlaştırmayacağını belirlemek yasa koyucunun takdir alanıiçinde bulunduğundan anayasallık denetimi kapsamı içinde değerlendirilemez.
Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temelgereklerinden birisi kazanılmış haklara saygı ilkesidir. Kazanılmış haklara saygı,yürürlükteki hukuka uygun olarak doğmuş olan hakların yeni bir yasa ile ortadankaldırılamamasını gerektirir. 4706 sayılı Kanun'un 6. maddesi yürürlükteyken bumaddeye dayanarak düzenlenen ve taşınmazın değerini tespit eden sertifikaların,üzerinde kesin inşaat yasağı bulunan taşınmazların Hazine arazisi iletrampasına olanak tanıdığından malik için bir kolaylık getirdiği dikkatealınarak malikler açısından kazanılmış hak doğurduğu söylenebilir. Ancak, 5838sayılı Kanun'un 24. maddesiyle 4706 sayılı Kanun'a eklenen geçici 11. maddesiile bir geçiş hükmü öngörülerek daha önce düzenlenen sertifikaların 31.12.2011tarihine kadar kullanılmasına olanak tanınmıştır. Kanun'un 28 Şubat 2009tarihinde yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, sertifikaların kullanılabilmesiiçin yaklaşık üç yıllık bir sürenin tanındığı anlaşılmaktadır. Bu süre haksahiplerinin kazanılmış haklarını kullanabilmeleri için yeterli ve makul birsüredir. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir.İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın, Anayasa'nın 11. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
18.2.2009 günlü, 5838 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik YapılmasıHakkında Kanun'un;
1- 22. maddesiyle, 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı OrganizeSanayi Bölgeleri Kanunu'nun Geçici 7. maddesine eklenen fıkranın '' mülkiyeteyönelik Hazinece dava açılmaz, açılmış davalardan vazgeçilir açılan davalarsonucunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel sicileyazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararları uygulanmaz ve bukararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhler terkin edilir.' bölümü,12.5.2011 günlü, E. 2009/30, K. 2011/76 sayılı kararla iptal edildiğinden, bubölümün, uygulanmasından doğacak sonradan giderilmesi güç veya olanaksız durumve zararların önlenmesi ve iptal kararının sonuçsuz kalmaması için kararınResmî Gazete'de yayımlanacağı güne kadar YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASINA,
2- 32. maddesinin (17) numaralı fıkrasının 29.6.2001 günlü,4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma DeğerVergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un '6 ncı maddesiyürürlükten kaldırılmıştır.' hükmünü içeren (b) bendine yönelik iptal istemi,12.5.2011 günlü, E. 2009/30, K. 2011/76 sayılı kararla reddedildiğinden, bubende ilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE,
12.5.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
VI- SONUÇ
18.2.2009 günlü, 5838 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik YapılmasıHakkında Kanun'un;
1- 22. maddesiyle, 12.4.2000 günlü, 4562 sayılı OrganizeSanayi Bölgeleri Kanunu'nun Geçici 7. maddesine eklenen fıkranın '' mülkiyeteyönelik Hazinece dava açılmaz, açılmış davalardan vazgeçilir açılan davalarsonucunda bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılmasına ve özel sicileyazılmasına dair verilen ve kesinleşen mahkeme kararları uygulanmaz ve bukararlar uyarınca tapu kütüklerine konulan şerhler terkin edilir.' bölümününAnayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- 32. maddesinin (17) numaralı fıkrasının 29.6.2001 günlü,4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma DeğerVergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un '6 ncı maddesiyürürlükten kaldırılmıştır.' hükmünü içeren (b) bendinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
12.5.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN