ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2010/20
Karar Sayısı : 2011/166
Karar Günü : 22.12.2011
R.G. Tarih-Sayı :25.01.2012-28184
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay İdari DavaDaireleri Kurulu
İTİRAZIN KONUSU: 4.11.1981 günlü, 2547sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin (l) bendinin Anayasa'nın2. ve 130. maddelerine aykırılığı savıyla iptaline ve yürürlüğünündurdurulmasına karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Öğretim üyesi davacının, denenmek üzere başka bir yükseköğretimkurumuna atanmasına dair işlemin iptali ve bu işlem nedeniyle yoksun kaldığıözlük haklarının iadesine karar verilmesi istemiyle açtığı davada yerelmahkemece verilen istemin kabulü yönündeki kararın Danıştay 8. Dairesitarafından bozulması üzerine yerel mahkemece verilen ısrar kararı nedeniyledosyayı inceleyen Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanaatine vararak iptali ve yürürlüğün durdurulmasıistemiyle başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 'YükseköğretimKurulunun görevleri' başlıklı 7. maddesinin itiraz konusu (l)bendi şöyledir:
'l) Rektörlerin disiplin işlemlerini kovuşturmak ve kararabağlamak, öğretim elemanlarından bu Kanunda öngörülen görevleri yerinegetirmekte yetersizliği görülenler ile bu Kanunla belirlenen yükseköğretiminamaç, ana ilkeleri ve öngördüğü düzene aykırı harekette bulunanları rektörünönerisi üzerine veya doğrudan, normal usulüne göre, yükseköğretim kurumları ileilişkilerini kesmek veya denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumunaatamak,'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, iptali istenilen kuralın Anayasa'nın 2. ve 130.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞve Recep KÖMÜRCÜ'nün katılımlarıyla 24.3.2010 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Uygulanacak Kural Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların dao davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
İtiraz başvurusunda bulunan Mahkemede bakılmakta olan dava,öğretim üyesi olan davacının denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumunaatanmasına dair işlemin iptali istemiyle açılmıştır. Bu nedenle itiraz konusubendin ilk cümlesinde yer alan ve Yükseköğretim Kuruluna 'Rektörlerin disiplinişlemlerini kovuşturmak ve karara bağlamak' şeklinde bir görev veren düzenleme,bakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliği taşımamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, 4.11.1981günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin (l) bendinde yer alan 'Rektörlerin disiplinişlemlerini kovuşturmak ve karara bağlamak,' ibaresinin, itiraz başvurusundabulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından,bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,22.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
B- Sınırlama Sorunu
İtiraz yoluna başvuran mahkemece bakılan davaya konu olayda davacıöğretim üyesi, denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumuna atanmıştır.İtiraz konusu kuralda ise denenmek üzere atamanın yanında öğretim elemanlarınınyükseköğretim kurumları ile ilişkilerini kesmek konusunda da YükseköğretimKuruluna yetki verilmiştir. Mahkemece bakılan davaya konu olayda davacı öğretimüyesinin yükseköğretim kurumları ile ilişkisinin kesilmesi söz konusu değildir.Bu nedenle, 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin(l) bendinin ''öğretim elemanlarından bu Kanunda öngörülengörevleri yerine getirmekte yetersizliği görülenler ile bu Kanunla belirlenenyükseköğretimin amaç, ana ilkeleri ve öngördüğü düzene aykırı harekettebulunanları rektörün önerisi üzerine veya doğrudan, normal usulüne göre,yükseköğretim kurumları ile ilişkilerini kesmek veya denenmek üzere başka biryükseköğretim kurumuna atamak,' bölümüne ilişkin esas incelemenin, bubölümde yer alan 'veya denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumunaatamak' ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına, 22.12.2011 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
C- Anayasaya Uygunluk Denetimi
Başvuru kararında, özetle, Anayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncufıkrasında, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme veemeklilikleri, disiplin ve ceza işleri, malî işler, özlük hakları, öğretimelemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretimelemanlarının görevlendirilmesi, öğrenim ve öğretimin hürriyet ve teminatiçinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesine ilişkinhususların kanunla düzenleneceği yolunda bir hükme yer verildiği; Anayasa'nın130. maddesinde üniversite öğretim üyelerine belirli haklar ve yetkilertanınmış olduğu, bilimsel özgürlük, serbestçe araştırmada ve yayındabulunabilme, öğrenim ve öğretimi özgürlük ve güvence içinde sürdürebilme hak veyetkilerinin bunlara örnek olarak gösterilebileceği; bu düzenlemeler dikkatealındığında, öğretim elemanlarının denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumundagörevlendirilmeleri halinde öğretim üyelerine tanınan güvencelerinsağlanabilmesi, hukuki güvenliğin oluşturulabilmesi için görevlendirmeninsüresinin, bu süre içinde ilgili hakkında uygulanacak işlemlerin, ilgilininçalışmalarının ve faaliyetlerinin izlenmesi yöntem ve esasları ile kadrodurumunun ne olacağı konularının Yasada açıkça düzenlenmesi gerektiği halde buhususlara 2547 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 7/l maddesinde yerverilmediği; ayrıca, 2547 sayılı Yasa'nın 7/l maddesi uyarıncayapılan atamanın denenmek üzere geçici bir süre görevlendirme mi yoksa naklenatama niteliğinde mi olduğu hususunun da açıklık taşımadığı; belirtilennedenlerle itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 130. maddesinin yedinci vedokuzuncu fıkralarına aykırı olduğu; Anayasa'nın 130. maddesine aykırılıkoluşturan kuralın, aynı zamanda Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan'hukuk devleti ilkesi'ne de aykırılık oluşturduğu iddia edilmiştir.
Anayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrasında, öğretim elemanlarınınatanmaları ve disiplin işleri de dahil olmak üzere üniversiteler ve öğretimelemanları ile ilgili birçok hususun kanunla düzenleneceği kuralına yerverilmiştir. Ayrıca 130. maddede, üniversitelerin bilimsel özerkliğe sahipolmalarına vurgu yapılarak, öğrenim ve öğretimin hürriyet ve teminat içindeçağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi gereğine dikkatçekilmiştir.
İtiraz konusu kuralda, 'denenmek üzere atama' işlemininöğretim elemanlarına hürriyet ve teminat teşkil edebilecek şekildedüzenlenmemiş olduğu görülmektedir. Denenmek üzere atama işlemini gerektiren veYasada 'düzene aykırı hareket etme' şeklinde ifadelendirilen eylemin ya da'yetersizlik' şeklinde ifadelendirilen olgunun hangi hallerde ortaya çıkacağı vesayılan bu durumların nasıl tespit edileceğinin açıkça ve öngörülebilir biçimdedüzenlenmesine ihtiyaç bulunmaktadır. Ayrıca, 'denenmek üzere atama' işlemi,itiraz konusu kuralda bu şekilde adlandırılmasa bile özü itibariyle bir türdisiplin cezası niteliğini taşımaktadır. Bu nedenle, denenmek üzere atamaişlemini düzenleyen kurallarda, savunma hakkı başta olmak üzere disiplin veceza işleri bağlamında öğretim elemanlarına tanınmış hak ve güvencelere yerverilmesi gerekmektedir. İtiraz konusu yasa kuralı ise belirtilen bugereklilikleri karşılamamaktadır. Keza, denenmek üzere başka bir yükseköğretimkurumuna atanan öğretim elemanın hangi süreyle atandığının belli olmaması, buyolla atanan kişinin hak ve yükümlülüklerinin ve deneme sürecinin takip vesonlandırılmasına ilişkin usul ve esasların Yasada gösterilmemiş olması daAnayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncu fıkrası ile bağdaşmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 130. maddelerineaykırıdır, iptali gerekir.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7.maddesinin (l) bendinde yer alan 'veya denenmek üzere başka biryükseköğretim kurumuna atamak' ibaresinin yürürlüğünün durdurulması isteminin,koşulları oluşmadığından REDDİNE, 22.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
VII- SONUÇ
4.11.1981 günlü, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7.maddesinin (l) bendinde yer alan 'veya denenmek üzere başka biryükseköğretim kurumuna atamak' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, 22.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN