ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/56
Karar Sayısı : 2011/71
Karar Günü : 28.4.2011
R.G. Tarih-Sayı :06.07.2011-27986
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay İdari DavaDaireleri Kurulu
İTİRAZIN KONUSU : 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek ÖğretimKanunu'nun 17.8.1983 günlü, 2880 sayılı Yasa'nın 22. maddesiyle değiştirilen41. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa'nın 2. ve 130.maddelerine aykırılığı savıyla iptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Bakılmakta olan davada, dava konusu işlemin dayanağı olarakgörülen itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varılarak iptaliiçin Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 17.8.1983günlü, 2880 sayılı Yasa'nın 22. maddesiyle değiştirilen ve iptali istenilenkuralı da içeren 'Öğretim Üyesi İhtiyacının Karşılanması'başlıklı 41.maddesi şöyledir:
'Yükseköğretim Kurulunca; bu kanun kapsamındaki Devletyükseköğretim kurumlarının, çeşitli bilim ve sanat dallarındaki öğretim üyesiihtiyaçları ve bu öğretim üyesi ihtiyaçlarının hangi yükseköğretimkurumlarından karşılanacağı, öğretim üyesi mevcutları dikkate alınarak tespit edilirve ihtiyaçlar karşılanmak üzere ilgili üniversitelere bildirilir. Buüniversitelerin rektörleri Yükseköğretim Kurulunca ihtiyaç listelerininkendilerine intikal ettirilmesi tarihinden itibaren en çok iki hafta içindeihtiyaçları karşılamak üzere hangi öğretim üyelerini görevlendirdikleriniYükseköğretim Kuruluna bildirirler. Bu görevlendirmeler bir yarıyıldan az, dört yarı yıldan fazla olmamak üzere kadroları kendiüniversitelerinde kalmak kaydıyla yapılır.
Bu madde hükümlerine göre veya 40 ıncı maddenin (b) fıkrasıhükmüne göre yapılan görevlendirmelerde tebligat, işten ayrılma, mehil müddetive işe başlama konularında Devlet memurlarına ilişkin hükümler uygulanır.
Bu madde veya bu Kanunun 40 ıncı maddesinin (b) fıkrasıhükümlerine göre yapılan görevlendirmelerde, görevlendirme kararında görevsüreleri belirtilir. Bunlara özlük hakları kurumlarında devam etmek kaydıylagörev yapacağı kurumun bulunduğu yer ve özelliklerine göre o kurum kadrolarındaçalışanların yararlandıkları ödenek ve diğer haklar ve 6245 sayılıHarcırah Kanununa göregeçici görev yolluğu, görev yapacağı üniversite bütçesinden ödenir.
Bu maddede veya bu Kanunun 40 ıncı maddesinin (b) fıkrasındabelirtildiği şekilde görevlendirildikleri kendilerine tebliğ edilenlerdenkanuni süresi içinde göreve başlamayanlar istifa etmiş sayılır. Bu şekildeistifa etmiş sayılanlar, bu hizmeti yerine getirmedikçe herhangi biryükseköğretim kurumunda yeniden görevlendirilemezler ve diğer kamukuruluşlarında çalıştırılamazlar.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 130. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, CaferŞAT, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 9.9.2009 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- Kuralın Anlam ve Kapsamı
4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 17.8.1983günlü, 2880 sayılı Yasa'nın 22. maddesiyle değişik 'Öğretim Üyesiİhtiyacının Karşılanması' başlıklı 41. maddesi,öğretim üyesi ihtiyacı bulunan bir üniversitenin bu ihtiyacının başka birüniversiteden karşılanmasında uyulacak usul ve esasları düzenlemektedir. Bunagöre;
Yükseköğretim Kurulunca, bu kanun kapsamındaki DevletYükseköğretim kurumlarının, çeşitli bilim ve sanat dallarındaki öğretim üyesiihtiyaçları ve bu öğretim üyesi ihtiyaçlarının hangi yükseköğretimkurumlarından karşılanacağı, öğretim üyesi mevcutları dikkate alınarak tespitedilecek ve Yükseköğretim Kurulunca yapılan bu tespitler, ihtiyaçlarkarşılanmak üzere ilgili üniversitelere bildirilecektir.
Yükseköğretim Kurulunca kendilerine bildirimde bulunulanüniversitelerin rektörleri, ihtiyaç listelerinin kendilerine intikalettirilmesi tarihinden itibaren en çok iki hafta içinde, bu işte görev alacakolan öğretim üyelerini belirleyecekler ve ihtiyaçları karşılamak üzere hangiöğretim üyelerini görevlendirdiklerini Yükseköğretim Kuruluna bildireceklerdir.
Bu görevlendirmeler bir yarı yıldan az, dört yarı yıldan fazlaolmamak üzere öğretim üyelerinin kadrolarının kendi üniversitelerinde kalmasıkaydıyla yapılacak ve görevlendirme kararında görev süreleri belirtilecek;madde hükümlerine göre yapılan görevlendirmelerde tebligat, işten ayrılma,mehil müddeti ve işe başlama konularında Devlet memurlarına ilişkin hükümleruygulanacaktır.
Görevlendirilen öğretim üyelerinin özlük hakları kurumlarındadevam edecektir. Ayrıca, bunlara görevlendirme kararına bağlı olarak görevyapacakları kurum kadrolarında çalışanların yararlandıkları ödenek ve diğerhaklar ile 6245 sayılı Harcırah Kanununa göredoğan geçici görev yollukları da ödenecektir. Bu ödemeler görev yapacaklarıüniversite bütçesinden ödenecektir.
Maddede belirtildiği şekilde görevlendirildikleri kendilerinetebliğ edilenlerden, kanuni süresi içinde göreve başlamayanlar istifa etmişsayılacaklardır. Bu şekilde istifa etmiş sayılanlar, bu hizmeti yerinegetirmedikçe herhangi bir yükseköğretim kurumunda yenidengörevlendirilemeyeceklerdir ve diğer kamu kuruluşlarındaçalıştırılamayacaklardır.
Görüldüğü üzere, maddede, üniversitelerarası ihtiyaçlara göreöğretim elemanlarının görevlendirilmesi konusu düzenlenirken, görevlendirmeyikimin yapacağı, görevlendirme süresinin ne kadar olabileceği, görevlendirilenöğretim elemanlarının özlük haklarının ne olacağı, görevlendirme kararınıngereğinin yerine getirilmemesi halinde bunun yaptırımının ne olacağı hususlarıayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun 'ÖğretimÜyesi İhtiyacının Karşılanması' başlıklı 41.maddesinin (1983 yılında 2880 sayılı Yasa'yla yeniden düzenlenmeden önceki) ilkhaline göre, ihtiyacı olan üniversitelerde öncelikle istekli olanlarıngörevlendirileceği, istekli çıkmaz veya yeterli sayıda olmazsagörevlendirilecek olan öğretim üyelerinin ad çekme yöntemi ile belirleneceği öngörülmüşken,maddenin halen yürürlükte bulunan halinde, Yükseköğretim Kurulu tarafındanbelirleme yapılırken üniversitelerin öğretim üyesi mevcutlarının dikkatealınacağı belirtilmiş olmasına karşın, rektörlerin görevlendirmedeuygulayacakları esaslar konusunda herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği vebu konuda tek yetkili olarak rektörlerin belirlendiği, oysa anayasakoyucunun,Anayasa'nın 130. maddesiyle üniversiteleri anayasal bir kuruluş olarak kabulettiği ve üniversitelerle ilgili başlıca kuralları belirleyip, üniversitelerin'kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe' sahip olduklarını kurala bağlayıp,başka konularla birlikte 'üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretimelemanlarının görevlendirilmesi' konusunun da yasayla düzenlenmesiniöngördüğü, dolayısıyla bu hüküm uyarınca öğretim üyelerinin diğerüniversitelerde görevlendirilmesinde uygulanacak usul ve esasların da yasadadüzenlenmesi gerekirken, iptali istenilen kuralda sadece yetkili makamınbelirlenip, yetkili makamca görevlendirmenin hangi kriterlere göreyapılacağının düzenlenmediği, hal böyle olunca 41. maddenin birinci fıkrasınınikinci tümcesinin Anayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasına aykırıolduğu, Anayasa'nın 130. maddesine aykırı olan kuralın, aynı zamandaAnayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan 'hukuk devleti ilkesi'yle debağdaşmadığı ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukukdevleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygunolan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, heralanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlısayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 'Yükseköğretim kurumları' başlıklı130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında diğer bazı hususların yanındaüniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesikonusu da kanunla düzenlenmesi gereken bir alan olarak ele alınmıştır. Keza2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinde 'Gerektiğinde yenikurulan veya gelişmekte olan üniversitelere gelişmiş üniversitelerin eğitim -öğretim ve eleman yetiştirme alanlarında yapacağı katkıyı gerçekleştirmek içingelişmiş üniversiteleri görevlendirmek ve bu konudaki uygulama esaslarınıtespit etmek' Yükseköğretim Kurulu'nun görevleri arasında sayılmıştır.
Belirtilen bu Anayasal ve yasal düzenlemelerden, öğretim üyesiihtiyacı bulunan üniversitelerin bu ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla gelişmişüniversitelerin öğretim üyeleri arasından görevlendirme yapılabileceğianlaşılmaktadır. İtiraz konusu yasa kuralında da, ihtiyacı karşılayacak sayı venitelikte öğretim üyesinin görevlendirilmesi konusunda Yükseköğretim Kurulu'ncatespit edilecek üniversitelerin rektörlüklerine görev ve yetki verilmektedir.Buna karşılık, öğretim üyelerini görevlendirecek olan üniversite rektörlüğününgörevlendirilecek öğretim üyesini hangi kriterlere göre belirleyeceği konusundahiçbir hükme Yasa'da yer verilmemiştir. Bu çerçevede, görevlendirmeyi yapacakolan rektörlük makamının konunun muhatabı olan herhangi bir öğretim üyesinigörevlendirilebileceği, bu durumun ise öğretim üyesi gönderecek üniversitelerinçalışmaları ve ilgili öğretim üyeleri bakımından belirsizlik oluşturacağıaçıktır.
İtiraz konusu yasa kuralı, rektörlük makamına tanınan yetkininhangi ölçütler çerçevesinde kullanılacağına ilişkin hiçbir hüküm içermemesinedeniyle kişilere hukuki güvenlik sağlamayı hedefleyen hukuk devleti ilkesiylebağdaşmamakta ve üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarınıngörevlendirilmesinin yasayla düzenlenmesini buyuran Anayasal kurala da aykırıdüşmektedir.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu yasa kuralı, Anayasa'nın 2. ve130. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 30.3.2011 günlü, 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66.maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır.
2547 sayılı Kanun'un 17.8.1983 günlü, 2880sayılı Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen 41. maddesinin birinci fıkrasınınikinci cümlesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamuyararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesininüçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTALHÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRAYÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 28.4.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VII- SONUÇ
1- 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun17.8.1983 günlü, 2880 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen 41.maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE,
2- 2547 sayılı Kanun'un 17.8.1983 günlü, 2880 sayılı Kanun'un22. maddesiyle değiştirilen 41. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesininiptal edilmesi nedeniyle, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎGAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
28.4.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN