ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2010/26
Karar Sayısı : 2011/161
Karar Günü : 8.12.2011
R.G. Tarih-Sayı :07.02.2012-28197
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:
1- Trabzon İdare Mahkemesi (Esas Sayısı: 2010/26)
2- Ankara 8. İdare Mahkemesi ( Esas Sayısı: 2010/111)
İTİRAZIN KONUSU: 4.1.1961 günlü, 213sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a)bendinin, 25.6.2009 günlü, 5917 sayılı Kanun'un 47. maddesinin (3) numaralıfıkrasıyla yeniden düzenlenen 'Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkezve taşra teşkilatında çalışan...' biçimindeki ibaresininAnayasa'nın 10.maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Milli Eğitim Bakanlığı kadrolarında görevli döner sermayesaymanlarına ek ödeme yapılması istemiyle yapılan başvuruların reddi üzerineaçılan iptal davalarında, ek ödeme yapılacakların kapsamını belirleyen 213sayılı Kanun'un ek 13. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a) bendinde yer alanibarenin Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkemeler, iptalleri içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
5917 sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan Bazı Hükümlerin İlgiliKanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ile Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 47. maddesiyledeğiştirilen, 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun iptali istenilenibareyi de içeren ek 13. maddesi şöyledir:
'EK MADDE 13- (Fıkra 1,2,3 Mülga: 20/6/2001-4684/15md)
4. Maliye Bakanı:
a) (Mülga : 5/7/1991-KHK - 433/16md.; Yeniden düzenleme:19/8/1991-KHK- 449/3 md. Değişik : 20/3/1997-KHK - 570/12 md.)
Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşrateşkilatında çalışan memurlar ile sözleşmeli personele (Vergi Denetim KuruluBaşkan ve Yardımcıları, Vergi Müfettişi ve Yardımcıları ile bağlı kuruluşlarınkadro karşılığı sözleşmeli personeli hariç) en yüksek Devlet memuru aylığının(ek gösterge dahil) % 200'ünü geçmemek üzere ek ödeme yaptırmaya,
b) Maliye Bakanlığı ile Gelir İdaresi Başkanlığı merkez ve taşrateşkilatında çalışan (sözleşmeli olarak istihdam edilenler dahil) personele,normal mesai gün ve saatleri dahilinde, daire dışında yapılan çalışmalarda,aylık toplam 100 saati geçmemek üzere, dışarıda geçirilen her bir saat için,karşılığı genel bütçeden ödenen fazla mesai ücreti esas alınmak suretiyle, buücretin üç katını aşmayacak şekilde ödeme yaptırmaya;
c) Maliye Bakanlığı ile Gelir İdaresi Başkanlığı merkez ve taşrateşkilatı kadrolarında çalışan memurlar ile sözleşmeli personele, ayda 100saati aşmayacak şekilde yaptırılacak ek fazla mesai karşılığında, fazlamesainin yaptırıldığı saatler, çalışma mahalleri, çalışmaların resmi tatil vebayram günlerinde yaptırılması gibi hususlar dikkate alınmak suretiyle, GenelBütçeden ödenen fazla mesai ücretinin beş katını aşmayacak şekilde, saat başınafarklı fazla mesai ücreti tespitine,
d) (Ek: 28/12/2001-4731/4 md.) Şehirler arası yollarda yapılacakvergi denetimlerine yardımcı olmak üzere görevlendirilen güvenlik görevlilerinede bu esaslar dahilinde fazla çalışma ücreti ödenmesine,
Yetkilidir.
Ek ödemelerde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aylıklarailişkin hükümleri uygulanır.
(Ek hüküm : 26/12/1993 - 3946/2 md.) Görev yapılan birim ve işhacmi,görev mahalli, görevin önem ve güçlüğü,personelin sınıfı, kadroünvanı,derecesi ve atanma biçimi gibi kriterlere göre yapılacak ek ödemelerinfarklı miktarları ve ödemeye ilişkin usul ve esasları Maliye Bakanı tarafındantespit edilir.
(Ek hüküm : 26/12/1993 - 3946/2 md.) Yukarıda belirtilen esaslardahilinde yapılacak ödemeler Gelir Vergisine tabi tutulmaz. (Ek cümle:20/6/2001-4684/15 md.) Bu ödemeler bütçeden karşılanır. Bağlı kuruluşlarpersoneline yapılacak ek ödemelerin belirlenmesinde, bunlara ödenmekte olanikramiye, fazla mesai ücreti gibi farklı ödemeler ile diğer imkanlar dikkatealınır ve bağlı kuruluş bütçelerinden ödenir.
(Ek paragraf:17/9/2004-5234/5 md.) Bu madde kapsamında bulunanpersonele yapılan ikramiye, teşvik primi, teşvik ödemesi, döner sermaye katkıpayı ödemeleri, döner sermaye gelirlerinden yapılan ek ödemeler ve 4458 sayılıGümrük Kanunu uyarınca ödenen tutarlar ile Maliye Bakanlığınca belirlenecekbenzeri ödemelerin net tutarları, bu madde kapsamında yapılan ek ödemenin aylıknet tutarından mahsup edilir. Mahsuba ilişkin esas ve usulleri belirlemeyeMaliye Bakanı yetkilidir. Bu ödeme ilgili mevzuatı uyarınca ödenmekte olan zam,tazminat, ödenek, döner sermaye payı, ikramiye, ücret ve her ne ad altındaolursa olsun benzeri ödemelerin hesabında dikkate alınmaz.
(Mülga beşinci fıkra: 20/6/2001-4684/15 md.)
6. (Ek: 7/7/2011-KHK-646/4 md.) En yüksek Devlet memuru aylığının(ek gösterge dahil);
a) Vergi Denetim Kurulu Başkan ve Yardımcılarına %200'ünü,
b) Vergi Müfettişi ve Yardımcılarından; görev yeri Küçük ve OrtaÖlçekli Mükellefler Grup Başkanlığı olarak belirlenenlere %100'ünü, diğer grupbaşkanlıkları olarak belirlenenlere %200'ünü,
geçmemek üzere her ay ek ödeme yapılabilir.
Vergi Denetim Kurulu Başkan Yardımcıları ile Vergi Denetim KuruluBaşkanlığında Vergi Müfettişlerinden Grup Başkanı olarak görevlendirilenlere enyüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %50'sini geçmemek üzereayrıca ek ödeme yapılabilir.
Söz konusu ek ödemelerin oranı ile esas ve usulleri; görev yapılangrup başkanlıkları, görev yapılan yer, kadro unvan ve derecesi gibi kriterlerbirlikte veya ayrı ayrı dikkate alınarak Maliye Bakanı tarafından belirlenir.Bu ödemelerde 657 sayılı Kanunun aylıklara ilişkin hükümleri uygulanır ve buödemelerden damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesinti yapılmaz.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış, 153.maddesi ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
A- 2010/26 Esas Sayılı Başvuru
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞve Recep KÖMÜRCÜ'nün katılımlarıyla 1.4.2010 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
B- 2010/111 Esas Sayılı Başvuru
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, AlparslanALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN ve CelalMümtaz AKINCI'nın katılımlarıyla 7.12.2010 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
1-7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti AnayasasınınBazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgiligerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkinön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engelbulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞve Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 sayılı dosyada belirtilenkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- BİRLEŞTİRME KARARI
4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13. maddesinin(4) numaralı fıkrasının 5917 sayılı Yasa'nın 47. maddesinin üçüncü fıkrasıylayeniden düzenlenen (a) bendinde yer alan 'Maliye Bakanlığı ile bağlıkuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatında çalışan'' ibaresinin iptaline kararverilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin 2010/111 esas sayılıdavanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2010/26 esas sayılı dava ileBİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2010/26 esas sayılıdosya üzerinden yürütülmesine, 7.12.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararlarında, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13.maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendinde yer alan 'Maliye Bakanlığıile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatı kadrolarında'' ibaresininAnayasa Mahkemesi'nin 20.3.2008 günlü, E.2006/109, K.2008/82 sayılı kararıylaiptal edildiği, iptal hükmüyle oluşacak hukuki boşluğun giderilmesi amacıylayapılan 213 sayılı Kanun'un ek 13. maddesinin dördüncü fıkrasının (a)bendindeki 5917 sayılı Bütçe Kanunlarında Yer Alan Bazı Hükümlerin İlgili Kanunve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yapılan değişikliğin AnayasaMahkemesi'nin iptal ettiği hükümle aynı olduğu, eşitlik ilkesine aykırılığınedeniyle iptal edilen hükümle aynı hukuki sonuçlar doğurduğu belirtilerek,kuralın Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle iptali istenen kuralAnayasa'nın 153. maddesi yönünden de incelenmiştir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13. maddesinin dördüncüfıkrasının (a) bendi ile ek ödeme yapılabilmesi için ek ödeme yapılacakmemurlar ile sözleşmeli personelin Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarınınmerkez ve taşra teşkilatında çalışma zorunluluğu getirilmiştir. MaliyeBakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatında çalışanmemurlar ile sözleşmeli personele (Vergi Denetim Kurulu Başkan ve Yardımcıları,Vergi Müfettişi ve Yardımcıları ile bağlı kuruluşların kadro karşılığısözleşmeli personeli hariç), en yüksek Devlet memuru aylığının (ek göstergedahil) %200'ünü geçmemek üzere ek ödeme yapılabilmektedir.
Kuralla, Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşların merkez ve taşrateşkilatında çalışan memurlar ve sözleşmeli personele maaşlarının dışında eködeme yapılması konusunda Maliye Bakanına yetki verilmiş ancak, kadroları MaliyeBakanlığı'nda olmayan döner sermaye saymanlarına ek ödemede bulunulabilmesiiçin herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasında, 'AnayasaMahkemesi kararları Resmi Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme veyargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar'denilmektedir.Buna göre, Anayasa Mahkemesi kararları yayımlanmakla bağlayıcılık özelliğikazandığından, yasama organı aynı konuda farklı bir yasada düzenleme yapsa bilebu kararları etkisiz veya sonuçsuz bırakacak tutum ve davranışlardan kaçınmakve iptal edilen kuralları yeniden yasalaştırmamak zorundadır. Anayasa Mahkemesikararlarının sonuçları kadar gerekçeleri de bağlayıcıdır. Çünkü kararlargerekçeleri ile bir bütünlük oluştururlar ve bu doğrultuda yasamanın da içindeyer aldığı devletin ve kişilerin etkinliklerinde yönlendirici ve belirleyiciolurlar. Bu nedenle yasama organı iptal edilen yasaların yerine yeni düzenlemeyaparken kararların gerekçelerini de gözönünde bulundurmakla yükümlüdür.
Bir yasa kuralının Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasınaaykırılığından söz edilebilmesi için, iptal edilen önceki kuralla içeriğiyönünden 'aynı' ya da 'benzer' olup olmadığının incelenmesigerekmektedir. Burada iki kuralın 'teknik, içerik ve kapsam' bakımındanda benzer olması aranacaktır. Teknik içerik ve kapsam bakımından benzerlik,iptal edilen yasa ile yeniden çıkarılan yasanın sözcüğü sözcüğüne aynı olmasıanlamına gelmez. Çünkü, böyle bir anlayış Anayasa'nın 153. maddesinin sonfıkrasındaki kuralı anlamsız ve uygulanmaz kılar. Konu ve kapsam bakımındansözcüklerde farklılıklar olsa bile ikinci yasanın aynı amaç doğrultusundaAnayasa Mahkemesi kararına karşın onu etkisiz kılmak amacıyla çıkarıldığınınsaptanması aranan koşulun gerçekleşmiş sayılması için yeterlidir.
213 sayılı Kanun'un ek 13. maddesinin dördüncü fıkrasının (a)bendine göre ek ödeme yapılabilmesi için ek ödeme yapılacak memurlar ilesözleşmeli personelin Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşrateşkilatında çalışıyor olması gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi'nin 20.3.2008günlü, E.2006/109, K.2008/82 sayılı kararında, kadroları Maliye Bakanlığıbünyesinde olan saymanlarla, kadroları bu Bakanlık bünyesinde olmamaklabirlikte disiplin, sicil ve yargılanmalarına karar verilme gibi personelişlemleri anılan Bakanlık tarafından yürütülen saymanların, yaptıklarıgörevlerin nitelikleri, sorumlulukları, personel işlemleri ve Sayıştay'a hesapverme konularındaki durumları aynı olduğundan aynı yasa kurallarına tabitutulmaları Anayasa'nın eşitlik ilkesi gereği olduğu, bu nedenle kadrolarıMaliye Bakanlığı'nda bulunmayan ancak, yukarıda belirtilen personel işlemleriyönünden anılan bakanlıkla ilgisi bulunan saymanların, sadece kadro ölçütündenhareketle kadroları bu Bakanlıkta bulunan saymanların yararlandıkları eködemeden yararlandırılmamaları Anayasa'nın 10. maddesine aykırı bulunmuş vekural iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin 'iptal hükmünün, kararınResmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine' kararvermesi ve kararın 5.7.2008 günlü, 26927 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmasınedeniyle iptal kararı 5.7.2009 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Anayasa Mahkemesi'nin iptal ettiği kural ile itiraz konusu kuralarasında ilk bakışta farklılık varmış gibi görünse de, farklılık maddeninönceki halinde bulunan 'kadroları' ibaresinin itiraz konusu kuraldayer almamasından kaynaklanmaktadır. Ancak, anılan ibarenin madde metnindençıkarılması halinde dahi maddenin kapsadığı kişiler değişmemektedir. Bunedenle, Anayasa Mahkemesi'nin iptal ettiği kural ile itiraz konusu kuralkapsam ve içerik yönünden aynı niteliktedir.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 153. maddesine aykırıdır.İptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 153. maddesine dayanılarak iptal edildiğinden10. maddesi yönünden incelenmemiştir.
VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun,kanun hükmünde kararname ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi İptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun'un 66. maddesinin üçüncü fıkrasındada bu kural tekrarlanmaktadır.
213 sayılı Kanun'un itiraz konusu ek 13. maddesinin dördüncüfıkrasının (a) bendinde yer alan ibarenin iptal edilmesi nedeniyle doğacakhukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3)numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VIII- SONUÇ
1- 4.1.1961 günlü, 213 sayılı Vergi Usul Kanun'un ek 13.maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a) bendinin, 25.6.2009 günlü, 5917 sayılıKanun'un 47. maddesinin (3) numaralı fıkrasıyla yeniden düzenlenen 'MaliyeBakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatında çalışan...'biçimindeki ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- 213 sayılı Kanun'un ek 13. maddesinin (4) numaralı fıkrasının(a) bendinin 'Maliye Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının merkez ve taşrateşkilatında çalışan...' biçimindeki ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle,Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralıfıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
8.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN