ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2010/104
Karar Sayısı : 2011/180
Karar Günü : 29.12.2011
R.G. Tarih-Sayı :19.05.2012-28297
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Tokat 1. Sulh CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 13.10.1983 günlü, 2918sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 48. maddesinin 8.1.2003 günlü, 4785 sayılıKanun'un 3. maddesiyle değiştirilen altıncı fıkrasında yer alan ''sürücübelgeleri süresiz olarak geri alınır.' ibaresinin, Anayasa'nın 23.maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Uyuşturucu madde alarak araç kullanan kişinin sürücü belgesininsüresiz olarak geri alınmasının talep edildiği davada, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
İtiraz konusu ibareyi de içeren 2918 sayılı Kanun'un 48. maddesişöyledir:
'Madde 48- Uyuşturucu veya keyif verici maddelerialmış olanlar ile alkollü içki almış olması nedeniyle güvenli sürmeyeteneklerini kaybetmiş kişilerin kara yolunda araç sürmeleri yasaktır.
(Değişik fıkra: 08/01/2003 - 4785 S.K./3. md.) Uyuşturucu veyakeyif verici maddelerin cinsleri ile alkollü içkilerin etki dereceleri vekandaki miktarlarını tespit amacıyla, trafik zabıtasınca teknik cihazlarkullanılır. Tespit usulleri ve muayene şartları, Sağlık Bakanlığının görüşüneuygun olarak hazırlanacak yönetmelikte düzenlenir.
Bu madde hükmüne uymayan sürücüler derhal araç kullanmaktan menolunur.
(Ek fıkra: 17/10/1996 - 4199/20 md; Değişik fıkra: 21/05/1997 -4262/4 md.) Toplu taşım araçlarında sigara içilemez. Sigara içenler hakkında4207 sayılı Tütün Mamüllerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun hükümleriuygulanır.
(Değişik fıkra: 08/01/2003 - 4785 S.K./3. md.) Yönetmelik ilebelirtilen miktarların üzerinde alkollü araç kullandığı tespit edilensürücülerin, suçun işlendiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde;birinci defasında sürücü belgeleri altı ay süreyle geri alınır ve haklarında265 300 000 lira para cezası uygulanır. İkinci defasında sürücü belgeleri ikiyıl süreyle geri alınır ve haklarında 332 600 000 lira para cezası uygulanır vebu sürücüler Sağlık Bakanlığınca, esas ve usulleri Sağlık ve İçişleriBakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikte gösterilen sürücü davranışlarınıgeliştirme eğitimine tabi tutulurlar, eğitimi başarıyla tamamlayanlarınbelgeleri süresi sonunda iade edilir. Üç veya üçten fazlasında ise, sürücübelgeleri beş yıl süreyle geri alınır ve altı aydan aşağı olmamak üzere hafifhapis cezası ile birlikte 532 600 000 lira hafif para cezası uygulanır. Ayrıca,psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesine tabi tutulurlar. Budeğerlendirme ve muayene sonrasında uygun görülenlere, geri alma süresi sonundasürücü belgeleri iade edilir. Psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanımuayenesinin yapılmasına dair esas ve usuller yönetmelikte gösterilir.
(Değişik fıkra: 08/01/2003 - 4785 S.K./3. md.) Uyuşturucu ve keyifverici maddeleri alarak araç kullananlara, eylemi başka bir suç oluştursa bileayrıca, altı ay hafif hapis cezası ile birlikte 532 600 000 lira hafif paracezası uygulanır ve sürücü belgeleri süresiz olarak geri alınır.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 23. maddesine dayanılmış, 2.maddesi ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca HaşimKILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN veCelal Mümtaz AKINCI'nın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında;
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti AnayasasınınBazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgiligerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkinön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engelbulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilenkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin ESASININ İNCELENMESİNE,
7.12.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, sürücü belgesinin, araçların çoğaldığı vebireysel araç kullanımının arttığı günümüzde seyahat özgürlüğü açısından sonderece önemli olduğu, bir kimsenin sürücü belgesinin olmamasının seyahathürriyetini ciddi oranda kısıtladığı ve trafikteki bir kabahat eylemi nedeniylesürücü belgesinin süresiz olarak geri alınmasının seyahat hürriyetini özünedokunacak şekilde sınırladığı ve öngörülen tedbirin ölçüsüz olduğu belirtilerekkuralın Anayasa'nın 23. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kuralAnayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanun'unamacı karayollarında can ve mal güvenliği yönünden trafik düzeninin sağlamasıve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemlerinbelirlenmesi olarak ifade edilmiştir. Bu bağlamda trafik düzeni ve güvenliğininsağlanması amacıyla Kanun'un 'alkollü içki, uyuşturucu ve keyif vericimaddelerin etkisi altında araç sürme yasağı' başlıklı 48. maddesindeuyuşturucu veya keyif verici maddeleri almış olanlar ile alkollü içki almışolması nedeniyle güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş kişilerin kara yolundaaraç sürmelerinin yasak olduğu belirtilmiştir. Maddenin itiraz konusu ibareyi deiçeren son fıkrasında ise uyuşturucu ve keyif verici maddeleri alarak araçkullananlara, eylemi başka bir suç oluştursa bile ayrıca, altı ay hafif hapiscezası ile hafif para cezası uygulanacağı ve sürücü belgelerinin süresiz olarakgeri alınacağı kural altına alınmıştır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Yasakoyucu, kamu düzeninin korunması amacıyla ceza hukuku alanındadüzenleme yaparken Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmakkoşuluyla toplumda hangi eylemlerin suç sayılacağı ve suç sayılan bu eylemlerinhangi tür ve ölçüde cezai yaptırıma bağlanacağı konusunda anayasal sınırlariçinde takdir yetkisine sahiptir. Bu yetki, idari yaptırımlar bakımından dageçerlidir. Bu bağlamda hukuk devletinde, ceza hukuku alanında olduğu gibiidari yaptırımlara ilişkin düzenlemelerde de kuralların, önleme ve iyileştirmeamaçlarına uygun olarak ölçülü, adil ve orantılı olması gerekir.
Ceza hukukunda, doğrudan doğruya bir suçun karşılığı olmak üzereöngörülen asli cezanın yanında, bu cezanın etkisini artırmak, suç işlenmesindecaydırıcılığı sağlamak için, asli cezaya ek olarak kimi hak yoksunlukları dagetirilmiştir. Ancak, ceza hukuku alanında olduğu gibi hak yoksunluğu getirendiğer düzenlemelerde de hukuka aykırı eylem ile yaptırım arasında adalet vehakkaniyet ilkelerine uygunluk bulunmalıdır.
İtiraz konusu kuralın, toplumun, refah, huzur ve mutluluğunuetkileyen trafik kazalarının önlenmesini sağlamak, dolayısıyla kişilerin can vemal güvenliğini ve kamu düzenini korumak amacıyla öngörüldüğü anlaşılmaktadır.Bu düzenlemenin anayasal sınırlar içinde yasa koyucunun takdirinde olduğuaçıktır. Ancak itiraz konusu kuralda, sürücü belgesinin geri alınmasınındüzenlendiği diğer kuralların aksine muayene ve tedavi tedbirine yerverilmemesi, kişinin tedavi ve ıslah olması halinde sürücü belgesi almasınaimkan tanınmaması, güvenli sürüş yeteneğini kaybetme ölçütüne yer verilmemesive belirli sürelerle kademelendirmenin de yapılmaması nedeniyle kuralınhakkaniyete aykırı sonuçlar doğuracağı açıktır. Ayrıca, yaptırımlarda güdülenasıl amacın işlediği suçtan dolayı kişinin ıslah olmasını sağlayıp tekrartopluma kazandırılması olduğu dikkate alındığında, itiraz konusu kuralla süresizbir hak yoksunluğu getirilmesi, yaptırımların ıslah edici yönüyle debağdaşmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilenhukuk devleti ilkesine aykırıdır. İptali gerekir.
İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 23. maddesiyle ilgisigörülmemiştir.
VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin dördüncü fıkrasında, Kanun'unbelirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmamasısonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline kararverilebileceği öngörülmektedir.
2918 sayılı Kanun'un 48. maddesinin 4785 sayılı Kanun'un 3.maddesi ile değiştirilen altıncı fıkrasındaki 'sürücü belgeleri süresiz olarakgeri alınır' ibaresinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan iptaledilen ibareden önce yer alan '...ve...' sözcüğünün de, 6216 sayılı Kanun'un43. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince iptali gerekir.
VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun, kanunhükmünde kararname ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 6216 sayılı Kanun'un 66.maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır.
İtiraz konusu kuralın iptal edilmesi nedeniyle doğan boşluk, kamudüzenini ihlal edici nitelikte görüldüğünden iptal hükmünün, Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VIII- SONUÇ
1- 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 48.maddesinin, 8.1.2003 günlü, 4785 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle değiştirilenaltıncı fıkrasında yer alan '' sürücü belgeleri süresiz olarak geri alınır'ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- 2918 sayılı Kanun'un 48. maddesinin, 4785 sayılı Kanun'un 3.maddesiyle değiştirilen altıncı fıkrasında yer alan '' sürücü belgeleri süresizolarak geri alınır' ibaresinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayaniptal edilen ibareden önceki '' ve '' sözcüğünün de, 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin(4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE,
3- 2918 sayılı Kanun'un 48. maddesinin 4785 sayılı Kanun'un 3.maddesiyle değiştirilen altıncı fıkrasında yer alan ''ve sürücü belgelerisüresiz olarak geri alınır' ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle, Anayasa'nın153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasıgereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAKALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
29.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN