ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/82
Karar Sayısı : 2011/32
Karar Günü : 3.2.2011
R.G. Tarih-Sayı :06.07.2011-27986
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 9. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 26.12.2002 günlü, 4776sayılı 2003 Mali Yılı Genel ve Katma Bütçeleri Kanunlaşıncaya Kadar DevletHarcamalarının Yapılmasına ve Devlet Gelirlerinin Tahsiline Yetki VerilmesineDair Kanun'un 3. maddesinin (h) fıkrasının 'Türkiye Petrolleri AnonimOrtaklığının mal ve hizmet satışları gayri safi hasılatının % 10'u,' bölümünün,Anayasa'nın 73., 87., 88., 89., 153., ve 161. maddelerine aykırılığı savıylaiptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
4776 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin (h) fıkrasınadayanılarak aylık gayri safi hasılatının % 10'unu Maliye Bakanlığı MerkezSaymanlığı'na yatırması talep edilen Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı,Ankara 9. İdare Mahkemesi'nde ödemeye esas tebliğin iptali ile bu tebliğüzerine yapılan ödemelerin yasal faizi ile birlikte iadesi istemli bir davaaçmıştır. Yargılama sürecinde davacı, uygulanma durumu bulunan fıkranın ilgilibölümünün Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Bu savı ciddi görmeyenMahkeme'nin kararı, davacının temyiz talebi üzerine Danıştay'ın 11. Dairesitarafından bozulmuştur. Bozma kararı üzerine, Ankara 9. İdare Mahkemesi ilgilihükmün Anayasa'ya aykırılığı savıyla iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
İtiraz konusu kuralı içeren, 4776 sayılı 2003 Mali Yılı Genel veKatma Bütçeleri Kanunlaşıncaya Kadar Devlet Harcamalarının Yapılmasına veDevlet Gelirlerinin Tahsiline Yetki Verilmesine Dair Kanun'un 3. maddesinin (h)fıkrası şu şekildedir:
'2002 Mali Yılı Bütçe Kanununun 29 uncu maddesi hükümleri dikkatealınarak;
- Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğününmal ve hizmet satışları gayri safi hasılatının % 10'u,
- Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının mal ve hizmetsatışları gayri safi hasılatının % 10'u,
Kesilir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 73., 87., 88., 89., 153. ve 161.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, MustafaYILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ veRecep KÖMÜRCÜ'nün katılımlarıyla 27.10.2009 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın bütçe ile ilgili olmayanve diğer yasalarla yapılması gereken bir düzenleme olduğu, dolayısıyla diğeryasaların konusu olan bu düzenlemenin bütçe yasası ile yapıldığı, aynı konudadaha önce Anayasa Mahkemesi'nce verilen iptal kararları olduğu belirtilerekAnayasa'nın 73., 87., 88., 89., 153 ve 161. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
Anayasa'nın 87. maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görevve yetkileri belirtilirken bütçe yasa tasarısını görüşmek ve kabul etmekdışında diğer yasaları koymak, değiştirmek ve kaldırmak biçiminde bir ayırımyapılmıştır. Bütçe yasalarını öteki yasalardan ayrı tutan bu kural karşısında,herhangi bir yasa ile düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası iledüzenlenmesi veya herhangi bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları iledeğiştirilmesi ve kaldırılması olanaksızdır.
Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasaların Türkiye Büyük MilletMeclisi'nde teklif, görüşme usul ve esasları ile yayımlanması düzenlenirkenbütçe yasalarının görüşme usul ve esasları 162. maddede ayrıca belirtilmiştir.Bu maddeyle bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabuledilmiş, genel kurulda üyelerin gider arttırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerdebulunmaları önlenmiş ve Anayasa'nın 89. maddesiyle de Cumhurbaşkanı'na bütçeyasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderme yetkisitanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde bütçede değişiklikyapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar Kurulu'na kanun hükmündekararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi verilmemiştir.
Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarak düzenlenenbu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak, olağan yasa iledüzenlenmesi gereken bir konunun, bütçe yasası ile düzenlenmesi, değiştirilmesiveya kaldırılması olanaksızdır.
Anayasa'nın 161. maddesinin birinci fıkrasına göre devletin vekamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları, yıllıkbütçelerle yapılır. 161. maddenin son fıkrasında, 'Bütçe kanununa, bütçe ileilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.' denilmektedir. Yasa konusuolabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla 'bütçe ile ilgili hükümler' ifadeside bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemelerdir.
Bir yasa kuralının bütçeden harcamayı ya da bütçeye gelirsağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde 'bütçe ile ilgilihükümlerden' sayılmasına yetmez. Her yasada değişik türde gidere nedenolabilecek kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin eğitim,savunma, sağlık, yargı, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti alanlarınailişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bukonulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına hükümlerkoymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin yapılmasıve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, Yasa koyucunun başka amaçla vebütçeninkinden tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirmesi gereken yasamaişlemleridir. 'Bütçe ile ilgili hüküm' sözcüklerine dayanılarak, gider ya dagelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası ile düzenlemekAnayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar yönünden uygulanamaz durumadüşürür.
Anayasa'nın 161. maddesinin getiriliş amacı, bütçe yasalarında,bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe yasalarınıbütçeyle ilgili olmayan kurallardan uzak tutmak ve kendi yapısı içindebütünleştirmektir.
Bir kamu iktisadi teşebbüsü olan Türkiye Petrolleri AnonimOrtaklığının mal ve hizmet satışları gayri safi hasılatının % 10'unun kesilerekHazineye aktarılmasını öngören kural, genel bütçeyle ilgisi bulunmamasınedeniyle Anayasa'ya aykırılık oluşturmaktadır. Bu kuruluşların mal ve hizmet satışlarından elde ettiklerigelirlerinin nasıl ve ne şekilde dağıtılacağı ya da harcanacağı kendi kuruluşyasalarında ayrıntılı biçimde yer almaktadır. Bu konulardaki düzenlemelerinbütçe yasalarıyla değil, belirtilen kuruluşun özel yasasıyla yapılmasıgerekmektedir.
Bu nedenlerle kural, Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın, Anayasa'nın 73., ve 153. maddeleri yönünden incelenmesinegerek görülmemiştir.
VI- SONUÇ
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıpçalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'ninçalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, FettahOTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esassayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 26.12.2002 günlü, 4776 sayılı 2003 Malî Yılı Genel veKatma Bütçeleri Kanunlaşıncaya Kadar Devlet Harcamalarının Yapılmasına veDevlet Gelirlerinin Tahsiline Yetki Verilmesine Dair Kanun'un 3. maddesinin (h)fıkrasının '- Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının mal ve hizmet satışlarıgayri safi hasılatının % 10'u,' bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,
3.2.2011 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN