ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2010/114
Karar Sayısı : 2011/148
Karar Günü : 3.11.2011
R.G. Tarih-Sayı :07.02.2012-28197
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Hava KuvvetleriKomutanlığı Hava Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 25.10.1963 günlü, 353sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu'nun 19.06.2010günlü, 6000 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile değiştirilen 19. maddesinin birincifıkrasının, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaliistemidir.
I- OLAY
Emre itaatsizlikte ısrar suçunu işlediği iddiası ile sanıkhakkında açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
İtiraz konusu fıkrayı da içeren 353 sayılı Kanunu'nun 'Tekhâkimle ve kurulla bakılacak işler' başlıklı 19. maddesi şöyledir:
'Subay ve astsubayların işledikleri suçlara ait davalar ileağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlara ait davalar hariç olmak üzere,üst sınırı beş yıla kadar (beş yıl dahil) hapis cezaları ve bunlara bağlı adlipara cezaları ile bağımsız olarak hükmedilecek adli para cezalarını ve güvenliktedbirlerini gerektiren Askeri Ceza Kanununda ve diğer kanunlarda yazılısuçlara ait davalara ve suç konusu olmayan eşyanın müsaderesine tek hakimtarafından bakılır.
Kurulla veya tek hâkimle bakılacak işlerin belirlenmesinde, cezayıağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmeksizin, kanunda yer alan suçuncezasının üst sınırı göz önünde bulundurulur.
Bir kimse tarafından işlenmiş müteaddit fiillerin yargılanmasıgörevinin belirlenmesinde, en ağır cezayı gerektiren fiil esas alınır. Fiildeveya failde bağlantı halinde de kurulla veya tek hâkimle bakılacak işler,birinci fıkra hükmüne göre belirlenir.
Tek hakim tarafından bakılan davalarla ilgili soruşturmalarda,hakim kararı gerektiren her türlü işleme ait kararlar, tek hakim tarafındanverilir. Bu kararlara karşı itirazları incelemeye en yakın askeri mahkemeyetkilidir.
İddianamenin kabulünden sonra, yargılamanın tek hakim tarafındanyürütülmesi gerektiği gerekçesi ile görevsizlik kararı verilemez.
Görülmekte olan davalar nedeniyle tek hakim ile askeri mahkemekurulu arasında çıkan görev uyuşmazlıklarını, Askeri Yargıtay çözümler.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, AlparslanALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN ve CelalMümtaz AKINCI'nın katılmalarıyla 6.1.2011 günü yapılan ilk incelemetoplantısında,
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti AnayasasınınBazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgiligerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkinön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engelbulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilenkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, sanığın er olması sebebiyle iptaliistenilen kural gereğince tek hâkimden oluşan mahkemede yargılandığı, oysa aynısuçu subay veya astsubayların işlemesi halinde, bu kişilerin üç kişilik hâkimheyetinden oluşan mahkemede yargılanacağı, kuralla mahkemede yargılanacaksanıkların statüleri dikkate alınarak bir ayırım yapıldığı belirtilerek,kuralın Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kural subay ve astsubayların işlediklerisuçlara ait davalar ile ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlara aitdavalar hariç olmak üzere, üst sınırı beş yıla kadar (beş yıl dâhil) hapiscezaları ve bunlara bağlı adli para cezaları ile bağımsız olarak hükmedilecekadli para cezalarını ve güvenlik tedbirlerini gerektiren Askeri Ceza Kanunu'ndave diğer kanunlarda yazılı suçlara ait davalara ve suç konusu olmayan eşyanınmüsaderesine ilişkin davalara, tek hâkim tarafından bakılmasınıdüzenlemektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir.
Hukuk devletinde, ceza ve ceza yargılamasına ilişkin kurallar,ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nın konuya ilişkin kuralları baştaolmak üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı, etik değerleri ve ekonomikhayatın gereksinmeleri göz önüne alınarak saptanacak ceza siyasetine görebelirlenir. Yasa koyucu, cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda hangieylemlerin suç sayılacağı, bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ilekarşılanacağı, nelerin ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep olarak kabuledilebileceği konusunda takdir hakkına sahip olduğu gibi, ceza yargılamasınailişkin kurallar belirleme ve bu çerçevede mahkemelerin kuruluşu, görev veyetkileri, işleyişi, yargılama usulleri ve yapısı hakkında da Anayasakurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisinesahiptir.
Nitekim konuyla ilgili Anayasa'nın 'Askeri yargı' başlıklı145. maddesinin birinci fıkrasında; askeri yargınınaskerimahkemeler ve disiplin mahkemeleri eliyle yürütüleceği, sonfıkrasında; askeri yargı organlarının kuruluşu ve işleyişinin, kanunladüzenleneceği, 142. maddesinde ise; mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceği hükümaltına alınmıştır.
Bu çerçevede kuralın, kanun koyucunun takdir hakkı kapsamındayaptığı bir düzenleme olması nedeniyle hukuk devleti ilkesiyle çelişir bir yönüolmadığı gibi, esasen mahkemelere verilen görev ve yetkileri kullananhâkimlerin, tarafsızlığı, bağımsızlığı, Anayasa ve yasalara bağlılıklarıaçısından, birden fazla hâkimden oluşan mahkemeler ile tek hâkimden oluşanmahkemeler arasında güven yönünden bir farklılık olduğu da kabul edilemez.
Öte yandan Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen yasa önündeeşitlik ilkesinin, ceza yargılaması alanında uygulanması, kuşkusuz, aynı suçuişleyen tüm suçluların kimi özellikleri göz ardı edilip her yönden aynıkurallara bağlı tutularak yargılanmaları anlamına gelmez. Eşitlik ilkesi,birbiriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklıkişi ve toplulukların yaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar içinfarklı düzenleme eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlikmutlak ve eylemli eşitlik değil, hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlaraynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nınöngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz. Mağdurun veya failindurumlarındaki farklılıklar bunlara değişik kurallar uygulanmasınıgerektirebilir.
İtiraz konusu kuralda ayırıma gidilen iki grup asker kişininhukuksal statüsü aynı değildir. Çağdaş hukuk sistemlerinde, cezayargılaması alanında, yaş, görev, unvan gibi kişilerin belli vasıfları dikkatealınarak genel soruşturma ve kovuşturma usullerinden ayrı özel bir soruşturmave kovuşturma usulü belirlenebilmektedir. Bu tür kuralların getiriliş amacıgenel olarak daha adil bir yargılama yapılmasını sağlamaktır. İtiraz konusukural yönünden de; 353 sayılı Yasa'nın ilk defa yürürlüğe girdiği tarihte, davave işlere tek hâkimle bakılması kuralının bulunmadığı, zaman içerisinde artaniş yükü karşısında her davaya üç hâkimle bakılmasının yarattığı yetişmişpersonel sorununun ve dolayısıyla yargılamanın yavaşlaması tehlikesininbertaraf edilmesi amacıyla bu düzenlemenin yapıldığı, düzenlemenin bazı kişileryönünden diğer kişilere karşı kanun önünde eşitlik ilkesini bozmadığıanlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
25.10.1963 günlü, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu veYargılama Usulü Kanunu'nun, 19.6.2010 günlü, 6000 sayılı Kanun'un 2. maddesiyledeğiştirilen 19. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE, 3.11.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN