ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2009/83
Karar Sayısı : 2011/29
Karar Günü : 3.2.2011
R.G. Tarih-Sayı :14.05.2011-27934
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR :
1- İstanbul 2. Vergi Mahkemesi (Esas Sayısı: 2009/83)
2- Eskişehir 1. İdare Mahkemesi (Esas Sayısı: 2010/34)
İTİRAZLARIN KONUSU : 21.7.1953 günlü, 6183sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 58. maddesinin beşincifıkrasının, Anayasa'nın 2., 13., 36. ve 125. maddelerine aykırılığı savıylaiptali istemidir.
I- OLAY
6183 sayılı Yasa gereğince düzenlenip tebliğ edilen ödemeemirlerine karşı dava açan amme borçlularının davalarının ret edilmesi üzerine,reddolunan itiraza konu amme alacaklarının %10 miktardaki zamla birliktetahsili için gönderilen ödeme emirlerinin iptali istemiyle açılan davalardaitiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler,iptali için başvurmuşlardır.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
21.7.1953 günlü, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil UsulüHakkında Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 58. maddesi şöyledir:
'Ödeme emrine itiraz
MADDE 58- Kendisine ödeme emri tebliğolunan şahıs, böyle bir borcu olmadığı veya kısmen ödediği veya zamanaşımınauğradığı hakkında tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde alacaklı tahsildairesine ait itiraz işlerine bakan vergi itiraz komisyonu nezdinde itirazda bulunabilir.İtirazın şekli, incelenmesi ve itiraz incelemelerinin iadesi hususlarında VergiUsul Kanunu hükümleri tatbik olunur.
Borcun bir kısmına itiraz eden borçlunun o kısmın cihet vemiktarını açıkça göstermesi lazımdır, aksi halde itiraz edilmemiş sayılır.
(Mülga üçüncü fıkra: 28/1/2010-5951/1 md.)
İtiraz komisyonu bu itirazları en geç 7 gün içinde karara bağlamakmecburiyetindedir.
İtirazında tamamen veya kısmen haksız çıkan borçludan, hakkındakiitirazın reddolunduğu miktardaki amme alacağı % 10 zamla tahsil edilir.
İtiraz komisyonlarının bu konudaki kararları kesindir.
Borcun tamamına bu madde gereğince vâkı itirazlarıntamamen veya kısmen reddi halinde, borçlu ret kararının kendisine tebliğitarihinden itibaren 7 gün içinde mal bildiriminde bulunmak mecburiyetindedir.
Borcun bir kısmına karşı bu maddegereğince vâkı itirazlar mal bildiriminde bulunma müddetiniuzatamaz.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 13., 36. ve 125. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, 2009/83 Esassayılı dosyanın 5.11.2009, 2010/34 Esas sayılı dosyanın ise 13.5.2010tarihlerinde yapılan ilk inceleme toplantılarında, dosyalarda eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- BİRLEŞTİRME KARARI
21.7.1953 günlü, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil UsulüHakkında Kanun'un 58. maddesinin beşinci fıkrasında yer alan 'İtirazındatamamen veya kısmen haksız çıkan borçludan, hakkındaki itirazın reddolunduğumiktardaki amme alacağı % 10 zamla tahsil edilir.' kuralının iptalinekarar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin davanın,aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2009/83 esas sayılı dava ilebirleştirilmesine, 2010/34 esas sayılı dosyanın esasının kapatılmasına, esasincelemenin 2009/83 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 13.5.2010gününde oybirliğiyle karar verilmiştir.
Vl- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararlarında, idare tarafından düzenlenen bir idari işlemniteliğindeki ödeme emrinin yargı mercileri önünde dava edilebilmesi mümkünolmakla birlikte, itiraz konusu kural ile ödeme emrine karşı açılan davanınreddi hâlinde öngörülen haksız çıkma tazminatının, bir sınırlandırma yapılmaksızınher türlü red kararı sonrasında alınmasına imkân verilmesinedeniyle kişilerin yargı yoluna başvurmasını zorlaştırıcı ve caydırıcıbir etki yarattığı, söz konusuyaptırım tehdidi ile hakarama özgürlüğünün engellendiği, hukuk devleti ilkesinin gerçekleşmearacı olan idarî işlemlerin yargı denetimine tâbi olması ilkesinin zedelendiğibelirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 13., 36. ve 125. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kuralda, kamu alacağı ile ilgili kendisine ödemeemri tebliğ edilen borçlunun itirazında tamamen veya kısmen haksız çıkmasıhâlinde hakkındaki itirazın reddolunduğu miktardaki kamu alacağının %10 zamlatahsil edileceği öngörülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 'Hak arama hürriyeti' başlıklı 36. maddesinin birincifıkrasında, 'Herkes meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargımercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanmahakkına sahiptir' denilerek yargı organlarına davacı ve davalı olarakbaşvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanmahakkı güvence altına alınmıştır. Maddeyle güvence altına alınan dava yoluylahak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde, diğertemel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunlarınkorunmasını sağlayan en etkili güvencelerden birisidir. Kişilere yargımercileri önünde dava hakkı tanınması adil bir yargılamanın ön koşulunuoluşturur.
Anayasa'nın 125. maddesinde de; "İdarenin her türlüeylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.'denilmektedir.
6183 sayılı Yasa'nın 1. maddesine göre kamu alacakları, Devlete vediğer kamu tüzel kişilerine ait vergi, resim, harç, mahkeme masrafı, vergicezası, para cezası, gecikme zammı ve gecikme faizi gibialacaklardır. Kamu alacakları kamu hizmetlerinin ifasında kullanıldığındantahsilinde öncelik ve ayrıcalık tanınmıştır. 6183 sayılı Yasa'nın esası,vergiler başta olmak üzere kamu alacağını güvence altına almak ve ödenmediğitaktirde kamu alacağını zora dayanarak, Devlet gücü ve memurları eliyle tahsiletmektir. İtiraz konusu kural ile yapılan düzenleme de kamualacağının mümkün olduğunca kısa sürede tahsiline yöneliktir.
Kamu alacağını ödemekle yükümlü olan borçlunun, bu alacak ileilgili ödeme emri çıkartılması aşamasına gelmeden alacağın esasına ilişkin yargımercilerine başvurma hakkı bulunmaktadır. Özel yasasında hüküm bulunan hâllerdeödeme vadesinde, yoksa 6183 sayılı Yasa'nın 37. maddesine göre tebliğdenitibaren bir aylık süre içinde yargı yerlerine başvurarak kamu alacağının esasıdava konusu edilebilecektir. Ödeme emri çıkartılmadan önce kamu alacağınınesasına ilişkin hukuki sakatlıkla ilgili iddiaların borçlunun talep etmesihâlinde yargı denetiminden geçtiği ya da borçlu dava yoluna gitmeye gerekgörmediği için itirazsız kesinleşmiş olduğu açıktır. 6183 sayılı Yasa'nın 58. maddesinin birincifıkrasına göre bu aşamada ödeme emrine itiraz hâlinde mahkeme davayı sırftahsile ilişkin olarak, böyle bir borcun olmadığı, borcun kısmen ödendiği veborcun zamanaşımına uğradığı nedenleriyle sınırlı olarak inceleyebilecektir.
İtiraz konusu kural, kamu alacakları için özel bir takip ve tahsilesasını düzenleyen 6183 sayılı Yasa'nın öngördüğü süratli ve etkin takip vetahsilatın sağlanmasına yöneliktir. Öte yandan bireylerin idareninfaaliyetlerine karşı korunması, adaletin sağlanması ve hukuk devleti ilkesiningeçerli olabilmesi için idarenin her türlü eylem ve işlemlerinin yargıdenetimine tâbi olması gerekmektedir. İtiraz konusu kural ile ödeme emrinekarşı itirazın reddi durumunda haksız çıkma tazminatı koşulu bulunmaklabirlikte idarenin yapmış olduğu işlemler yargı denetimi kapsamındadır. Kamuborçlusu ödeme emrinin tebliğinden önce kamu alacağının esası hakkında yargıyoluna başvurabileceği gibi, itiraz konusu kural ile ödeme emrinin tebliğindensonra da tahsile ilişkin olarak dava açabilme olanağına sahiptir. Ayrıca,kişilerin davacı veya davalı olarak, yargı mercileri önünde sahip olduklarıanayasal haklar engellenmemiş; idari bir işlem niteliğinde olan kamu alacağıile ilgili ödeme emrine karşı yargı yolu kapatılmamış; mahkemeler, buişlemlerle ilgili açılmış olan davaları inceleyerek gerekli kararları vermektenalıkonulmamıştır. Bu nedenle kuralın hak arama özgürlüğünü engelleyen bir yönübulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36. ve125. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 13. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
VII- SONUÇ
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıpçalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'ninçalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, FettahOTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esassayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 21.7.1953 günlü, 6183 sayılı Amme Alacaklarının TahsilUsulü Hakkında Kanun'un 58. maddesinin beşinci fıkrasının Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
3.2.2011 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN