ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/33
Karar Sayısı : 2010/78
Karar Günü : 3.6.2010
R.G. Tarih-Sayı :23.10.2010-27738
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay 11. Dairesi
İTİRAZIN KONUSU : 8.6.1949 günlü, 5434sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'na 13.11.1981 günlü, 2559sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle eklenen Ek Geçici Madde 16'nın, Anayasa'nın 2.,7., 12., 13., 49. ve 128. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Resen emeklilik kararının kaldırılması, bu sebeple emekliliktegeçirilen sürenin fiili hizmete ve emekliliğe sayılması, anılan süredeki maaşve özlük hakları farklarının güncel değeri üzerinden yasal faizi ile birliktetazmin edilmesi istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'yaaykırı olduğu savını ciddi bulan Danıştay 11. Dairesi, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
8.6.1949 günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli SandığıKanunu'na, 13.11.1981 günlü, 2559 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle eklenen ekgeçici 16. maddesi şöyledir:
'Ek geçici 1 nci maddede yazılı durumda bulunan iştirakçilerdenanılan maddede belirtilen süre içerisinde emekliliklerini istememiş olanlar 31Ocak 1982 tarihine kadar; atanmaları Bakanlar Kurulu Kararı ile yapılmışolanlar atanmalarındaki usule göre, diğerleri müşterek kararla resen emekliyesevkedilebilirler.
Herhangi bir Bakanlığa bağlı olmayan Kuruluşlardaki iştirakçilerhakkında da yetkili organlarının teklifi, Maliye Bakanının önerisi üzerinemüşterek kararla yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır.
Bunlara değişik 41 nci madde hükümlerine göre aylık bağlanmaklaberaber emekli ikramiyeleri % 15 fazlasıyla ödenir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Mahkeme, başvuru kararında Anayasa'nın 2., 7., 12., 13., 49. ve128. maddelerine dayanmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 7.5.2009 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
İtiraz konusu kural kapsamına girenlerin belirlenmesinde, 2559sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle 5434 sayılı Yasa'ya eklenen ek geçici 15. ve ekgeçici 18. maddelerin gözetilmesi gerekmektedir.
5434 sayılı Yasa'nın ek geçici 15. maddesinde, yirmi fiili hizmetyılını veya ellibeş yaş ve on fiili hizmet yılını dolduran iştirakçilerden, 31Aralık 1981 tarihine kadar emekliliklerini isteyen ve bu madde hükümlerine göreemekli edilmeleri kurumlarınca kabul edilenlere aylık bağlanması ve emekliikramiyelerinin % 25 fazlası ile ödenmesi öngörülmüştür.
5434 sayılı Yasa'nın ek geçici 18. maddesinde ise AnayasaMahkemesi üye ve yedek üyeleri ile raportörleri, hâkimlik ve savcılıkmesleklerinde veya bu mesleklerden sayılan görevlerde bulunanlar, Danıştay veSayıştay meslek mensupları ve Sayıştay savcı ve yardımcıları, tıp doktorları,üniversitelerin, İktisadi ve Ticari İlimler Akademilerinin, Devlet Mühendislikve Mimarlık Akademilerinin, Devlet Güzel Sanatlar Akademilerinin, Türkiye veOrta ' Doğu Amme İdaresi Enstitüsünün öğretim üye ve yardımcıları ile subay,astsubay, uzman çavuş ve uzman jandarmalar hakkında itiraz konusu kuralınuygulanmayacağı belirtilmiştir.
İtiraz konusu 5434 sayılı Yasa'nın ek geçici 16. maddesiyle, ekgeçici 15. maddede yazılı durumda bulunan iştirakçilerden 31 Aralık 1981tarihine kadar emekliliklerini istememiş olanların, 1 Ocak 1982 ilâ 31 Ocak1982 tarihleri arasında atanmaları Bakanlar Kurulu Kararı ile yapılmışolanların atanmalarındaki usule göre, diğerlerinin ise müşterek kararla resenemekliye sevkedilebilmeleri, emekli aylığı bağlanmakla beraber emekliikramiyelerinin de % 15 fazlasıyla ödenmesi öngörülmüştür.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında itiraz konusu kuralla idareye bir kısım kamugörevlilerini resen emekliye sevk etme yetkisi verildiği, bu yetkininölçütlerinin ve uygulama esaslarının yasa ile belirlenmediği, uygulamanıntamamen idarenin takdirine bırakıldığı, kural gereğince otuzüç merkez valisininherhangi bir gerekçe gösterilmeden resen emekliye sevk edildikleri, bunlardanbir kısmının daha sonra açıktan atama suretiyle merkez valisi kadrolarınaatandıkları, Devletin kamuda olanlar dahil olmak üzere tüm çalışanların yaşamseviyelerini yükseltmek, çalışanları korumak ve çalışmayı desteklemekle yükümlüolduğu, haklı nedene dayanmayan gerekçelerle yasa kuralıyla işe son vermeninçalışma hakkının özüne dokunduğu, bu nedenlerle kuralın Anayasa'nın 2., 7.,12., 13., 49. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarınaegemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargıdenetimine açık olan, yasaların üstünde yasakoyucunun da bozamayacağı temelhukuk ilkeleri ve Anayasa'nın bulunduğu bilincinde olan devlettir.
Anayasa'nın 7. maddesinde 'Yasama yetkisi Türk Milleti adınaTürkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.', 128. maddesindeise 'Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genelidare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetleriningerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlilerieliyle görülür. Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri,atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödeneklerive diğer özlük işleri kanunla düzenlenir'' denilmektedir.
5434 sayılı Yasa'nın 40. maddesinde Emekli Sandığıiştirakçilerinin zorunlu yaş haddi, istisna tutulanlarda 60, diğerlerinde 65yaşın doldurulduğu tarih olarak belirlenmiş olduğu halde itiraz konusu kuralla,yirmi fiili hizmet yılını veya ellibeş yaş ve on fiili hizmet yılını dolduraniştirakçileri, sınırlı süreli de olsa idarenin resen emekliye sevk edebilmesidüzenlenmiş, bu koşullara sahip olanlar arasından resen emekliye sevk edilecekkişilerin belirlenmesinde herhangi bir ölçüt getirilmeyerek inisiyatif tamamenidareye verilmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine göredüzenlemelerin açık, öngörülebilir ve sınırlarının belirli olması, keyfiliğeneden olabilecek uygulamalara yol açmaması gerektiğinden, resen emekliye sevkedilecek kişilerin belirlenmesinde yetkiyi tamamen idareye bırakan kuralınhukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı açıktır. Ayrıca, yasa ile esaslarıbelirlenmeden, çerçevesi çizilmeden idareye yetki verilmesi yasa ile düzenleme anlamınada gelmez.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 7. ve128. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2., 7. ve 128. maddelerineaykırı görülerek iptaline karar verilmiş olduğundan ayrıca Anayasa'nın 12., 13.ve 49. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.
VI- SONUÇ
8.6.1949 günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli SandığıKanunu'na 13.11.1981 günlü, 2559 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle eklenen EkGeçici Madde 16'nın Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 3.6.2010 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU