ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/6
Karar Sayısı : 2010/19
Karar Günü : 28.1.2010
R.G. Tarih-Sayı :18.05.2010-27585
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Karşıyaka 5. Asliye CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU :26.9.2004günlü, 5237 sayılı Türk CezaKanunu'nun 110.maddesinin (1) numaralı fıkrasının,Anayasa'nın 10. ve 11.maddelerine aykırılığısavıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Cebir, şiddet ve tehditle mağdureyihürriyetinden yoksun kılma suçundansanıklarhakkında açılan davada, etkin pişmanlığa ilişkin itiraz konusu kuralın yalnızcasoruşturmaya başlanmadan önceki serbest bırakmalarla sınırlı olarakuygulanmasının Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk CezaKanunu'nun 110. maddesinin itiraz konusu (1) numaralıfıkrasışöyledir:
'Yukarıdaki maddede tanımlanansuçu işleyen kişi, bu suç nedeniylesoruşturmaya başlanmadan önce mağdurunşahsına zararı dokunmaksızın, onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbestbırakacak olursa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 10. ve 11. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, FulyaKANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR,Şevket APALAK, SerruhKALELİ ve ZehraAyla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 29.1.2009 günü yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında,itiraz konusuetkinpişmanlık hükmünün sadece soruşturmayabaşlanmadanönceki evrede mağdurun serbest bırakıldığı durumlarda uygulanabildiği,oysa kişi hürriyeti aleyhine işlenen bu tür suçlarbakımından eylemin gerçekleştirilmesiyle birlikte genellikle soruşturmaaşamasına da geçildiği, dolayısıylamahkûmiyethalinde verilecek cezadan etkin pişmanlık nedeniyle indirimyapılmasının nerdeyse imkânsız bulunduğu bu nedenlekuralın, Yasa'da etkin pişmanlıkhükümlerineyer verilen diğer durumlarla da karşılaştırılmak suretiyle,eşitlikilkesineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kuralda, kişiyihürriyetinden yoksun kılma suçu bakımından etkin pişmanlıkhâli düzenlenmiştir.Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yeregitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksunbırakma olarak tanımlanan suçu işlediği mahkemece sabit görülen failincezasından, etkin pişmanlık nedeniyle belirlenen oranda indirim yapılabilmesiiçin, mağdurunşahsına zararı dokunmaksızın sanık tarafından kendiliğindengüvenli bir yerde serbest bırakması yanında, bu işlemin soruşturmayabaşlanmadan önce gerçekleşmesi de gerekmektedir.Buunsurları taşıyan etkinpişmanlığın tespiti halinde öngörülen cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
5271sayılıCeza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendine göresoruşturma, Kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesininöğrenilmesindeniddianamenin kabulüne kadar geçenevreyiifade eder. Dolayısıyla etkin pişmanlık açısından değerlendirmede,öncelikli olarak,hürriyetinden yoksun bırakıldığına dairşüphenin yetkili makamlarca öğrenilmesinden önce mağdurun serbest bırakılmışolması gerekmektedir. Bir başka ifadeyle soruşturma makamlarınınişe el koymasından sonra gerçekleşen serbest bırakmalardasuçu işleyen kişinin etkin pişmanlık hükmündenyararlanmasımümkün değildir.
Anayasa'nın 10. maddesinde belirtileneşitlik ilkesiyle eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlikilkesinin amacı, aynı durumunda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlıtutulmalarını sağlamak ve kişilere yasalar karşısında ayrım yapılmasını veayrıcalık tanınmasını önlemektir. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiya da topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklıkurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlikilkesi ihlal edilmiş olmaz. Nitelikleri ve durumları özdeş olanlar içinyasalarla değişik kurallar konulamaz.
Anayasa'nın 19. maddesinde'Herkes, kişihürriyeti ve güvenliğinesahiptir'denilmiş ve maddede sayılan istisnalar dışında kimseninhürriyetindenyoksun bırakılamayacağı vurgulanmıştır.Kişi hürriyeti, herkesin genel olarak faydalanmasıgereken temel haklardandır. Bundan mahrumiyet, diğer bazıtemel hak ve özgürlüklerin kullanımını doğrudan veolumsuz etkiler. Hukuka aykırı olarakhürriyetinden yoksun bırakılan kişinin bu durumdan bir anönce kurtarılması için gerekli ve etkili tedbirlerle, bu ihlallerin tekrarınıönlemek bakımından caydırıcı yasal düzenlemeleri yapmak devletin pozitifyükümlülüklerindendir.
Hukuk devletinde yasakoyucu, ceza siyasetinin gereği olarakAnayasa'nın ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla,cezalandırmada güdülen amacı da gözeterek hangi eylemlerin suç sayılacağına,bunlara verilecek cezanın türü, miktarı, artırım ve indirim nedenleri ve oranlarıile suçun takibine ve yargılama usulüne ilişkin koşullar öngörebilir.
İtiraz konusu kuralla, mağdurun sanıktarafından soruşturmaya başlanmadan serbest bırakılması şartına bağlı olarak,kişi hürriyetine karşı işlenmiş suçun cezasında etkin pişmanlık indirimiöngörülmektedir. Bundan amaç, mağdur kişinin maddi ve/veya manevi zarargörmeden bir an önce hürriyetine yeniden kavuşturulmasıdır. Suç şüphesi üzerineilgili adli makamlar, mağdurunen kısasürede serbest kalması için gerekli tedbirlerietkilibir soruşturmayla birlikte almakla yükümlüdürler.
Diğer yandan, suçunişlenmesini takiben,suçluların veya suç örgütlerinin ortaya çıkarılması;mağdurunuğradığı maddi zararının biran öncegiderilmesi; ya da,iftira suçunda olduğu üzere, isnat nedeniyle mağdurun cezaiyaptırıma maruz kalmasının önlenmesi gibi amaçlarla, etkin pişmanlığın uygulamaalanının yasakoyucu tarafından farklı suç tipleri bakımındandaraltılması ya da genişletilmesi mümkündür. Bu,suçun mahiyeti ve etkin pişmanlıktan beklenen hukuki yarar ile doğrudan doğruyairtibatlı bir konudur. Dolayısıyla soruşturma ve kovuşturma aşamalarındakihukuki yararların farklılığı gözetildiğinde bunlara farklı kurallaruygulanmasında eşitlik ilkesine aykırılık yoktur.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasanın 10. ve 11 maddelerine aykırıdeğildir. İtirazın reddi gerekir.
VI- SONUÇ
26.9.2004 günlü, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 110. maddesinin(1) numaralı fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,28.1.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ