ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/42
Karar Sayısı : 2011/26
Karar Günü : 26.1.2011
R.G. Tarih-Sayı :14.05.2011-27934
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 2. VergiMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 26.5.1981 günlü, 2464 sayılıBelediye Gelirleri Kanunu'nun, 4.12.1985 günlü, 3239 sayılı Kanun'un 125.maddesiyle değiştirilen 97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesininAnayasa'nın 73. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptali ve yürürlüğünündurdurulması istemidir.
I- OLAY
'Ruhsat ve İşgaliye Ücreti' olarak istenilen miktarın tahsiliamacıyla düzenlenip tebliğ edilen ödeme emrinin iptali istemiyle açılandavada, itiraz konusukuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali veyürürlüğünün durdurulması istemiyle başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun, iptali istenilen cümleyi de içeren 4.12.1985günlü, 3239 sayılı Kanun'un 125. maddesiyle değiştirilen 97. maddesi şöyledir:
'Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusuyapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet(...) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almayayetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmiş işler kendi özelhükümlerine tabidir.
(İkinci fıkra iptal: An. Mah. nin 31/3/1987 tarih ve E: 86/20, K.:87/9 sayılı kararı ile)'
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında, Anayasa'nın 73. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Mustafa YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 2.7.2009 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine veyürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, kiralanan veya satın alınan bir mal veya hizmetiçin ödenen para anlamına gelen ücretin, itiraz konusu kural gereğince harçveya katılma payı konusu yapılmayan konulara ilişkin ve belediyeye tekel olarakverilmiş işler hariç her türlü hizmet karşılığında alınacak olması nedeniyle,harç benzeri bir mali yükümlülük olarak kabul edilmesi icap ettiği, harç benzerimali yükümlülük olarak kabul edildiğinde de matrah ve oranının kanunda belliedilmesi gerektiği, itiraz konusu kuralla bu konulardaki yetkinin belediyemeclislerine bırakılmasının Anayasa'nın 73. maddesine aykırı olduğu savlarınadayanılmıştır.
İtiraz konusu kuralda, belediyelere, 2464 sayılı Kanun'da harçveya katılma payı konusu yapılmamış olan ve ilgililerin isteğine bağlı olarakifa edilecek olan hizmetler için, belediye meclislerince düzenlenecektarifelere göre ücret alma yetkisi verilmektedir. Kural uyarınca, belediyelertarafından yapılacak bir hizmetin ücret konusu yapılabilmesi için, o hizmetinharç veya katılım payına konu edilmemiş olması ve hizmetten yararlanacakkişilerin bizzat belediyeden bu hizmetin yapılmasını talep etmiş olmaları gerekmektedir.Bir başka anlatımla, harç veya katılma payı konusu yapılmamış olan veilgililerin isteği üzerine sunulacak olan hizmetler için belediyelerce sadece'ücret' istenilebilecektir. Kurala göre, ilgililerin isteği olmaksızın yapılanhizmetler ile kanunlarda veya sair mevzuatta belediyece yapılması zorunlukılınan hizmetler için ücret alma yetkisi bulunmamaktadır. Kuralın verdiğiyetki çerçevesinde belediye meclislerince ücret tarifesine konu edilebilecekhizmetler, kişilerin tamamen kendi isteklerine ve tercihlerine bağlı olarakyararlanacakları hizmetlerdir.
Anayasa'nın 73. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin, kamugiderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlü olduğubelirtilmiş ve diğer fıkralarında da bu yükümlülüğün ilkeleri gösterilmiştir.Maddenin üçüncü fıkrasında, 'Vergi, resim, harç ve benzeri malîyükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.' denilerekverginin kanuniliği ilkesi benimsenmiştir. Verginin kanuniliği ilkesi, takdiredayalı keyfî uygulamaları önleyecek sınırlamaların yasada yer almasını gerektirmekteve vergi yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerin konulması, değiştirilmesi veyakaldırılmasının yasa ile yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Buna göre vergide,yükümlü, matrah, oran, tarh, tahakkuk, tahsil, uygulanacak yaptırımlar vezamanaşımı gibi konuların yasayla düzenlenmesi zorunludur.
İtiraz konu kuralla, belediye meclislerine verilen, 'ücret' adıaltında vergi, resim, harç veya benzeri mali yüküm tarifesi belirleme yetkisideğil, ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri hizmetlerin karşılığıolarak ücret tarifesi belirleme yetkisidir. Belediyelere tekel olarakverilmemiş, kişilerin isteği üzerine sunulan hizmetler için bir tarifeye dayalıolarak istenilen 'ücret'in vergi, resim, harç ve benzeri mali yüküm olaraknitelendirilmesi mümkün değildir.
Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 73. maddesine aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun,4.12.1985 günlü, 3239 sayılı Kanun'un 125. maddesiyle değiştirilen 97.maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesine yönelik iptal istemi, 26.1.2011günlü, E. 2009/42, K. 2011/26 sayılı kararla reddedildiğinden, bu cümleyeilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 26.1.2011 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.
VII- SONUÇ
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıpçalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'ninçalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, FettahOTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esassayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye GelirleriKanunu'nun, 4.12.1985 günlü, 3239 sayılı Kanun'un 125. maddesiyle değiştirilen97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
26.1.2011 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI