ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2010/118
Karar Sayısı : 2011/170
Karar Günü : 22.12.2011
R.G. Tarih-Sayı :19.05.2012-28297
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 2. VergiMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 18.2.2009 günlü, 5838sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un, geçici 3.maddesinin 'Tahsil edilmiş tutarlar red ve iade edilmez.' biçimindeki soncümlesinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Davacı adına ikmalen salınan ve tahsil edilen özel tüketimvergisinin, 5838 sayılı Kanun'un, geçici 3. maddesi uyarınca iadesi istemininreddi üzerine açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
18.2.2009 günlü, 5838 sayılı Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren geçici 3. maddesişöyledir:
'4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılılistede yer alan ve 1/8/2002 - 21/7/2005 tarihleri arasında 87.03 G.T.İ.P.numarasından özel tüketim vergisi beyan edilmesi gerekirken 87.04 G.T.İ.P.numarasından özel tüketim vergisi beyan edilen araçlarla ilgili olarak, bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki dönemler için özel tüketim vergisitarhiyatı yapılmaz, daha önce yapılan tarhiyatlardan vazgeçilir, tahakkuk edentutarlar terkin edilir. Tahsil edilmiş tutarlar redve iade edilmez.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi'nin İçtüzüğünün 8. maddesi uyarınca, HaşimKILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,Celal Mümtaz AKINCI'nın katılımlarıyla 13.1.2011 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Anlam ve Kapsam
Özel tüketim vergisi (ÖTV), harcamalardan alınan tek aşamalı,dolaylı bir vergi olup Türk Gümrük Tarife Cetvelinde tanımı verilmiş mallarüzerinden bir defaya mahsus olarak alınmaktadır. ÖTV kapsamına giren mallar,Kanun'a ekli (I), (II), (III) ve (IV) sayılı listelerde Türk Gümrük TarifeCetvelinde yer alan Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (G.T.İ.P) numaralarıitibariyle tespit edilmiştir. Listelerde yer alan her mal için ayrı G.T.İ.P.numarası belirlenmiş, yanında malın ismi ve vergi oranı yazılmıştır.
4760 sayılı Kanun'a ekli (II) sayılı listede kayıt ve tescile tabiolan ve olmayan kara, hava ve deniz taşıtları yer almaktadır. (II) sayılılistede, 87.03 tarife pozisyonunda binek otomobilleri ve insan taşımak içinimal edilmiş diğer motorlu araçlar; 87.04 tarife pozisyonunda ise kayıt vetescile tabi olmak koşuluyla eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlarvergilendirilmektedir.
Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na ekli listelerde yer alan tarifepozisyon numaraları ve içeriklerinin değiştirilmesi mümkündür. Pozisyonnumaralarının veya içeriklerinin değiştirilmesi, bazı malların tarife kapsamınagirmesi bazı malların ise kapsam dışında kalması veya bazı malların vergioranlarının değişmesi sonucunu doğurmaktadır.
Yasa çıkarılmadan tarife pozisyonu ve içeriklerinde yapılandeğişiklikler bazı araçların vergi oranlarının yükselmesine neden olduğundan,5398 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine Ve Bazı Kanun Ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunda Ve Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 28. maddesiyle, 4760 sayılı Özel TüketimVergisi Kanunu'na ekli listelerde değişiklik yapılarak (II) sayılı listedeki87.03 ve 87.04 Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonlarındaki araçlar ile buaraçlara uygulanacak ÖTV oranları yeniden düzenlenmiştir.
5838 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı içeren geçici 3.maddesinde de 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na ekli (II) sayılılistede yer alan ve 1.8.2002-21.7.2005 tarihleri arasında 87.03 G.T.İ.P.numarasından özel tüketim vergisi beyan edilmesi gerekirken 87.04 G.T.İ.P.numarasından özel tüketim vergisi beyan edilen araçlarla ilgili olarak, bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihten önceki dönemler için özel tüketim vergisi tarhiyatıyapılmayacağı, daha önce yapılan tarhiyatlardan vazgeçileceği, tahakkuk edentutarların terkin edileceği kuralına yer verilmiştir.
Sözü edilen geçici 3. madde, ikmalen yapılan ek tarhiyatlarayönelik olup mükelleflerin beyanlarına göre belirlenen asıl vergiyikapsamamaktadır. Madde ile ek vergi tarhiyatları kaldırıldığından bunlara bağlıolarak kesilen vergi cezaları da kendiliğinden kalkacaktır. Hakkında henüz ektarh ya da tahakkuk işlemi yapılmamış ya da yapılmış ancak tahakkukeden vergiyi henüz ödememiş olan mükellefler ise ek vergi ödemesiyapmayacaktır. 3. maddenin iptali istenilen 'Tahsil edilmiş tutarlarred ve iade edilmez.' cümlesi ile beyana göre tarh edilen asıl vergiharicinde sonradan ikmalen uygulanan ek vergilendirme işleminde tarh vetahakkuk aşaması geçilerek tahsili gerçekleştirilen tutarların red ve iadeedilmeyeceği öngörülmüştür.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, geçici 3. madde ile devletin egemenlik gücünedayanarak vergiden vazgeçtiği, yeni tarhiyatların yapılmadığı, yapılanlarınterkin edildiği ancak maddenin iptali istenilen cümlesi ile daha önceden tarhve tahakkuk aşamasını geçip tahsil edilen vergilerin iadesine engel olunduğu,zamanında vergi yükümlülüğünü yerine getiren ile getirmeyen, incelemeye dayalıolarak yapılan tarhiyatlarda hakkında incelemeye başlanılan ile başlanılmayan,tahakkuk eden vergileri zamanında ödeyen ile ödemeyenler arasında eşitlikilkesine aykırılık oluştuğu, hukuka uygun davranan mükelleflerin korunmasıgerektiği halde Kanun hükmü ile fazladan mali yük altında bırakılarak biranlamda cezalandırıldığı, bu nedenlerle itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10.maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksaldurumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksaleşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunankişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasakarşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin heryönden ayrı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındakiözellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gereklikılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallarabağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlâl edilmiş olmaz.
Vergi, devletin egemenlik gücüne dayanarak kamu giderlerinekatılımı sağlamak amacıyla kişilerden aldığı ekonomik değerdir. Gerçek veyatüzel kişilerden mali güçlerine göre hukuksal zor altında ve karşılıksız olarakalınır. Vergi sisteminin, ilkeleri, kuralları ve unsurlarıyla istikrarlı vedüzenli olması ve bu düzenin korunması asıl olup, yasa koyucu da anayasalilkeler çerçevesinde bunu sağlamakla ve kurallarını koymakla yükümlüdür. Hukukdevletinde yasa koyucu, Anayasa ve vergi hukukunun temel ilkelerine bağlıkalarak, kamu yararı ve kamu düzeni gibi nedenlerle yeni vergi koyabilir,oranlarını değiştirebilir veya kaldırabilir.
Anayasa ve yasalarla kamu giderlerinin karşılanabilmesi içinherkese bir ödev olarak öngörülen vergi ödeme yükümlülüğünün, zamanında veeksiksiz yerine getirilmesi gerekir. Ancak, devletin de üzerine düşen göreviyerine getirmesi gerektiği açıktır. Devletin vergilendirme yetkisi, vergideyasallık, eşitlik, mali güç ve genellik gibi kimi anayasal ilkelerlesınırlandırılmıştır.
İptali istenilen kuralın yer aldığı geçici 3. maddeye göre, 4760sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılı listede yer alan ve1.8.2002 ' 21.7.2005 tarihleri arasında 87.03 G.T.İ.P. numarasından beyanedilmesi ve ödenmesi gereken özel tüketim vergisinde tartışma bulunmamaktadır. Mükellefler,belirtilen tarihler arasında vergiye tabi olan araçların tanımlanmasında esasalınan ölçütlerin değiştirilmesi nedeniyle, 87.04 G.T.İ.P. numarasındandiğer bir anlatımla yanlış tarife pozisyonundan özel tüketim vergisibeyanında bulunmuş ve buna göre vergileri tarh ve tahakkuk ettirilerek tahsiledilmiştir. Geçici 3. madde, 87.03 G.T.İ.P. numarasından beyan edilmesi veödenmesi gerektiği halde 87.04 tarife pozisyonundan beyan edilen araçlarlailgili bu beyana göre tarh veya tahakkuk edilmiş vergi dışında ek vergitarhiyatının yapılmayacağını, daha önce yapılanlardan vazgeçileceğini, tahakkukeden tutarların ise terkin edileceğini öngörmüş ancak fazlaya ilişkin olaraktarh, tahakkuk aşaması geçilerek tahsil edilen tutarların red ve iadeedilmeyeceğini belirtmiştir. Düzenlemeyle, hukuksal olarak aynı durumdaolan mükellefler arasında zamanında ödeme yapan ile yapmayan arasında olumsuzbir fark yaratılmaması gerektiği halde, vergisini ödeyenin aleyhine ve eşitlikilkesine aykırı şekilde fark oluşturulmuştur.
Açıklanan nedenlerle itiraza konu kural, Anayasa'nın 10. maddesineaykırıdır; iptali gerekir.
VI- SONUÇ
18.2.2009 günlü, 5838 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik YapılmasıHakkında Kanun'un Geçici 3. maddesinin 'Tahsil edilmiş tutarlar red ve iadeedilmez.' biçimindeki son cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,22.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN