ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/44
Karar Sayısı : 2011/27
Karar Günü : 26.1.2011
R.G. Tarih-Sayı :14.04.2011-27905
İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet (CumhuriyetHalk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Hakkı Suha OKAY ile KemalKILIÇDAROĞLU
İPTAL DAVASININ KONUSU: 29.4.2009 günlü, 5893sayılı Posta Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle2.3.1950 günlü, 5584 sayılı Posta Kanunu'nun 10. maddesine eklenen fıkranın,Anayasa'nın 2., 20., 22., 90. ve 128. maddelerine aykırılığı savıyla iptali veyürürlüğünün durdurulması istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
İptal konusu kuralı da içeren 2.3.1950 günlü, 5584 sayılı PostaKanunu'nun 10. maddesi şöyledir:
' Ulaştırma sözleşmeleri:
Madde 10- P.T.T. İdaresi postaulaştırmalarını düzenlemek için gerçek ve tüzelkişilerle ve taşımaortaklıklariyle sözleşmeler yapabilir.
(Ek fıkra: 29/4/2009 ' 5893/1 md.) PTTİdaresi postaların ayrım ve dağıtım işlerini ihale yoluyla üçüncü şahıslaragördürebilir.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 20., 22., 90. ve 128.maddelerine dayanılmış; 47. maddesi ise ilgili görülmüştür.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Mustafa YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine ve yürürlüğü durdurmaisteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE, 2.7.2009gününde karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerden olanhaberleşme hürriyetini PTT araçları aracılığıyla serbestçe haberleşme olaraktanımladığı, herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesiniisteme hakkına sahip olduğu, Türkiye tarafından da onaylanan İnsan Hakları veÖzgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi'nin 8. maddesindehaberleşme hakkının kullanılmasına ancak bir kamu otoritesince müdahaleedilebileceğinin öngörüldüğü ve bunun belirli şartlara bağlandığı, iptaliistenilen kural ile hizmet alımı suretiyle kamu otoritesi dışında üçüncükişiler ile taşeron şirketlerin müdahalesinin yolunun açıldığı, postahizmetlerinin niteliği gereği Anayasa'nın 128. maddesi uyarınca memurlar vediğer kamu görevlilerince yerine getirilmesinin gerektiği, asli ve sürekli kamugörevlerinin hizmet satın alınması yoluyla gördürülmesinin dolaylı birözelleştirme olduğu belirtilerek iptal konusu kuralın Anayasa'nın 2., 20., 22.,90. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların, kanunhükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusundailgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de karar verebileceğinden,iptali istenen kuralla ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 47. maddesinin dördüncüfıkrası yönünden de inceleme yapılmıştır.
Posta Kanunu'nun 1. maddesinde açık ve kapalı mektupları,kartları, gazetelerle belli zamanlarda çıkan dergileri, kitapları, her türlübasılmış kağıtları, küçük paketleri, değer konulmuş mektupları ve kutuları,değer konulmuş veya değer konulmamış posta kolilerini ve tebliğ kağıtlarınıkabul etmek, taşımak ve dağıtmak PTT idaresinin görevleri arasında sayılmış; 2.maddesinde açık ve kapalı mektuplar ile üzerinde haberleşme mahiyetinde yazıbulunan kartların kabul edilmesinin, taşınmasının ve dağıtılmasının PTTidaresinin tekeli altında olduğu belirtilmiştir. Dava konusu kuralda ise PTTidaresinin kabul etmek, taşımak ve dağıtmakla görevli olduğu postaların ayrımve dağıtım işlerinin ihale yoluyla üçüncü şahıslara gördürülebileceğiöngörülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde 'Türkiye Cumhuriyeti, toplumunhuzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.'; 128. maddesinin birincifıkrasında 'Devletin kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamutüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamuhizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamugörevlileri eliyle görülür' denilmiştir.
233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun HükmündeKararname hükümlerine tabi olarak 22.2.2000 gün ve 23972 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanan Ana Statü ile teşkil olunan Türkiye Cumhuriyeti Posta ve TelgrafTeşkilatı Genel Müdürlüğü tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk vesorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir kamu iktisadi kuruluşudur. Ana Statü'nün20. maddesinde kuruluş, müessese ve bağlı ortaklık personelinin istihdamşekilleri konusunda 233 ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerininuygulanacağı belirtilmiştir.
399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin eki (1) sayılı cetveldekadro unvanları gösterilen personel, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabikamu iktisadi teşebbüsleri ile bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göreyürütülmesi gereken asli ve sürekli görevleri yürütmekle görevli personelgrubunu oluşturmaktadır. Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların, Devlet tarafındantahsis edilen kamu sermayesinin kârlı, verimli ve ekonominin kurallarına uygunbir şekilde kullanılmasında bulunduğu teşkilat, hiyerarşik kademe ve görevunvanı itibariyle kuruluşun çalışmalarını doğrudan doğruya etkileyebilecekkarar alma, alınan kararları uygulatma ve uygulamayı denetleme görev veyetkisi, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (1) sayılı cetvelde kadrounvanları gösterilen personel tarafından yerine getirilmektedir. Söz konusuKanun Hükmünde Kararnamenin eki (1) sayılı cetvelde yer alan kadrolar, genelmüdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları,müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettişyardımcıları başta olmak üzere üst düzey yönetici ve denetleyici konumundabulunan personele ait kadrolardan oluşmaktadır.
Açık ve kapalı mektuplar ile üzerinde haberleşme mahiyetinde yazıbulunan kartların kabul edilmesinin, taşınmasının ve dağıtılmasının PTTidaresinin tekeli altında bulunması nedeniyle ertelenemeyeceğinden ve başka birkurum tarafından yerine getirilemeyeceğinden dolayı posta hizmetinin kamuhizmeti olduğu açıktır. Buna karşılık 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ninyukarıda anılan hükümleri göz önüne alındığında, posta hizmetlerininetkili, verimli ve düzenli bir şekilde sunumunu doğrudan etkileyecek kararalma, alınan kararları uygulatma ve uygulamayı denetleme görev ve yetkisiniiçermeyen postaların ayrım ve dağıtım işlerinin, Devletin genel idareesaslarına göre yürütmesi gereken bir kamu hizmeti şeklinde nitelendirilmesiolanaklı değildir.
Öte yandan, Anayasa'nın 47. maddesinin dördüncü fıkrasında 'Devlet,kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişileri tarafından yürütülenyatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleri ile gerçek veyatüzelkişilere yaptırılabileceği veya devredilebileceği kanunla belirlenir.'denilmiştir. Böylece kamu hizmetlerinden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleriile üçüncü kişilere yaptırılabileceği veya bunlara devredilebileceği konusundayasama organı yetkili kılınmıştır.
PTT idaresinin tekeli altında olan hizmetler başka bir kurumtarafından yerine getirilemeyeceğinden ülke sınırları içinde coğrafikonumlardan bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir olması, öncedenbelirlenmiş kalitede ve makul bir bedel karşılığında asgari standarttasunulması gerekmektedir. Posta hizmet talebinin hizmette etkinlik ve verimliliksağlayarak, değişen şartlara ve ihtiyaca göre hizmet sunumunu yapmak Devletiçin bir kamusal görev ise de bunun karşılanması için Devletin genel idareesaslarına göre yürütülmesi zorunlu olmayan postaların ayrım ve dağıtımişlerinin ihale yoluyla üçüncü şahıslara gördürülebilmesinin Anayasa'nın 47.maddesinin dördüncü fıkrası karşısında yasakoyucunun takdir yetkisi içindebulunduğunun kabulü gerekir.
Diğer yandan, Anayasa'nın 20. maddesi ile özel hayatın gizliliğive korunması güvence altına alınmıştır. Maddenin birinci fıkrasında herkesinözel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğuve özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı; ikincifıkrasında ise özel hayatın gizliliğine ilişkin hakkın sınırlandırılmakoşulları belirtilmiştir.
Anayasa'nın 22. maddesinde herkesin haberleşme hürriyetine sahipolup haberleşmenin gizliliğinin esas olduğu, maddede sayılan durumlar dışındaherhangi bir nedenle bu hürriyetin engellenemeyeceği öngörülmüştür.
Posta Kanunu'nun 'Posta Gizliliği' başlıklı 16. maddesindekendilerine posta servisinde bir iş verilmiş olanların, posta münasebetleriniaçığa vurmalarının, kapalı mektupları açmalarının, içlerinde ne olduğunuaraştırmalarının, haberleşme kağıtlarındaki yazılar hakkında üçüncü kişilere bilgivermelerinin ya da her hangi birinin bunları yapmasına meydan bırakmalarınınyasak olduğu belirtilmiş; bu yasağa uymayanların eylemleri ise Türk CezaKanunu'nda suç olarak tanımlanmıştır.
Özel hayatın gizliliği ile haberleşmenin gizliliği, her türlü yasadışı müdahaleye karşı Anayasa ve diğer yasalarla güvence altına alınmıştır. Bugüvence, postaların ayrım ve dağıtım işlerini ihale yolu ile alan üçüncüşahısların yasa dışı müdahalelerini de kapsamaktadır. Dolayısıyla Kural'ın,güvence altına alınan özel hayatın gizliliği ile haberleşmenin gizliliğinizedeleyen ya da güvence altına alınan bu haklara yasa dışı müdahale etmemeyükümlülüğü altında bulunanların sorumluluklarını ortadan kaldıran bir yönübulunmamaktadır. Ayrıca PTT idaresinin, hizmetin düzenli, istikrarlı ve güvenlibir biçimde yürütülmesini sağlamak bakımından sorumluluğu ile denetim vegözetim yetkisinin devam edeceği açıktır.
Belirtilen nedenlerle iptal konusu kural, Anayasa'nın 2., 20.,22., 47. ve 128. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddigerekir.
İptal konusu kuralın Anayasa'nın 90. maddesiyle ilgisigörülmemiştir.
V-YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
29.4.2009 günlü, 5893 sayılı Posta Kanununda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle 2.3.1950 günlü, 5584 sayılı PostaKanunu'nun 10. maddesine eklenen fıkrasına yönelik iptal istemi, 26.1.2011günlü, E. 2009/44, K. 2011/27 sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkrayailişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 26.1.2011 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI- SONUÇ
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıpçalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'ninçalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, FettahOTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esassayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 29.4.2009 günlü, 5893 sayılı Posta Kanununda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle 2.3.1950 günlü, 5584 sayılı PostaKanunu'nun 10. maddesine eklenen fıkranın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
26.1.2011 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI