ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/63
Karar Sayısı : 2011/66
Karar Günü : 14.4.2011
Resmi Gazete: 23.7.2011 -28003
İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet (CumhuriyetHalk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Kemal ANADOL, Hakkı SuhaOKAY ve Kemal KILIÇDAROĞLU (Esas Sayısı: 2009/63)
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 14. İdareMahkemesi (Esas Sayısı: 2010/95)
DAVA ve İTİRAZIN KONUSU: 25.6.2009 günlü, 5917sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan Bazı Hükümlerin İlgili Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelere Eklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un:
1) 1. maddesiyle, 9.6.1930 günlü, 1700 sayılı DâhiliyeMemurları Kanunu'nun 2. maddesinden sonra gelmek üzere eklenen 2/A maddesinin;
a- Birinci fıkrasının dördüncü cümlesinde yer alan ' ' dörtkatı aday '' ibaresinin,
b- Dördüncü fıkrasının 'Bunun dışında mülakat ile ilgiliherhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz.' biçimindeki ikinci cümlesinin,
2) 18. maddesiyle, 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı BelediyeGelirleri Kanunu'na eklenen Geçici 6. Maddenin,
3) 26. maddesiyle, 13.12.1983 günlü, 178 sayılı MaliyeBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'yeeklenen;
a- Geçici 8. Maddenin birinci fıkrasının ' ' kamu idarelerinde5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındasigortalı olarak istihdam edilenlerden (bunlardan aylıksız izinli olup, ilgilimevzuatı gereğince tedavi yardımı hakkı devam edenler dahil) sigorta primleriaynı Kanunun 4 üncü maddesine göre ödenmekte olanlar ile bunların bakmaklayükümlü olduğu aile fertlerinin '' bölümünün,
b- Geçici 9. Maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin 'Kamuidarelerinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarakistihdam edilenlerden (bunlardan aylıksız izinli olup, ilgili mevzuatıgereğince tedavi yardımı hakkı devam edenler dahil) sigorta primleri aynıKanunun 4 üncü maddesine göre ödenmekte olanlar ile bunların bakmakla yükümlüolduğu aile fertlerinin, '' bölümünün,
4) Geçici 1. Maddesinin,
Anayasa'nın 2., 10., 73., 90., 125., 127., 128. ve 138.maddelerine aykırılığı savıyla iptalleri ve yürürlüklerinin durdurulmasıistemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- Dava ve İtiraz Konusu Yasa Kuralları
1) 9.6.1930 günlü, 1700 sayılı Kanun'un; 25.6.2009 günlü, 5917sayılı Kanun'un 1. maddesiyle eklenen ve iptali istenen ibare ile cümleyi deiçeren 2/A maddesi şöyledir:
'Yazılı sınav; Bakanlıkça bu sınavı yapabilen kamu kurum vekuruluşlarına, düzenlenecek protokole göre yaptırılan yarışma sınavıdır. Atamayapılacak boş kadro sayısı, atanacaklarda aranacak şartlar ile başvuruya vesınava ilişkin hususların yer aldığı duyuru, müracaat süresinin bitiminden enaz onbeş gün önce Türkiye genelinde günlük yayımlanan tirajı en yüksek beşgazetenin birinde bir defa ilan olunur, ayrıca İçişleri Bakanlığı internetsitesinde duyurulur. Yazılı sınav soruları, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi,Türkçe, Anayasa Hukuku, İdare Hukuku, Türkiye'nin İdari Yapısı, Türkiye'deMahalli İdareler, Ekonomi, Türkiye'nin Sosyo-ekonomik Yapısı ile Türkiye'deDemokratikleşme ve İnsan Hakları konularından hazırlanır. Yazılı sınavda, yüztam puan üzerinden yetmiş puanın altına düşülmemek kaydıyla en yüksek puandanbaşlamak üzere, sınav ilanında belirtilen kadronun dört katı aday mülakataçağrılır. Mülakata çağrılan en son adayla aynı puanı almış bulunan diğeradaylar da, kontenjan gözetilmeksizin mülakata çağrılır.'
Mülakat, adayın;
a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakemegücünün,
b) Temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu,liyakati ile genel ve fiziki görünümünün,
c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığının,
d) Genel yetenek ve genel kültürünün,
e) Çağdaş, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının,
puan vermek suretiyle değerlendirilmesi yöntemidir.
Mülakat komisyonu; Personel Genel Müdürünün başkanlığında İçişleriBakanının, Bakanlık Müdürler Encümeninin Mülki İdare Amiri sınıfından olanüyeleri arasından görevlendireceği iki üyeden oluşur.
Adaylar, komisyon başkan ve üyeleri tarafından ikinci fıkranın (a)ila (e) bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için yirmişer puan üzerindendeğerlendirilir, verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir. Bunundışında mülakat ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz. Başarılısayılmak için, komisyon başkan ve üyelerinin yüz tam puan üzerinden verdikleripuanların aritmetik ortalamasının en az yetmiş olması şarttır. Mülakat sonucu;en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere sıralama yapılarak mülakat başarılistesi hazırlanır ve bu liste mülakat komisyonu tarafından imzalanır.
Nihai başarı listesi, yazılı sınav puanı ile mülakat puanınınaritmetik ortalaması tespit edilerek en yüksek puan alandan başlamak üzerehazırlanır. Bu sıralamaya tabi tutulanların nihai puanlarının eşit olmasıhalinde, yazılı sınavda alınan puana öncelik tanınır. Yazılı sınav puanlarınında eşit olması halinde lisans diploması not ortalaması yüksek olan esasalınarak sıra belirlenir.
Nihai başarı listesindeki sıralama doğrultusunda sınav ilanındabelirtilen kadro sayısı kadar adayın atama işlemleri yapılır.
Gerçeğe aykırı beyanda bulunanların sınavları geçersiz sayılarakatamaları yapılmaz, yapılmış ise iptal edilir. Bu kişiler hiçbir hak talebindebulunamazlar.'
2) 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Kanun'un; 25.6.2009 günlü,5917 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle eklenen ve iptali istenen geçici 6.maddesi şöyledir:
'31/12/2009 tarihine kadar tahakkuk eden elektrik ve havagazıtüketim vergileri için; bu Kanunun 35 inci maddesinin ikinci fıkrasında yeralan 'ilgili belediyeye' ibaresi 'kurumlar vergisi yönünden bağlı bulunduklarıvergi dairesine' şeklinde, 39 uncu maddesinde yer alan 'belediyeye birbeyanname ile bildirmeye ve vergiyi aynı sürede ödemeye mecburdurlar.' ibaresi'kurumlar vergisi yönünden bağlı bulundukları vergi dairesine, MaliyeBakanlığınca belirlenen usul ve esaslara göre bir beyannameyle bildirmeye vevergiyi aynı sürede, genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmeküzere ödemeye mecburdurlar; verginin tarh, tahakkuk ve tahsiline ilgili vergidaireleri yetkilidir.' şeklinde uygulanır.'
3) 13.12.1983 günlü, 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin;25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle eklenen ve iptali istenenbölümleri de içeren Geçici 8. ve 9. maddeleri şöyledir:
'Geçici Madde 8
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununungeçici 12 nci maddesinin ikinci fıkrası gereğince ilgili kayıt ve işlemlerinSosyal Güvenlik Kurumu tarafından devralınacağı tarihe kadar; kamuidarelerinde 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendikapsamında sigortalı olarak istihdam edilenlerden (bunlardan aylıksız izinliolup, ilgili mevzuatı gereğince tedavi yardımı hakkı devam edenler dahil)sigorta primleri aynı Kanunun geçici 4 üncü maddesine göre ödenmekte olanlarile bunların bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinin, 18/6/1992 tarihli ve3816 sayılı Kanun kapsamındaki yeşil kart sahiplerinin ve ilgili mevzuatında3816 sayılı Kanun hükümlerine göre tedavilerinin sağlanması hükme bağlanmışolanların; sağlık kurum ve kuruluşlarında yapılan tedavilerine (diş tedavileridahil) ilişkin ücretlerle sağlık kurumlarınca verilen raporlar üzerinekullanılması gerekli görülen ortez, protez ve diğer iyileştirme araçbedellerinin kurumlarınca ödenecek kısmını ve bu konuya ilişkin usul veesasları aşağıda belirtilen temel ilkeler çerçevesinde Sağlık Bakanlığınıngörüşünü almak suretiyle tespit etmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
a) 5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde belirtilen sağlıkhizmetlerinin verilmesi nedeniyle oluşacak bedellerin, ilgililerin kurumlarıncaödenmesi esastır.
b) 5510 sayılı Kanunun 64 üncü maddesinde belirtilen sağlıkhizmetlerinin bedeli ilgililerin kurumlarınca ödenmez.
c) Tıp eğitimi, hizmet basamağı, alt yapı ve kaynak kullanımı ilemaliyet unsurları dikkate alınarak sağlık hizmeti sunan kurum ve kuruluşlar,verdikleri sağlık hizmetlerinin fiyatlandırılmasına esas olmak üzeresınıflandırılabilir ve bu sınıflandırmalar dikkate alınarak sağlık hizmetleriiçin farklı fiyat tespit edilebilir.
d) Sağlanacak sağlık hizmetleri nedeniyle oluşacak bedelinilgililerin kurumlarınca ve kendileri tarafından karşılanacak kısmınınbelirlenmesinde sağlık hizmetinin niteliği itibarıyla hayati öneme sahip olupolmaması, kanıta dayalı tıp uygulamaları, maliyet-etkililik ölçütleri veDevletin mali kaynaklarının yeterliliği dikkate alınır.
e) İlgililer, sağlık hizmetlerini Maliye Bakanlığınca sözleşmeyapılan sağlık kurum ve kuruluşlarından alırlar. Alınan bu hizmetlerinbedelleri Maliye Bakanlığı ile bu sağlık kurum ve kuruluşları arasında yapılansözleşmeler çerçevesinde kurumlarınca ödenir. İlgililer almış oldukları sağlıkhizmetleri karşılığında ilgili mevzuatında düzenlenen katılım payları hariçkurumlarına herhangi bir bedel veya ücret ödemezler. Ancak ortez, protez vediğer iyileştirme araçlarının sağlık kurum ve kuruluşlarınca temin edilemediğihallerde, ilgililerce temin edilerek ödenen bedellerden Maliye Bakanlığıtarafından belirlenen kısmı katılım payı kesintisi hariç kurumlarınca kendilerineödenir.'
'Geçici Madde 9
'Kamu idarelerinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve GenelSağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendikapsamında sigortalı olarak istihdam edilenlerden (bunlardan aylıksız izinliolup, ilgili mevzuatı gereğince tedavi yardımı hakkı devam edenler dâhil)sigorta primleri aynı Kanunun geçici 4 üncü maddesine göre ödenmekte olanlarile bunların bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinin, 18/6/1992tarihli ve 3816 sayılı Kanun kapsamındaki yeşil kart sahiplerinin ve ilgilimevzuatında 3816 sayılı Kanun hükümlerine göre tedavilerinin sağlanması hükmebağlanmış olanların ayakta tedavilerinde hekim ve diş hekimi muayenelerinden 2Türk Lirası katılım payı alınır. Katılım payı tutarını birinci basamak sağlıkkuruluşlarında yapılan muayenelerde almamaya ya da daha düşük tutarlardabelirlemeye veya tekrar aynı tutarlara getirmeye, ikinci ve üçüncü basamaksağlık kurumlarında yapılan muayenelerde ise müracaat edilen sağlık kurumununyer aldığı basamak, sağlık kurumunun resmi ve özel sağlık kurumu niteliğindeolup olmaması, önceki basamaklardan sevkli olarak başvurulup başvurulmadığıgibi hususları göz önünde bulundurarak on katına kadar artırmaya ve sağlıkkurumları için farklı belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. Bu fıkradabelirlenen katılım payının tutarı, her takvim yılı başından geçerli olmak üzereo yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleriuyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarakuygulanır.
Birinci fıkra kapsamına girenlerin, tedavileri nedeniylekullanmalarına gerek görülen vücut dışı protez ve ortez bedelleri üzerinden,sağlık hizmetlerinin niteliği açısından hayati önemi haiz olup olmaması,kişilerin gelir ve aylıklarının tutarı ve benzeri ölçütler dikkate alınarak %10 ilâ % 20 arasında Maliye Bakanlığınca belirlenen oranlarda katılım payıalınır. Bu şekilde alınacak katılım payının tutarı, sağlık hizmetinin alındığıtarihteki asgari ücretin % 75'ini geçemez.
Birinci fıkra kapsamına girenlerden, Maliye Bakanlığınca belirlenenhastalık gruplarına göre yatarak tedavide sağlanan sağlık hizmetleri içinhizmet bedelinin %1'ine kadar katılım payı alınabilir. Yatarak tedavide katılımpayını almamaya, yarısına kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya,gerektiğinde bu tutarları kanuni tutarlarına getirmeye veya indirmeye MaliyeBakanlığı yetkilidir. Yatarak tedavide alınan katılım payının tutarı, birtakvim yılında asgari ücret tutarını geçmemek kaydıyla her bir yatarak tedaviiçin asgari ücretin dörtte birini geçemez.
3816 sayılı Kanun kapsamındaki yeşil kart sahiplerinin ve ilgilimevzuatında 3816 sayılı Kanun hükümlerine göre tedavilerinin sağlanması hükmebağlanmış olanların, ödemiş oldukları katılım payları, talepleri halinde 3294sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu hükümlerine görekendilerine geri ödenir.
Bir hastalığın tedavisinin başka tıbbi bir yöntemle tedavisininmümkün olmaması nedeniyle yapılacak yardımcı üreme yöntemi tedavisi dışındaki,yardımcı üreme yöntemi tedavisinde, birinci fıkra kapsamına girenler için ilkdenemede % 30, ikinci denemede % 25 oranında katılım payı alınır. Bu fıkragereğince alınacak katılım payının hesabında, ikinci fıkrada belirtilen üstlimit dikkate alınmaz.
Katılım payının gerektiğinde ilgililerin aylık ve ücretlerindenkesilmesine veya eczaneler ile diğer kurum ve kuruluşlar aracılığıyla tahsilineilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
5510 sayılı Kanunun 69 uncu maddesinde belirtilen sağlıkhizmetleri ile aynı maddede sayılan kişilerden bu maddenin birinci fıkrasıkapsamına girenlerden katılım payı ve ilaç katılım payı alınmaz. Bu şekildekatılım payı alınmayacak sağlık hizmetlerini tek tek veya gruplandırarak tespitetmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Birinci fıkra kapsamına girenlerden, görevleri gereği kurumlarıtarafından talep edilen sağlık kurulu raporları veya sağlık raporları içinkatılım payı alınmaz.
Sağlık kurum ve kuruluşları, kamu idarelerinde 5510 sayılı Kanunun4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarakistihdam edilenlerden (bunlardan aylıksız izinli olup, ilgili mevzuatıgereğince tedavi yardımı hakkı devam edenler dahil) sigorta primleri aynıKanunun geçici 4 üncü maddesine göre ödenmekte olanlar ile bunların bakmaklayükümlü olduğu aile fertlerinden, vermiş oldukları sağlık hizmetleri içinanılan Kanunun 73 üncü maddesi gereğince genel sağlık sigortalısı haksahiplerinden alabilecekleri ilave ücretlerin dışında ilave ücret talep edemez.Maliye Bakanlığı ilave ücret alınamayacak sağlık hizmetlerini yeniden tespitetmeye yetkilidir.
5510 sayılı Kanunun geçici 12 nci maddesinin dokuzuncu fıkrasıkapsamına girenlerden, aynı fıkrada hükme bağlanan iki yıllık geçiş dönemisüresince; bu madde ve 27/12/2008 tarihli ve 5828 sayılı 2009 Yılı MerkeziYönetim Bütçe Kanununun 28 inci maddesi hükümlerine göre herhangi bir katılımpayı alınmaz.
5510 sayılı Kanunun geçici 12 nci maddesinin ikinci fıkrasıgereğince ilgili kayıt ve işlemlerin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafındandevralınması halinde devir tarihinden sonra anılan Kanunun ilgili hükümleriuygulanır.'
4) 25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Kanun'un iptali istenen Geçici 1.maddesi şöyledir:
'Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 10 yıl süreyleBaşbakanlık merkez teşkilatı tarafından ithal edilen motorlu taşıtlar,27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanununun 167 nci maddesi kapsamındagümrük vergisinden muaf ve müstesnadır.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde ve başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10., 73.,90., 125., 127., 128. ve 138. maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince; E. 2009/63sayılı dosyada 9.9.2009, E. 2010/95 sayılı dosyada ise 7.12.2010 günündeyapılan ilk inceleme toplantılarında başvurularda eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine; E. 2009/63 sayılı dosyada yürürlüğü durdurma istemininesas inceleme aşamasında karara bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- BİRLEŞTİRME KARARI
9.6.1930 günlü, 1700 sayılı Dahiliye Memurları Kanunu'na 25.6.2009günlü, 5917 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle eklenen 2/A maddesinin dördüncüfıkrasının 'Bunun dışında mülakat ile ilgili herhangi bir kayıt sistemikullanılamaz.' biçimindeki ikinci cümlesinin iptaline karar verilmesi istemiyleyapılan itiraz başvurusuna ilişkin 2010/95 esas sayılı dosyanın, aralarındakihukuki irtibat nedeniyle 2009/63 esas sayılı dosya ile BİRLEŞTİRİLMESİNE,esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2009/63 esas sayılı dosya üzerindenyürütülmesine, 7.12.2010 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi, başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkinrapor, dava konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A- 9.6.1930 günlü, 1700 sayılı Kanun'un; 25.6.2009 günlü, 5917sayılı Kanun'un 1. maddesiyle eklenen 2/A Maddesinin Birinci FıkrasınınDördüncü Cümlesinde Yer Alan ''dört katı aday'' İbaresinin İncelenmesi
Dava dilekçesinde; Danıştayın daha önce hukuka aykırı bulduğu birdüzenlemenin daha üst hukuk normu olan kanunla düzenlenerek yargı engelindenkurtulunmak istendiği, getirilen düzenlemenin hiçbir objektif gerekçesininbulunmadığı, devlet memurluğuna alınmada kariyer ve liyakat ilkelerinin geçerliolması gerektiği, bu iki ilkenin temelinde, objektif kurallar çerçevesinde işinehline verilmesi ve hak etme kavramının yattığı, yasaların kamu yararınadayanması gereğinin hukuk devletinin temel değerlerinden birisini oluşturduğu,yasakoyucunun takdir yetkisini kullanarak sosyal hukuk devleti olma bilinciyleve kamu yararını gözeterek kişilerin mağduriyetlerine yol açmayacak şekildemakul ve adil çözümler getirmesi gerektiği, alınacak adayların dört katıoranındaki adayın mülakata çağrılmasıyla yazılı sınavın objektif sonuçlarınınortadan kaldırıldığı, düzenlemenin amacının yazılı sınavın etkisini azaltmak,bilgiye, ehil olmaya ve liyakata dayalı bir sınav yapmak yerine kamu yararı vehizmet gereklerine uygun olmayan başkaca subjektif değerlendirmelere dayalıolarak bir seçim yapma amacına yönelik olduğu belirtilerek, kuralın Anayasa'nın2. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İptali istenen kuralda, kaymakam adaylığı yazılı sınavındabaşarılı olanlardan mülakat sınavına çağrılacak olanların sayısıdüzenlenmektedir. Buna göre, yazılı sınavda yüz tam puan üzerinden yetmişpuanın altına düşülmemek kaydıyla en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere,sınav ilanında belirtilen kadronun dört katı aday mülakata çağrılmaktadır.Mülakata çağrılan en son adayla aynı puanı almış bulunan diğer adaylar dakontenjan gözetilmeksizin mülakata çağrılacaktır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendinibağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletindeyasaların kamu yararı gözetilerek çıkarılması zorunludur. Yasakoyucu,Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamak kaydıyla her türlüdüzenlemeyi yapmak yetkisine sahip olup, düzenlemenin kamu yararına, başka biranlatımla ülke koşullarına uygun olup olmadığının belirlenerek takdir edilmesiyasakoyucuya aittir. Anayasa'ya uygunluk denetiminde, yasakoyucunun kamu yararıanlayışının isabetli olup olmadığı değil, incelenen kuralın kamu yararı dışındabelli bireylerin ya da grupların çıkarları gözetilerek yasalaştırılmış olupolmadığının incelenebileceği açıktır.
Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında da memurların vediğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, haklarıve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük haklarının kanunladüzenleneceği ifade edilmiştir.
Kuralla, kaymakam adaylığı yazılı sınavında yetmiş ve üzeri puanalanların tamamı yerine sınav ilanında belirtilen kadronun dört katı oranındabir adayın çağrılması suretiyle mülakata çağrılacak aday sayısında belirli birsınırlama yapılmıştır.
Devlet memurluğuna alınmada mülakat yapılmasının öngörüldüğüdurumlarda, mülakata çağrılacak aday sayısını belirleme konusunda yasakoyucununAnayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca takdir hakkına sahipbulunduğu açıktır. Esasen yazılı sınav ve mülakat biçiminde yapılan girişsınavlarında, yazılı sınavı kazanan tüm adaylar yerine, belli sayıda adayınmülakata çağrılıp çağrılmaması yasakoyucunun takdirindedir. Zira, yazılısınavda başarılı olanlar arasından söz konusu kişilerin sözel ifadeyeteneklerinin, muhakeme güçlerinin, temsil niteliklerinin, genel ve fizikigörünümlerinin, ikna kabiliyetlerinin, genel yetenek ve genel kültürlerinindeğerlendirilebilmesi amacıyla yapılacak mülakatta, idarenin mümkün olduğuncaseçme şansına sahip bulunması için alınacak kadrodan daha fazla adayın mülakataçağrılması gerekmektedir. Ancak, yasakoyucu çağrılacak aday sayısınıbelirlerken mülakatı açıkça anlamsız kılabilecek veya yazılı sınavın nesnelsonuçlarını ortadan kaldırabilecek bir uygulama yapmamaya da özen göstermelidir.Kuralın gerekçesinden, söz konusu düzenlemenin yazılı sınavı yarışma sınavıhaline dönüştürme amacıyla yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, iptaliistenen kuralla getirilen düzenlemenin, yazılı sınavda başarılı olanlararasından görevin gerektirdiği niteliklere sahip en iyi adayı seçebilmekamacıyla yapıldığı, mülakata çağrılacak aday sayısının mülakatı veya yazılısınavı açıkça anlamsız kılacak bir oran niteliğinde bulunmadığı ve mülakataçağrılacak adayların yazılı sınavda en az yetmiş puan almaları zorunluluğununbulunması nedeniyle bazı durumlarda mülakata çağrılacak aday sayısının alınacakaday sayısının dört katından daha aşağıya düşmesi olasılığı da dikkatealındığında, kuralın kamu yararına aykırı bir yönünün bulunmadığı açıktır.
Anayasa'nın 138. maddesinin son fıkrasında, yasama ve yürütmeorganları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu, bu organlarınve idarenin mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunlarınyerine getirilmesini geciktiremeyeceği kurala bağlanmıştır. Anayasa'nın138. maddesinde öngörülen mahkeme kararlarının bağlayıcılığı ilkesi,yasakoyucunun Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine uygun olması koşuluylagenel düzenleme yetkisini ortadan kaldırmaz.
Dava dilekçesinde, kuralın yargı kararlarını geçersiz kılmakamacıyla getirildiği ileri sürülmüştür. İptali istenen ibarenin de içindebulunduğu kurallarla, daha önce Yönetmelik'le düzenlenen kaymakam adaylığıyazılı sınavı ve mülakatına ilişkin hükümler, yasa hükmü haline getirilmiştir.Kurala ilişkin gerekçede, yapılan düzenlemeyle kaymakam adaylığına giriş ileilgili sınavların objektiflik, yerindelik, hesap verilebilirlik ve liyakatilkelerine uygun olarak yapılmasının amaçlandığı ifade edilmiştir. Kuralın,kaymakam adaylığı sınavlarına girecek tüm kişiler için geçerli genel veobjektif bir düzenleme olduğu görülmektedir. Bu durumda, yargı kararlarınauyulmaması, değiştirilmesi veya yerine getirilmemesi söz konusu olmadığındankuralın, Anayasa'ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle iptali istenen ibare, Anayasa'nın 2. ve 138.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
B- 9.6.1930 günlü, 1700 sayılı Kanun'un; 25.6.2009 günlü,5917 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle eklenen 2/A Maddesinin Dördüncü Fıkrasının'Bunun dışında mülakat ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz.'Biçimindeki İkinci Cümlesinin İncelenmesi
Dava dilekçesi ve başvuru kararında; kuralla getirilendüzenlemenin kamu yararı ve hizmet gerekleriyle bağdaşmadığı, yargı kararınınbir yasa kuralı ile etkisiz hale getirildiği, mülakatın sesli ve görüntülüolarak kayıt altına alınmamasının sınavların şeffaflıktan uzak ve sübjektifdeğerlendirmeye açık olarak gerçekleştirilmesine neden olacağı, bu durumunayrıca mülakatta başarısız sayılma işleminin yargısal denetimin yapılmasınıgüçleştireceği belirtilerek, kuralın Anayasa'nın 2., 125. ve 138. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İptali istenen kuralda, kaymakam adaylığı mülakatında mülakatkomisyonu üyelerince adayların 1700 sayılı Yasa'nın 2/A maddesinin ikincifıkrasının (a) ilâ (e) bentlerinde belirtilen özellikleri taşıyıptaşımadıklarına ilişkin her bir aday için takdir ettikleri puanların geçirildiğitutanak haricinde, mülakatta herhangi bir kayıt sistemi kullanılamayacağı ifadeedilmektedir. Buna göre, mülakat komisyonu üyelerince Yasa'da belirtilenözelliklerin her biri için yirmişer puan üzerinden yapılan değerlendirmelerayrı ayrı tutanağa geçirilecek, verilen puanların aritmetik ortalaması en azyetmiş olan adaylar mülakatta başarılı sayılacak ve adayların aldıklarıpuanlara göre nihai başarı listesi düzenlenecektir.
Anayasa'nın 70. maddesinde, her Türkün kamu hizmetlerine girmehakkının bulunduğu; 128. maddesinin ikinci fıkrasında da memurların ve diğerkamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları veyükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük haklarının kanunladüzenleneceği ifade edilmiştir.
Yasakoyucunun, devlet memurluğuna girişte yapılacak sınavlarıntürü, biçimi ve usulleri hakkında takdir yetkisi bulunmaktadır. Yasakoyucununsöz konusu takdir yetkisini kullanırken kamu yararını gözeteceği açıktır.Ancak, Anayasa'ya uygunluk denetiminde, yasakoyucunun kamu yararıanlayışının isabetli olup olmadığı değil, incelenen kuralın kamu yararı dışındabelli bireylerin ya da grupların çıkarları gözetilerek yasalaştırılmış olupolmadığının incelenebileceği açıktır. İptali istenen kuralla öngörülen düzenlemenin,herkes için geçerli, soyut ve genel hükümler içerdiği, Yasa'da mülakatkomisyonu üyelerinin adayı değerlendirirken esas alacakları kriterlerin ayrıayrı gösterildiği ve her bir aday için yapılacak değerlendirmede mülakatkomisyonu üyelerinin her birinin verdikleri puanların aritmetik ortalamasınınalınacağının belirtildiği dikkate alındığında, kuralın kamu yararı amacıylagetirilmediği söylenemez.
Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem veişlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu, yargı yetkisinin, idarî eylem veişlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olup, hiçbir suretteyerindelik denetimi şeklinde kullanılamayacağı, yürütme görevinin kanunlardagösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak,idarî eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargıkararı verilemeyeceği kurala bağlanmıştır.
İptali istenen kural, mülakat sırasında herhangi bir kayıt sistemikullanılamayacağını hükme bağlamaktadır. Kimi yargı kararlarında yer alanmülakat veya sözlü sınavların kamerayla kayıt altına alınması ve böyleceyargısal denetimin daha kolay bir şekilde yapılabilmesine olanak tanınmasıyönündeki değerlendirmelerin, anayasal denetimde bağlayıcılığı bulunmamaktadır.Kuralda, idari yargı yolunu kapatan veya zorlaştıran bir hükme yerverilmediğinden Anayasa'nın 125. maddesine aykırı bir durumun varlığından sözedilemez.
Kuralla, bazı idari yargı davalarına da konu olan KaymakamAdayları Yönetmeliği'nde yer almayan bir husus yasa hükmü haline getirilerek bukonudaki tartışmalara son verilmiştir. Kuralın, kaymakam adaylığı mülakatınagirecek tüm kişiler için geçerli genel ve objektif bir düzenleme olduğugörülmektedir. Bu durumda, yargı kararlarına uyulmaması, değiştirilmesi veya yerinegetirilmemesi söz konusu olmadığından kuralın, Anayasa'ya aykırı bir yönübulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle iptali istenen cümle, Anayasa'nın 2., 125. ve138. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, FettahOTO ve Zehra Aya PERKTAŞ bu görüşe katılmamışlardır.
C- 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Kanun'un; 25.6.2009günlü, 5917 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle eklenen Geçici 6. Maddesininİncelenmesi
Dava dilekçesinde; 2009 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ileelektrik ve havagazı tüketim vergisinin belediyelerin geliri olmaktançıkarılmasına ilişkin 5928 sayılı Yasa'nın ilgili hükümlerinin iptali içinAnayasa Mahkemesine açılan dava henüz sonuçlanmadan aynı hükmün 5917 sayılıKanun'la yeniden yasalaştırılması suretiyle daha önce açılan iptal davasınıngeçersiz kılınmak istendiği, Anayasa Mahkemesinin vereceği muhtemel iptalkararlarını etkisiz hale getirme niyeti ile yürürlüğe sokulan yasaların hukukdevleti ilkesine aykırı olduğu, Anayasa'nın 127. maddesinin son fıkrasının soncümlesine göre, mahalli idarelere görevleri ile orantılı gelir kaynaklarısağlanması gerektiği, son yıllarda yapılan yasal değişikliklerle belediyeleringörev ve sorumluluklarının artırılması nedeniyle buna uygun olarakbelediyelerın görevleri ile orantılı gelir kaynaklarına sahip olmalarıgerektiği, kuralın Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'nın 9 uncu maddesininbirinci fıkrasında yer alan 'Ulusal ekonomik politika çerçevesinde, yerelmakamlara kendi yetkileri dahilinde serbestçe kullanabilecekleri yeterli malikaynaklar sağlanacaktır' hükmü ile de uyuşmadığı belirtilerek, kuralınAnayasa'nın 2., 90. ve 127. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İptali istenen kuralda, belediye sınırları içinde elektrik vehavagazı tüketiminden alınmakta olan ve ilgili belediyelerce tahsil olunanelektrik ve havagazı tüketim vergisinin, yalnızca 2009 yılı için belediyegelirleri arasından çıkarılarak genel bütçeye aktarılması ve söz konusuverginin ilgili belediyeler yerine kurumlar vergisi yönünden bağlı bulunduklarıvergi dairesine ödenmesi öngörülmektedir.
Anayasa'nın 127. maddesinin altıncı fıkrasının son cümlesinde,mahalli idarelere görevleri ile orantılı gelir kaynakları sağlanacağıbelirtilmiş, Anayasa'nın 73. maddesinin üçüncü fıkrasında ise vergi, resim,harç ve benzeri malî yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veyakaldırılacağı hükme bağlanmak suretiyle verginin kanuniliği ilkesibenimsenmiştir.
Verginin kanuniliği ilkesi, takdire dayalı keyfî uygulamalarıönleyecek sınırlamaların yasada yer almasını gerektirmekte ve vergiyükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerin konulması, değiştirilmesi veyakaldırılmasının yasa ile yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Buna göre vergideyükümlü, matrah, oran, tarh, tahakkuk, tahsil, uygulanacak yaptırımlar vezamanaşımı gibi konuların yasayla düzenlenmesi zorunludur. Bu durumdayasakoyucunun, mahalli idarelere görevleri ile orantılı gelir sağlamakonusunda, anayasal ilkelere bağlı kalmak koşuluyla takdir hakkı bulunmaktadır.Yasakoyucu vergi, resim ve harç yasalarında sosyal, ekonomik, mali vekültürel amaçlı birtakım değişiklikler yapabilir.
İptali istenen kural, yalnızca 2009 yılına mahsus olmak üzere,elektrik ve havagazı tüketim vergilerinin genel bütçeye aktarılmasınıöngörmektedir. Yasakoyucunun bu alandaki takdir yetkisine dayanarak, 2009 yılıGenel Bütçe gelirleri tahsilat oranları ya da vergi gelirlerindeki artış veazalışlar ile makro ekonomik dengeleri gözeterek, izlenen ekonomik ve malipolitikalar uyarınca mahalli idarelerin gelir kalemlerinden olan elektrik vehavagazı tüketim vergilerinin sadece belirli bir dönem için genel bütçeyeaktarılması için yaptığı düzenlemenin Anayasa'ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 73. ve 127. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 2. ve 90. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
D- 13.12.1983 günlü, 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin;25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle eklenen Geçici8. Maddesinin Birinci Fıkrasının ''kamu idarelerinde 5510 sayılı Kanunun 4 üncümaddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarak istihdamedilenlerden (bunlardan aylıksız izinli olup, ilgili mevzuatı gereğince tedaviyardımı hakkı devam edenler dahil) sigorta primleri aynı Kanunun geçici 4 üncümaddesine göre ödenmekte olanlar ile bunların bakmakla yükümlü olduğu ailefertlerinin'' Bölümünün İncelenmesi
Dava dilekçesinde; aynı hukuksal durumda bulunmayan memur ve diğerkamu görevlileri ile bunların dışında kalan sigortalıların birbirinden farklıolan özellikleri gözetilmeksizin aynı sisteme bağlı tutulduğu, memurlarınsağlıkla ilgili haklarının diğer sigortalılardan farklı olarak ayrıcadüzenlenmesi gerektiği, memurlar için kullanılması gerekli görülen ortez,protez ve diğer iyileştirme araçlarının bedellerinin kurumlarınca ödenecekkısmının ve bu konuya ilişkin esas ve usullerin belirlenmesinde idarenintamamen yetkili kılındığı belirtilerek, kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve 128.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin iptali istenen kuralı daiçeren Geçici 8. maddesinde, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun Geçici 12. maddesi uyarınca sağlık hizmetleriyle ilgilikayıt ve işlemlerin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından devralınacağı tarihekadar memurlar ve diğer kamu görevlileri ile yeşil kart sahibi olanların sağlıksigortasından nasıl yararlanabileceklerine ilişkin ayrıntılı hükümlere yerverilmiştir. Buna göre, maddede sayılan sigortalıların sağlık kurum vekuruluşlarında yapılan tedavilerine (diş tedavileri dahil) ilişkin ücretlerlesağlık kurumlarınca verilen raporlar üzerine kullanılması gerekli görülenortez, protez ve diğer iyileştirme araç bedellerinin kurumlarınca ödenecekkısmını ve bu konuya ilişkin usul ve esasları, aynı fıkranın (a) ilâ (e)bentleri arasında belirtilen temel ilkeler çerçevesinde, Sağlık Bakanlığınıngörüşünü almak suretiyle tespit etmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. Davadilekçesinde Geçici 8. maddenin birinci fıkrasının, memurlar ve diğer kamugörevlilerini kapsayan bölümünün iptali istenmektedir.
Anayasa'nın 10. maddesinde, herkesin, dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu belirtilmiştir. Bu maddede yer verileneşitlik ilkesi ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlikilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlıtutulmalarını sağlamak ve kişilere yasalar karşısında ayırım yapılmasını veayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi vetopluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesiyasaklanmıştır. Durum ve konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Farklı hukuksal durumdabulunanlar arasında eşitlikten söz edilemez. Aynı hukuksal durumlar aynı,farklı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğüeşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz.
Yasakoyucunun Anayasa'nın 7. maddesi uyarınca sahip olduğu geneldüzenleme yetkisi kapsamında bulunan konuların, 128. maddede özel olarakvurgulanarak yasa ile yapılmasının Anayasa buyruğu haline getirilmesi, Devletinen temel işlevlerinden olan kamu hizmetinin görülmesindeki yeri tartışmasızolan kamu görevlileri için statülerine, yaptıkları görevin gereklerine uygunyasal düzenleme yapılmasını gerekli kılmaktadır. Ancak, düzenlemenin aynı veyabaşka bir yasa içinde yapılması hususu kuşkusuz yasakoyucunun takdiriiçindedir. Memurlar ve diğer kamu görevlileri yönünden sağlık hizmetleri, bukonunun özel olarak yer aldığı Anayasa'nın 56. maddesi baz alınarak yasa iledüzenlenebileceği gibi, genel olarak memurların statülerinin, hak veyükümlülüklerinin yer aldığı 128. madde uyarınca yürürlüğe konulan yasalarda dadüzenlenebilir. Bir başka ifadeyle, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin özlükhaklarının farklı düzenlenmesi farklı yasalarla düzenlemeyi değil,farklılıkların aynı yasa içinde de düzenlenebileceği anlamını taşıdığından,memurlar ve diğer kamu görevlilerinin sağlık hizmetlerinin sırf farklıyasalarda düzenlenmiş olmasından hareketle, bu durumun eşitlik ilkesine aykırılıkoluşturduğu ileri sürülemez.
Anayasa'nın 128. maddesinde Devletin, kamu iktisadi teşebbüslerive diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlüoldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin, memurlarve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği, memurların ve diğer kamugörevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları veyükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunladüzenleneceği belirtilerek, memurlar ve diğer kamu görevlileri maddede sayılanözlük hakları bakımından yasal güvenceye kavuşturulmuştur.
Tedavi kurum ve kuruluşlarında yapılan tedavilere ilişkin ücretlerile kullanılması gerekli görülen ortez, protez ve diğer iyileştirme araçlarınınsağlanması memurlar ve diğer kamu görevlilerinin en önemli özlükhaklarındandır. Bu nedenle bunlara ilişkin ödemelerin nasıl yapılacağınınyasayla düzenlenmesi gerektiği açıktır. Yasayla düzenleme, konunun tümayrıntılarının yasayla belirlenmesini değil, temel ilkelerin, ölçü vesınırların yasada gösterilip uzmanlık ve teknik konulara yönelik ayrıntılarındüzenlenmesinin yürütme organına bırakılmasını ifade eder.
İptali istenen kuralla, memurlar ve diğer kamu görevlilerininsağlık kurum ve kuruluşlarında yapılan tedavilerine ilişkin ücretlerle sağlıkkurumlarınca verilen raporlara dayalı olarak kullanılması gerekli görüleniyileştirme araç bedellerinin kurumlarınca ödenecek kısmını ve bu konuyailişkin usul ve esasları, Sağlık Bakanlığının görüşünü almak suretiyle tespitetmeye Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Maddenin gerekçesinden kuralın,memurlar ve diğer kamu görevlilerinin tedavi kurum ve kuruluşlarında yapılantedavilerine ilişkin ücretlerle sağlık kurumlarınca verilen raporlar üzerinekullanılması gerekli görülen ortez, protez ve diğer iyileştirme araçlarınınbedellerinin kurumlarınca ödenecek kısmını ve bu konuya ilişkin esas veusulleri belirleme yetkisini tamamen Maliye Bakanlığına bırakan 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu'nun 209.maddesinin son fıkrası ile 178 sayılı KanunHükmünde Kararname'nin 10. maddesinin (p) bendi hükümlerini iptal eden AnayasaMahkemesinin, 3.4.2009 günlü, E. 2005/152, K. 2009/14 sayılı kararınıngereklerini yerine getirmek ve buna ilişkin uygulama usul ve esaslarınıbelirlemede uyulacak temel ilkelerin belirlenmesi amacıyla yasalaştırıldığıanlaşılmaktadır.
Kuralla, Maliye Bakanlığına sınırsız bir yetki verilmesi sözkonusu değildir. Kural, Maliye Bakanlığına verilen yetkinin Yasa'nın Geçici 8.maddesinin birinci fıkrasının (a) ilâ (e) bentleri arasında belirtilen temelilkeler çerçevesinde kullanılmasını öngörmektedir. Maliye Bakanlığının sözkonusu yetkisini kullanırken uymak zorunda olduğu temel ilkeler, Geçici 8.maddenin birinci fıkrasının (a) ilâ (e) bentleri arasında ayrıntılı olaraksayılmıştır. Ayrıca, Yasa'nın Geçici 9. maddesinde memurlar ve diğer kamugörevlilerinden sağlık yardımları için alınacak katkı miktarları, bunlarınartırılması veya eksiltilmesi konuları da ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Budurumda, geçici maddelerle getirilen düzenlemelerle, sağlık yardımı konusundatemel ilkelerin ortaya konulduğu, idarenin düzenleme yetkisinin sınırlarının veçerçevesinin belirlendiği dikkate alındığında, kuralın Anayasa'nın 128.maddesine aykırı bir tarafının bulunmadığı açıktır.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 10. ve 128. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Mehmet ERTEN bu görüşe katılmamıştır.
Kuralın Anayasa'nın 2. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
E- 13.12.1983 günlü, 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin;25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle eklenen Geçici9. Maddesinin Birinci Fıkrasının Birinci Cümlesinin ''kamu idarelerinde 5510sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındasigortalı olarak istihdam edilenlerden (bunlardan aylıksız izinli olup, ilgilimevzuatı gereğince tedavi yardımı hakkı devam edenler dahil) sigorta primleriaynı Kanunun geçici 4 üncü maddesine göre ödenmekte olanlar ile bunlarınbakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinin'' Bölümünün İncelenmesi
Dava dilekçesinde; kuralla hem memur statüsünde çalışanlardan, hemyeşil kartlılardan, hem de ilgili mevzuatında 3816 sayılı Kanun hükümlerinegöre tedavilerinin sağlanması hükme bağlanmış olanlardan alınacak katılımpaylarına ilişkin hükümler getirildiği, bu kuralların 2009 Yılı Merkezi YönetimBütçe Kanunundaki hükümlerle aynı olduğu, Anayasa Mahkemesinin 5510 sayılıKanunun 'Katılım payı alınması' başlıklı 68. maddesinin ikinci fıkrasınıYasa'nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına girenler(memurlar) yönünden iptal ettiği, bu iptal kararının memur statüsündekilerindiğer sigortalılarla aynı sisteme bağlı olmaması gerekçesine dayandığıbelirtilerek, kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve 128. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin iptali istenen kuralı daiçeren Geçici 9. maddesinde, memurlar ve diğer kamu görevlileri ile yeşil kartsahibi olanların sağlık hizmetlerinden yararlanırken ödeyecekleri katılımpayları, söz konusu katılım paylarının hangi sağlık kuruluşlarında ne orandaalınacağı, katılım paylarının her yıl hangi makam tarafından ve en fazla nekadar artırılabileceği, kullanımına gerek duyulan tedavi araç ve gereçlerindenalınacak asgari ve azami katılım miktarlarının ne olduğu gibi hususlarayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir. Dava dilekçesinde Geçici 9. maddeninbirinci fıkrasının, memurlar ve diğer kamu görevlilerini kapsayan bölümününiptali istenmektedir.
Geçici 8. maddenin birinci fıkrasının iptali istenen bölümündebelirtilen gerekçelerle, iptali istenen kural Anayasa'nın 10. ve 128.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Mehmet ERTEN görüşe katılmamıştır
Kuralın Anayasa'nın 2. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
F- 5917 sayılı Kanun'un Geçici 1. Maddesinin İncelenmesi
Dava dilekçesinde; vergilendirmede genel kuralın yasaylabelirlenmiş konu ve kişilerden vergi, resim ve harç alınması olduğu, kimidurumlarda vergi kapsamına alınan konunun, kimi durumlarda da kişilerin vergidışında tutulabileceği gibi, verginin tümünden ya da bir bölümündenvazgeçilebileceği, vergide eşitlik ilkesinin vergilendirmenin yükümlülerinvergi ödeme güçleri dikkate alınmak suretiyle yapılmasını gerektirdiği, Devlettüzel kişiliği içinde sadece Başbakanlık merkez teşkilatı tarafından ithaledilen motorlu taşıtlara tanınan bu muafiyetin hiçbir ekonomik veya sosyalgerekçesinin gösterilmediği, muafiyetin hangi amaçla, niçin yapıldığına ilişkinbir açıklık bulunmadığı belirtilerek, kuralın Anayasa'nın 2. ve 73. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Kuralda, Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on yıllıkbir zaman dilimi içinde Başbakanlık merkez teşkilatı tarafından ithal edilecekmotorlu taşıtların gümrük vergisinden muaf ve istisna olduğu belirtilmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan sosyal hukuk devleti, temel hakve özgürlükleri en geniş ölçüde sağlayan ve güvence altına alan, toplumsalgerekleri ve toplum yararını gözeten, kişi ve toplum yararı arasında dengekuran, toplumsal dayanışmayı üst düzeyde gerçekleştiren, güçsüzleri güçlülerkarşısında koruyarak eşitliği, sosyal adaleti ve millî gelirin adil bir biçimdedağıtılmasını sağlayan devlettir. Hukuk devletinde, vergilendirmenin temelilkelerinin gözetilmesi, vergilendirmeye ilişkin yasalarda bireylerin hak veözgürlüklerinin korunması ve hukuk güvenliğinin sağlanması gerekir.
Anayasa'nın 73. maddesinin üçüncü fıkrasında ise vergi, resim,harç ve benzeri malî yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veyakaldırılacağı hükmü yer almaktadır.
Vergilendirmede genel kural, yasayla belirlenmiş konu vekişilerden vergi, resim ve harç alınmasıdır. Yasakoyucu, kimi durumlarda vergikapsamına alınan konuyu, kimi durumlarda da kişileri vergi dışında tutabileceğigibi, verginin tümünden ya da bir bölümünden vazgeçebilir. Buna göre, birtakımnedenlerle, kimi kişi veya konuların vergi dışı bırakılması ya da bir kısımvergiden vazgeçilmesi hususlarının da yasalarla belirlenmiş olmasıgerekmektedir. Vergi, resim ve harç yasalarında sosyal, ekonomik, mali vekültürel amaçlı birtakım muaflık, istisna ve indirimler getirilmesi,yasakoyucunun takdirine bağlı bir konudur.
İptali istenen kuralla, Başbakanlık merkez teşkilatınca ithaledilecek motorlu taşıtlardan gümrük vergisi alınmaması belirli bir süreylesınırlandırılmaktadır. Yasakoyucunun vergilendirme alanındaki takdir yetkisinedayanarak ve Başbakanlık merkez teşkilatının ihtiyacı doğrultusunda bu kurumcaithal edilecek motorlu taşıtlardan belli bir süreyle gümrük vergisialınmamasına yönelik olarak yaptığı düzenlemenin Anayasa'ya aykırı bir yönübulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 73. maddelerineaykırı değildir. İptal istemin reddi gerekir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, FettahOTO ve Zehra Aya PERKTAŞ bu görüşe katılmamışlardır.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ
25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan BazıHükümlerin İlgili Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ile BazıKanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un:
1- 1. maddesiyle, 9.6.1930 günlü, 1700 sayılı Dahiliye MemurlarıKanunu'nun 2. maddesinden sonra gelmek üzere eklenen 2/A maddesinin;
a- Birinci fıkrasının dördüncü cümlesinde yer alan ' ' dört katıaday '' ibaresine,
b- Dördüncü fıkrasının 'Bunun dışında mülakat ile ilgili herhangibir kayıt sistemi kullanılmaz.' biçimindeki ikinci cümlesine,
2- 18. maddesiyle, 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye GelirleriKanunu'na eklenen Geçici 6. maddeye,
3- 26. maddesiyle, 13.12.1983 günlü, 178 sayılı MaliyeBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'yeeklenen;
a- Geçici 8. maddenin birinci fıkrasının ' ' kamu idarelerinde5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındasigortalı olarak istihdam edilenlerden (bunlardan aylıksız izinli olup, ilgilimevzuatı gereğince tedavi yardımı hakkı devam edenler dahil) sigorta primleriaynı Kanunun 4 üncü maddesine göre ödenmekte olanlar ile bunların bakmaklayükümlü olduğu aile fertlerinin '' bölümüne,
b- Geçici 9. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin 'Kamuidarelerinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarakistihdam edilenlerden (bunlardan aylıksız izinli olup, ilgili mevzuatıgereğince tedavi yardımı hakkı devam edenler dahil) sigorta primleri aynıKanunun 4 üncü maddesine göre ödenmekte olanlar ile bunların bakmakla yükümlüolduğu aile fertlerinin '' bölümüne,
4- Geçici 1. maddesine,
yönelik iptal istemleri, 14.4.2011 günlü, E. 2009/63, K. 2011/66sayılı kararla reddedildiğinden, bu madde, cümle, bölüm ve ibarelere ilişkinYÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE,
14.4.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VII- SONUÇ
25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan BazıHükümlerin İlgili Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ile BazıKanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un:
1- 1. maddesiyle, 9.6.1930 günlü, 1700 sayılı DahiliyeMemurları Kanunu'nun 2. maddesinden sonra gelmek üzere eklenen 2/A maddesinin;
a- Birinci fıkrasının dördüncü cümlesinde yer alan ' ' dört katıaday '' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
b- Dördüncü fıkrasının 'Bunun dışında mülakat ile ilgili herhangibir kayıt sistemi kullanılmaz.' biçimindeki ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, FulyaKANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO ile Zehra Ayla PERKTAŞ'ın karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,
2- 18. maddesiyle, 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı BelediyeGelirleri Kanunu'na eklenen Geçici 6. maddenin Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
3- 26. maddesiyle, 13.12.1983 günlü, 178 sayılı MaliyeBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'yeeklenen;
a- Geçici 8. maddenin birinci fıkrasının ' ' kamu idarelerinde5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındasigortalı olarak istihdam edilenlerden (bunlardan aylıksız izinli olup, ilgilimevzuatı gereğince tedavi yardımı hakkı devam edenler dahil) sigorta primleriaynı Kanunun 4 üncü maddesine göre ödenmekte olanlar ile bunların bakmaklayükümlü olduğu aile fertlerinin '' bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, Mehmet ERTEN'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
b- Geçici 9. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin 'Kamuidarelerinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarakistihdam edilenlerden (bunlardan aylıksız izinli olup, ilgili mevzuatıgereğince tedavi yardımı hakkı devam edenler dahil) sigorta primleri aynıKanunun 4 üncü maddesine göre ödenmekte olanlar ile bunların bakmakla yükümlüolduğu aile fertlerinin '' bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, Mehmet ERTEN'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
4- Geçici 1. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN,Fettah OTO ile Zehra Ayla PERKTAŞ'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
14.4.2011 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
KARŞIOY YAZISI
I- 1700 sayılı Dahiliye Memurları Kanunu'nun 2/A maddesininbirinci fıkrasının dördüncü cümlesinde yer alan '' dört katı aday '' ibaresininAnayasa'ya aykırılığı
Kuralla, yazılı sınavda 100 tam puan üzerinden 70 puanın altınadüşülmemek kaydıyla en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere, sınav ilanındabelirtilen kadronun dört katı adayın mülakata çağırılması öngörülmüştür.
Yasa'nın, aynı maddesinin iptal davasına konu olmayan ikincifıkrasında nihai başarı listesinin, yazılı sınav puanı ile mülakat puanınınaritmetik ortalaması tespit edilerek, en yüksek puan alan adaydan başlamaküzere hazırlanacağı belirtilmiştir.
Anayasa'nın 70. maddesinde kamu hizmetine girişte görevingerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemeyeceği vurgulanarak,kamu hizmetine girişte liyakat ve bilgi esası benimsenmiştir.
Yazılı sınav adayın bilgi ve liyakatini, mülakat ise yazılısınavla saptanamayacak, ancak talip olunan kamu hizmetinin gerekleri bakımındanönem taşıyabilecek kimi kişilik özelliklerinin ortaya çıkarılması bakımındanönem taşımaktadır.
Adayların başarı sıralamasında asıl bilgiyi ortaya koyan yazılısınavın sonuçlarını, sübjektif yönü ağır basan mülakatın aşırı derecede ağırlıktaşımasına yol açacak şekilde, yazılı sınav başarı sıralamasında en yüksek puanalandan başlamak üzere ilan edilen kadronun dört katı adayın mülakata vedeğerlendirmeye alınması, kamu hizmetine girişte objektif ve liyakat ölçülerinedayalı esasların öngörülmesini amir olan Anayasa'nın 70. maddesine aykırıdır.
II- 1700 sayılı Dahiliye Memurları Kanunu'nun 2/A maddesinindördüncü fıkrasının 'Bunun dışında mülakat ile ilgili herhangi bir kayıtsistemi kullanılmaz.' biçimindeki ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırılığı
Kuralla, bazı idari yargı davalarına da konu olan KaymakamAdayları Yönetmeliği'nde yer almayan bir husus yasa hükmü haline getirilerek bukonuda idari yargının, kaymakam adaylarının mülakatlarında yapabileceğidenetime sınırlama getirilmiştir.
Kuralla aynı zamanda, mülakatın icrası esnasında mülakatı yapankurulda oluşacak izlenimlerin, bir kayıt sisteminden yararlanarak ikinci kezizlenmesi, değerlendirilmesi ve ilk anda edinilebilecek hatalı bir izlenim veyadikkatsizlik sonucu verilebilecek hatalı bir kararın bu yolla telafisi imkanıortadan kaldırılmıştır.
Kamu hizmetlerine girme hakkı Anayasa'nın 70. maddesindedüzenlenmiştir. Buna göre, herkes kamu hizmetine girme hakkına sahip olupgörevin gerektirdiği nitelikler dışında kişiler arasında ayrım gözetilemez.Anayasa'nın 125. maddesinde idarenin her türlü eylem ve işleminin yargıdenetimine açık olduğu belirtilmiştir.
Kişisel ve sübjektif bir değerlendirme olan mülakatdeğerlendirmesinin kamu hizmetine alınmada adaylar arasında haksızlıkyaratılmaması için ek bir güvence sağlayan kayda alma yönteminin kullanılıpkullanılmaması en azından idarenin takdirine bırakılması ve idari yargınındenetimine olanak verilmesi gerekirken bu yolun Yasa ile kapatılmasını öngörenkural kamu hizmetine alınmada haksızlık ve eşitsizliklere yol açabileceği veidari bir işlem olan mülakatın yargı denetimini ortadan kaldırdığındanAnayasa'nın 70. ve 125. maddelerine aykırıdır.
III- 5917 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin Anayasa'yaaykırılığı
Kuralla, Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on yıllıkbir zaman dilimi içinde Başbakanlık merkez teşkilatı tarafından ithal edilenmotorlu taşıtların gümrük vergisinden muaf ve istisna olması öngörülmüştür.
Buna göre, idarenin diğer birimleri benzer ithalatlarda kendilerineBütçe Kanunu ile ayrılmış olan ödeneklerden gümrük vergisi öderken, Başbakanlıkmerkez teşkilatı keza kendisine Bütçe Kanunu ile verilen ödeneklerden, diğeridare birimlerine göre daha fazla yararlanmış olacaklardır. Başka bir deyişle,aynı miktarda ödenekle daha fazla sayıda veya değerde taşıt ithalatı yapmışolacaklardır.
Başbakanlık, kuşkusuz, kendi ihtiyaçları için gerekli gördüğümiktarda ödeneği, alacağı araçların gümrük vergisini de gözeterek, bütçeyekoydurma olanağına sahiptir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin esaslarındanbiri de devletin kendi koyduğu kurallara kendisinin de uyması, yasaların kamuyararı dışında özel amaçlarla çıkarılmamasıdır.
Hukuk devleti gereklerine uymayan kural, Anayasa'nın 2. maddesineaykırıdır. İptali gerektiği düşüncesindeyim.
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
KARŞIOY GEREKÇESİ
I- 25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Yasa ile 1700 sayılı DahiliyeMemurları Kanunu'nun 2. maddesinden sonra gelmek üzere eklenen ve 'Kaymakamadaylığı yazılı sınavı, mülâkatı ve atama'yı düzenleyen 2/A. maddenin dördüncüfıkrasında, adaylara mülâkatta verilecek puanlar üzerinden değerlendirmeninnasıl yapılacağı belirtildikten sonra 'Bunun dışında mülâkat ile ilgiliherhangi bir kayıt sistemi kullanılamaz' denilmiştir. Böylece kaymakam adaylığıyazılı sınavından sonra yapılacak mülâkatta, şeffaflığı sağlayacak ve ilerideolası bir uyuşmazlık halinde de kanıt oluşturabilecek herhangi bir kayıtsisteminin kullanılması yasaklanmıştır.
Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti eylem veişlemleri hukuka uygun olan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren tüm eylem ve işlemlerini objektif esaslara bağlayarakyargı denetimine açan, adil yargılanma hakkını sağlayan devlettir. Yasakoyucunun bu doğrultuda düzenlemeler yaparak hukuk devletini yaşama geçirmekleyükümlü olduğu bir düzende idarenin, yargısal denetimi kolaylaştırmak amacıylamülâkatta kayıt sistemi ya da başka bir yöntemi uygulamasının engellenmesi,öncelikle hukuk devleti anlayışının özümsenemediğinin göstergesidir. Kamuhizmetinin özelliğine göre istihdam edilecek kişilerde hangi vasıflarınaranacağının ve göreve alınmada nasıl bir yöntem uygulanacağının objektifesaslara göre belirlenmesi ve hiçbir kuşkuya yer vermeyecek şekilde sonucaulaşılmasının sağlanması idarenin sorumluluğu altındadır. Bu sorumluluğungereği gibi yerine getirebilmesi için alınması gereken önlemlere yasa ilemüdahale edilmesi, hukuk devleti olma iddiasından vazgeçildiği anlamınageleceğinden Anayasa ile bağdaşmaz. Hukuk devletinde bir yasaklamagetiriliyorsa bunun şeffaflığı ve objektifliği engelleyerek yargısal denetimalanını daraltmak değil, aksine genişletmek amacıyla yapılması gerekir.
Öte yandan, Anayasa'nın 70. maddesine göre, her Türk, kamuhizmetlerine girme hakkına sahiptir; Hizmete alınmada, görevin gerektirdiğiniteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez. Bu ilkenin uygulamayayansıtılmasının en etkili yolunun, hizmete alınacakların niteliklerininsaptanmasında, objektif yöntemlerin uygulanması olduğu kuşkusuzdur. İdarelerinkamu personelinin atanmasını bu çerçevede gerçekleştirmeleri, hizmetin gereklikıldığı özellikler dışında öznel değerlendirmelere yol açacak ya da bu izlenimiverecek davranışlardan kaçınmaları Anayasa'nın 70. maddesinin gereğidir. Kamuhizmetine alınmada objektif esasların uygulanmasını engelleyen kuralların ise builkeyle bağdaşmadığı açıktır.
II- 5917 sayılı Yasa'nın Geçici 1. maddesi ile bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihten itibaren 10 yıl süreyle Başbakanlık merkez teşkilâtıtarafından ithal edilen motorlu taşıtlar, 29.10.1999 tarihli ve 4458 sayılıGümrük Kanunu'nun 167. maddesi kapsamında gümrük vergisinden muaf ve müstesnatutulmuştur.
Bütün kurum ve kurallarıyla adaletli bir hukuk düzeni kurup,eşitlik temelinde bunu sürdürmekle yükümlü olan hukuk devletinin öncelikligörevi, adalet duygusunu rencide edecek, devlete güveni sarsacak durumlarameydan vermemektir. Bu nedenle devletin bütün kurumlarının ilke olarak aynıkurallara bağlı tutulması, genel kuraldan ayrılmayı haklı kılacak bir nedenvarsa bunun da haklı, makul ve anlaşılabilir olması gerekir. Hukuk devletikeyfiliğe, imtiyaz ve ayrıcalığa yol açacak tasarruflardan kaçınma yükümlüğüaltındadır.
Başbakanlık tarafından ithal edilen ve aralarında, uçak,helikopter, yat, otobüs, minibüs, otomobil gibi taşıtların da bulunduğuaraçların, gümrük vergisine tabi tutulmaları halinde, bunun Genel YönetimBütçesinde Başbakanlık bütçesine konulacak ödenekten karşılanması, söz konusutaşıtların gümrük vergisinden istisna tutulması durumunda ise gümrük vergisiödenmeyeceğinden, bu verginin Başbakanlık bütçesinde görünmemesi nedeniylesonuçta devlet açısından bir kayıp ya da kazanıma yol açılmaması, Kural'ınAnayasa'ya uygunluğunun gerekçesini oluşturamaz. Önemli olan bir kaybın veyakazanımın bulunup, bulunmaması değil Anayasa'nın üstünlüğü ve bağlayıcılığıkapsamında hukuk devleti ilkesinin ihlâl edilmemesidir.
Anayasa'nın 73. maddesinde, herkesin mali gücüne göre vergiödemekle yükümlü olduğu belirtilmesine karşın, Başbakanlık merkez teşkilâtıtarafından ithal edilen motorlu taşıtları, 10 yıl süreyle gümrük vergisindenmuaf ve müstesna tutarak ayrıcalık yaratan kuralın gerekçesi yasamabelgelerinde yer almadığı gibi bu konuda Başbakanlığı diğer kamu kurum vekuruluşlarından farklı kılan özelliğin ne olduğu da anlaşılamamaktadır. Yasamagücünün, keyfi uygulamaların aracı haline getirilerek, meşruiyetinikaybetmesinden en fazla hukuk devleti ilkesinin ve ona inananların zarargöreceği kuşkusuzdur.
Açıklanan nedenlerle Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varılandava konusu kuralların iptali gerektiği düşüncesiyle bu konudaki çoğunlukgörüşüne katılmıyoruz.
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Fettah OTO
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
KARŞIOY GEREKÇESİ
I-) Dâhiliye Memurları Kanununun 2.maddesinden sonra gelmek üzere eklenen 'Kaymakam adaylığı yazılısınavı, mülakatı ve atama' başlıklı 2/A maddesinde yer alan 'Bunundışında mülakat ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz' cümlesinin,Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülmektedir.
İptali istenilen kuralın yer aldığı maddede, kaymakam adayı olmakisteyenlerin yazılı sınav ve mülâkata tâbi tutulacaklarını, mülâkatta adayın,bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade etme yeteneğinin ve muhakeme gücünün,temsil kabiliyetinin, davranış ve tepkilerinin, mesleğe uygunluğunun, liyakatiile genel ve fiziki görünümünün, özgüveninin, ikna kabiliyetinin veinandırıcılığının, genel yetenek ve genel kültürünün, çağdaş, bilimsel veteknolojik gelişmelere açıklığının, sınav komisyon başkan ve üyeleri tarafındanpuan verilerek saptanacağı, sayılan özelliklerin her biri için yirmişer puanüzerinden değerlendirme yapılarak verilecek puanların ayrı ayrı tutanağageçirileceği, bunun dışında mülâkat ile ilgili herhangi bir kayıt sistemininkullanılamayacağı, başarılı sayılmak için yüz tam puan üzerinden verdikleripuanların aritmetik ortalamasının en az yetmiş olmasının gerekeceğiöngörülmektedir.
Kaymakam adayı olmak isteyenlerde yazılı sınav ile saptanmasımümkün olmayan, ancak, yasa gereği bulunması gereken özeliklerinbelirlenebilmesinin karşılıklı görüşme ve konuşma yöntemi olan 'mülâkat' ilemümkün olacağında ve söz konusu mülâkatın da bir sınavın sonucunu belirleyenniteliklere haiz idari bir işlem olduğunda, duraksama bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem veişlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu, 36. maddesinde ise herkesin meşruvasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veyadavalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip bulunduğuifade edilmektedir.
Anayasa'da belirtilen yargı yolu ve adil yargılanma hakkından,ancak, yargı mercileri önünde iddia ve savunmada, kullanılmak istenendelilerden yararlanmak, bu iddia ve savunmaya esas olacak delillerinsaptanmasını kısıtlayan ya da ortadan kaldıran düzenlemelerden kaçınılmaksuretiyle yararlanmak mümkün olabilir.
Kaymakam adaylığı mülâkat sınavında delil olarak değerlendirilecekolan belge, sınav komisyonu başkan ve üyelerinin sübjektif değerlendirmeleriniyansıtan, başkaca bilgi ve kayıt içermeyen, sadece puan miktarını gösterentutanaktan ibarettir. Böyle bir tutanak ile adaylarda Kanun'un aradığıözelliklerin bulunup bulunmadığının yargı mercileri önünde kanıtlanmasınınimkânsız oluşu yanında, adil yargılanma hakkı ile varılmak istenen amacaulaşılamayacağı da açıktır. Bu nedenle kanun koyucunun, mülâkat ile seçmeusulünü benimsediği sınavlarda, idarenin işlemlerinin kanuna uygun olarakgerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinin yargı organınca denetlenebilmesineimkân sağlayacak nitelikte, adaylarda aranacak özelliklerde gözetilerek bilgi,belge ve kayıtların tutulması yönünde kurallar koyması gerekir.
İptali istenen kural ile getirilen bu yasaklama, iddia vesavunmadan beklenen hukuki yararı, idarenin işlemine karşı yargı yolunun açıkbulunması keyfiyetini ve adil yargılanma hakkını bertaraf etmektedir.
Bu nedenle kural, Anayasa'nın 36. ve 125. maddelerine aykırıdır.
İptali gerekir.
II-) 5917 sayılı Kanunun 26. maddesiyle13.12.1983 günlü, 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanun Hükmünde Kararname'ye, eklenen Geçici 8. ve 9. maddelerde, 5510 sayılıSosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun Geçici 12. maddesiuyarınca sağlık hizmetleriyle ilgili kayıt ve işlemlerin Sosyal Güvenlik Kurumutarafından devralınana kadar, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yanındayeşil kartlıların sağlık sigortasından nasıl yararlanabilecekleri ile sağlıkyardımından yararlanırken sağlık harcamalarına ne şekilde katkıdabulunacaklarına ilişkin konular ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Söz konusu Kararname'ye eklenen Geçici 8. ve 9. maddelerde yeralan ve iptali istenilen bölümler, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve GenelSağlık Sigortası Kanunu ile getirilen genel sağlık sigortasının, 4/ckapsamındakiler yönünden iptaline ilişkin, Anayasa Mahkemesinin 15.12.2006günlü, E.2006/111, K.2006/112 sayılı kararında ayrıntıları belirtilen gerekçelerleAnayasa'ya aykırıdır.
Bu nedenle Geçici 8. ve 9. maddelerde yer alan bölümlerin iptaligerekir.
III-) 5917 sayılı Kanunun geçici 1.maddesinde, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 10 yıl süreyleBaşbakanlık merkez teşkilatı tarafından ithal edilen motorlu taşıtların GümrükKanununun 167. maddesi kapsamında gümrük vergisinden muaf ve müstesnatutulacağı öngörülmektedir.
Anayasa'nın 'vergi ödevi' başlıklı 73. maddesindeki genel kural,kanun ile belirlenen konu ve kişilerden vergi alınmasıdır. Kanun koyucu vergiyibelirlerken sosyal, ekonomik, mali ve kültürel amaçlı ya da benzer nedenlerlekonu ve kişileri vergiden muaf veya müstesna kılabilir. Bu onun Anayasa'nın 73.maddesinde belirtilen kurallara bağlı kalması koşulu ile takdir yetkisiiçindedir.
Vergilendirmede adalet ve eşitlik, yükümlülerin vergi ödemegüçleri dikkate alınarak vergilendirmenin yapılması ile vergide genellik iseayırım yapılmaksızın herkesin mali gücüne göre vergi yüküne katılması ilesağlanabilir.
Kanun koyucu, vergi koyma, kaldırma, istisna tutma ve muafiyettenyararlandırma gibi düzenlemeler sırasında takdir yetkisini kullanırken, kamuyararı, mali güç, sosyal ve ekonomik amaç, kamu hizmetinin en iyi biçimdegörülmesi gibi haklı nedenlere dayanması gerektiğini ve ancak, bu suretlevergide adalet ve eşitlik ile genellik ilkesinin korunabileceğini gözetmesigerekir.
İptali istenilen kuralla, Devlet tüzel kişiliği içinde yer alankamu kurumlarından sadece Başbakanlık merkez teşkilatı tarafından ithal edilen motorlutaşıtlar için getirilen bu muafiyetin, getiriliş gerekçesi gösterilmediği gibihangi amaçla ve niçin yapıldığı da anlaşılamamıştır. Kural bu haliyleAnayasa'nın 73. maddesine aykırıdır.
Öteyandan, Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletini;bütün işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarına uygunluğunu başlıca geçerlikkoşulu sayan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı amaçlayan ve bunugeliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa'yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukuk kurallarına bağlılığaözen gösteren, devlet olarak tanımlamıştır.
Devlettüzel kişiliği içindeki diğer kamu kurumlarını dışlayan, sadece Başbakanlıkmerkez teşkilatını muafiyet kapsamına alan ve hangi amaçla niçin yapıldığıda anlaşılamayan kural, hukuk devletine uygun adil bir düzenleme olmadığıgibi yine hukuk devletinde, hukukun tüm devlet organlarına hâkim kılınmasıgereğine de uymamaktadır.
Belirtilennedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 73. maddelerine aykırıdır.
İptaligerekir.
Üye
Mehmet ERTEN