ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2010/27
Karar Sayısı : 2011/111
Karar Günü : 30.6.2011
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:
1- Ankara 7. İdare Mahkemesi (Esas Sayısı: 2010/27)
2- Ankara 14. İdare Mahkemesi (Esas Sayısı: 2010/64)
İTİRAZIN KONUSU :3.1.2002 günlü, 4733 sayılıTütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanun'un 3.4.2008 günlü, 5752 sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle değiştirilen 8.maddesinin sekizinci fıkrasında yer alan ''yargılanması devam edenler''ibaresinin, Anayasa'nın 2., 36. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
4733 sayılı Yasa'ya muhalefet nedeniyle şirket yetkililerihakkında dava açılması üzerine Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumutarafından davacı şirketlerin satış belgeleri iptal edilmiştir. Davacışirketler tarafından bu işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarda, itirazkonusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler iptali içinbaşvurmuşlardır.
II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI
3.1.2002 günlü, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası DüzenlemeKurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 8. maddesinin itiraz konusuibareyi içeren sekizinci fıkrası şöyledir:
'Bu Kanuna, 4250 sayılı Kanun'a veya 5607 sayılı Kanun'aaykırılıktan dolayıyargılanması devam edenlerile mahkum olanlara veyaaynı kanunlara aykırılıktan dolayı iki defadan fazla ön ödemede bulunmasınedeniyle haklarında kamu davası açılmamış ya da düşmüş olanlara satış, dağıtımveya uygunluk belgesi verilmez; verilmiş olanlar da iptal edilir.'
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüğüzü'nün 8. maddesi uyarınca, 2010/27 Esassayılı dosyanın 1.4.2010, 2010/64 Esas sayılı dosyanın ise 15.7.2010tarihlerinde yapılan ilk inceleme toplantılarında, dosyalarda eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- BİRLEŞTİRME KARARI
3.1.2002 günlü, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası DüzenlemeKurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 3.4.2008 günlü, 5752 sayılıYasa'nın 3. maddesiyle değiştirilen 8. maddesinin sekizinci fıkrasında yer alan''yargılanması devam edenler'' ibaresinin iptaline karar verilmesi istemiyleaçılan 2010/64 esas sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle2010/27 esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esasincelemenin 2010/27 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 15.7.2010gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
İtiraz konusu kural ile, 4733 sayılı Yasa'nın 8. maddesindebelirtilen yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilen ve bu fiilveya davranışının suç teşkil etmesi nedeniyle hakkında Cumhuriyet Savcılığınasuç duyurusunda bulunulan kişilerden haklarında kamu davası açılmasına kararverilerek yargılanması devam edenlere satış, dağıtım ve uygunluk belgelerininverilmeyeceği, verilmiş bulunanların ise TAPDK tarafından iptal edileceğiöngörülmektedir.
4733 sayılı Yasa'nın 8. maddesinin itiraz konusu ibareyi içerensekizinci fıkrası, 13.2.2011 günlü, 6111 sayılı Bazı Alacakların YenidenYapılandırılması İle Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu VeDiğer Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması HakkındaKanun'un 175. maddesi ile değiştirilmiş ve söz konusu değişiklik 25.2.2011günlü, 27857 (1. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğegirmiştir.
Söz konusu değişiklikle, itiraz konusu'yargılanması devamedenler'ibaresi madde metninden çıkarılmış ve yalnızca haklarındakesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlara satış, dağıtım ve uygunlukbelgelerinin verilmeyeceği, verilmiş bulunanların ise TAPDK tarafından iptaledileceği hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla bakılmakta olan davada, itirazakonu kuralın uygulanma niteliği ortadan kalkmış bulunmaktadır.
Bu nedenle konusu kalmayan istem hakkında karar verilmesine yerolmadığına karar verilmesi gerekir.
Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ, Alparslan ALTAN, Hicabi DURSUN,Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN bu görüşe katılmamışlardır.
VI- SONUÇ
3.1.2002 günlü, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası DüzenlemeKurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 3.4.2008 günlü, 5752 sayılıKanun'un 3. maddesiyle değiştirilen 8. maddesinin sekizinci fıkrası, 13.2.2011günlü, 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 175. maddesi iledeğiştirildiğinden, bu fıkrada yer alan '' yargılanması devam edenler ''ibaresine ilişkinKONUSU KALMAYAN İSTEM HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YEROLMADIĞINA,Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ, Alparslan ALTAN, Hicabi DURSUN,Celal Mümtaz AKINCI ile Erdal TERCAN'ınkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,30.6.2011 günündekarar verildi
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
AYRIŞIK OY
Ankara 7. ve 14. İdare Mahkemeleri tarafından 4733 sayılı Tütün veAlkol Piyasası Düzenleme Kurumu ve Görevi Hakkında Kanun'un 8. maddesininsekizinci fıkrasında yer alan''yargılanması devam edenler''ibaresininiptali istemiyle dava açılmıştır.
4733 sayılı Yasa'nın 8. maddesinin itiraz konusu ibareyi de içerensekizinci fıkrasında, 'Bu Kanuna, 4250 sayılı Kanuna veya 5607 sayılı Kanunaaykırılıktan dolayı 'yargılanması devam edenler' ile mahkûm olanlara veya aynıkanunlara aykırılıktan dolayı iki defadan fazla ön ödeme bulunması nedeniylehaklarında kamu davası açılmamış ya da düşmüş olanlara satış, dağıtım veyauygunluk belgesi verilmez; verilmiş olanlar da iptal edilir.' denilmektedir.
Bu fıkra hükmü 13.2.2001 günlü, 6111 sayılı Kanun'un 175. maddesiile değiştirilmiştir. Yapılan bu değişiklikle yargılanması devam edenlerhakkında tedbir alma konusunda yargılamayı yapmakta olan mahkemeleryetkilendirilmiştir. İtiraz konusu kuralın uygulanacağı davalarda ise, tedbiralma konusunda Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu (TAPDK)'nun yetkisibulunmaktadır. Dava, davacı şirketlerin satış belgelerinin iptaline ilişkinKurum işlemlerinin iptali isteğiyle açılmıştır. Burada satış belgelerininiptaline yönelik işlemler idari bir işlemdir. Ancak bu işlemler bir yaptırımdeğil, idari bir tedbir niteliği taşımaktadır.
6111 sayılı Yasa'nın 175. maddesi ile değiştirilen kuralın davakonusu olaylarla ilgili olan kısmı, TAPDK'ya idari tedbir alma konusundatanınan yetkileri düzenleyen bölümüdür. Bu düzenlemeler usule ilişkin olmayıpmaddi hukuka ilişkin olduğundan ve idare hukuku ilkelerine göre idari davalar,kural olarak davanın karara bağlandığı tarihteki mevzuat hükümlerine göredeğil, dava konusu edilen işlemin tesis edildiği tarihteki hukuki durum ve mevzuathükümleri esas alınarak karara bağlanacağından, TAPDK'nın 'yargılanması devamedenler' hakkında satış belgesini iptal etme yetkisini kaldıran 6111 sayılıYasa'daki yeni Kural'ın dava konusu olaylarda uygulanma olanağı yoktur.
Bu durumda iptali istenilen kuralda yapılan değişikliğin itirazbaşvurusu yapan Mahkemelerin ellerindeki davaları etkileyici niteliğibulunmadığından, Anayasa Mahkemesi'nce işin esasının incelenmesi gerektiğidüşüncesiyle karar verilmesine yer olmadığı yolunda oluşan çoğunluk kararınakarşıyım.
Üye
Fettah OTO
KARŞIOY GEREKÇESİ
3.1.2002 günlü, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası DüzenlemeKurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 3.4.2008 günlü 5752 sayılıKanun'un 3. maddesi ile değiştirilen 8. maddesinin sekizinci fıkrasında yeralan '' yargılanması devam edenler'' ibaresinin iptali istenilmektedir.
İtiraz konusu ibarenin yer aldığı kural ile 4733 sayılı Kanun'un8. maddesinde belirtilen yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tesbit edilenve bu fiil veya davranışının suç teşkil etmesi nedeniyle hakkında CumhuriyetSavcılığı'na suç duyurusunda bulunulan kişilerden haklarında kamu davasıaçılmasına karar verilerek yargılanması devam edenlerin satış, dağıtım veuygunluk belgelerinin Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından iptaledileceği öngörülmektedir.
İptali istenilen ibarenin yer aldığı sözü geçen düzenleme 13.2.2011 günlü, 6111 sayılı Kanunu'nun 175. maddesi ile'Bu Kanuna, 4250sayılı Kanuna veya 5607 sayılı Kanuna aykırı fiillerden dolayı haklarındakesinleşmiş mahkumiyet kararı olanlara, Kurumun düzenlemekle yükümlü olduğupiyasalarda faaliyete ilişkin hiçbir belge verilmez, verilmiş olanlar Kurumcaiptal edilir. Mahkemece verilecek mahkumiyet kararında, kararın kesinleşmesinekadar faaliyete ilişkin tüm belgelerin askıya alınmasına da karar verilir.Yargılama sonuna kadar üretici ve ithalatçılara yetkili idarece uygun görülecekmiktarda bandrol, etiket, hologram, pul damga veya benzeri işaretlerverilebilir. Söz konusu fiillerin kamu sağlığını veya tütün ve alkolpiyasasının güvenliğini bozucu nitelikte olması halinde, yargılama sürecindeyetkili mahkemece mevcut delil durumuna göre belgelerin askıya alınmasınatedbiren karar verilir.'şeklinde değiştirilmiş bulunmaktadır.
İptali istenilen düzenleme ile maddede belirtilen yasak fiil vedavranışlarda bulunan kişilerin bir hukuk kuralını ihlal ettikleri gerekçesiylecezalandırılması amacı ile bir yaptırım değil, idari nitelikte tedbirleröngörülmektedir. Nitekim daha sonra yapılan yeni düzenlemede de yargılanması devamedenler hakkında tedbir kararı alma konusunda yargılamayı yapmakta olanmahkemelerin yetkilendirildiği belirtilmek suretiyle bu hususun 'tedbirniteliği' vurgulanmıştır.
Bu durumda 13.2.2011 günlü, 6111 sayılı Yasa'nın 175. maddesi iledeğiştirilen kuralın, dava konusu olan kısmı Tekel ve Alkol Piyasası DenetlemeKurumu'na idari tedbir alma konusunda yetkileri düzenleyen bölümü olup, buhaliyle düzenleme maddi hukuka ilişkindir. Bu itibarla Tekel ve Alkol PiyasasıDenetleme Kurumu'nun 'yargılaması devam edenler' hakkında satış belgesini iptaletme yetkisini kaldıran yeni düzenlemenin dava konusu olayda uygulanma imkanıbulunmadığından, mahkemelerin incelemekte oldukları davaları etkileyicinitelikte değildir.
Açıklanan nedenle Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılarak esashakkında karar verilmesi gerektiği düşüncesi ile karar verilmesine yer olmadığıyolundaki çoğunluk kararına katılmıyorum.
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
KARŞIOY YAZISI
3.1.2002 günlü, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası DüzenlemeKurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 3.4.2008 günlü, 5752 sayılıYasa'nın 3. maddesiyle değiştirilen 8. maddesinin sekizinci fıkrasında yer alan''yargılanmasıdevam edenler''ibaresinin Anayasa'ya aykırılığı savıyla iptaline kararverilmesi istemi ile ilgili olarak, 4733 sayılı Yasa'nın 8. maddesinin itirazkonusu ibareyi de içeren sekizinci fıkrasının, 13.2.2011 günlü, 6111 sayılıBazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 175. maddesi ile değiştirilmesinedeniyle'konusu kalmayan istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına'kararverilmiştir.
4733 sayılı Yasa'nın 8. maddesinin itiraz konusu ibareyi de içerensekizinci fıkrasında, 'Bu Kanuna, 4250 sayılı Kanuna veya 5607 sayılı Kanunaaykırılıktan dolayıyargılanması devam edenlerile mahkum olanlara veyaaynı kanunlara aykırılıktan dolayı iki defadan fazla ön ödemede bulunmasınedeniyle haklarında kamu davası açılmamış ya da düşmüş olanlara satış, dağıtımveya uygunluk belgesi verilmez; verilmiş olanlar da iptal edilir.'denilmektedir.
İtiraz konusu fıkrayı da içeren kural, 13.2.2011 günlü, 6111sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Sosyal Sigortalar ve GenelSağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 175. maddesi ile,'Bu Kanuna, 4250sayılı Kanuna veya 5607 sayılı Kanuna aykırı fiillerden dolayı haklarındakesinleşmiş mahkûmiyet kararı olanlara, Kurumun düzenlemekle yükümlü olduğupiyasalarda faaliyete ilişkin hiçbir belge verilmez, verilmiş olanlar Kurumcaiptal edilir. Mahkemece verilecek mahkumiyet kararında, kararın kesinleşmesinekadar faaliyete ilişkin tüm belgelerin askıya alınmasına da karar verilir.Yargılama sonuna kadar üretici ve ithalatçılara yetkili idarece uygun görülecekmiktarda bandrol, etiket, hologram, pul, damga veya benzeri işaretlerverilebilir. Söz konusu fiillerin kamu sağlığını veya tütün ve alkolpiyasasının güvenliğini bozucu nitelikte olması halinde, yargılama sürecindeyetkili mahkemece mevcut delil durumuna göre belgelerin askıya alınmasınatedbiren karar verilir.'şeklinde değiştirilmiştir. Yapılan değişiklikle,başvuran Mahkeme tarafından Anayasa'ya aykırılık savıyla iptal istemine konuedilen maddenin sekizinci fıkrasında geçen'yargılanması devam edenler'ibaresimadde metninden çıkarılmış ve söz konusu fıkra değiştirilerek yenidendüzenlenmiştir. Yasa'nın 215. maddesinde yürürlük tarihinin yayımı tarihi 'yani25.2.2011- olduğu belirtilmiştir.
Yürürlükte olan yasalarda bir değişiklik söz konusu olduğunda,mevcut uyuşmazlıklara eski yasanın mı, yoksa yürürlüğe giren yeni yasanın mıuygulanacağı, kanunların zaman itibarıyla uygulanması sorununu ortayaçıkarmaktadır. İtiraz konusu kuralın, Anayasa'ya aykırılık başvurusundan sonrayasakoyucu tarafından zımnen ya da açıkça yürürlükten kaldırılması durumunda,Anayasa Mahkemesi tarafından yürürlükten kaldırılan kuralın davada uygulanmasıolanağının kalıp kalmadığı saptanmakta ve bu değerlendirmenin sonucuna görekarar verilmektedir.
Kural olarak itiraz başvurusundan sonra itiraz konusu kuralınyasakoyucu tarafından değiştirilmiş olması o kuralın esasının incelenmesineengel olmaz. Zira, itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin elindeki davaya konuolay önceki hüküm zamanında gerçekleşmiş veya davaya konu işlem değişikliktenönceki hükme dayanılarak tesis edilmiştir. Bu kuralın istisnaları ise, yapılandeğişikliğin derhal uygulanacağına ilişkin açık hükmün bulunması, itiraza vedeğişikliğe konu kuralın bir usul hükmü olması ya da cezaya ilişkin olupdeğişikliğin ilgilinin lehine olmasıdır.
İdari davalar, kural olarak, davanın karara bağlandığı tarihtekimevzuat hükümlerine göre değil, dava konusu edilen idari işlemin tesistarihindeki hukuki durum ve mevzuat hükümleri esas alınarak karara bağlanır.Kimi davalar özellikleri gereği bu ilkeye istisna oluştursalar da, genel kuralbudur.
İtiraz konusu kural ile, 4733 sayılı Yasa'nın 8. maddesindebelirtilen yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilen ve bu fiilveya davranışının suç teşkil etmesi nedeniyle hakkında Cumhuriyet Savcılığınasuç duyurusunda bulunulan kişilerden haklarında kamu davası açılmasına kararverilerek yargılanması devam edenlerin satış, dağıtım ve uygunluk belgelerininTAPDK tarafından iptal edileceği öngörülmektedir.
Bu niteliğiyle itiraz konusu düzenleme, kişilerin bir hukukkuralını ihlal ettikleri gerekçesiyle cezalandırılması amacını gütmemekte vebir yaptırım niteliği de taşımamakta; yasa koyucu tarafından getirilen idaribir tedbir niteliği taşımaktadır. Dolayısıyla yeni düzenlemenin lehe olmasınedeniyle uygulanmasının gerekip gerekmeyeceği konusunda bir incelemeyapılmasına gerek bulunmamaktadır.
İtiraz konusu kuralın uygulanacağı davalarda Tütün ve AlkolPiyasası Düzenleme Kurumu'nun davacı şirketlerin satış belgelerinin iptalineyönelik işlemlerinin iptali talep edilmektedir.6111 sayılı Yasa'nın 175.maddesi ile değiştirilen kuralın dava konusu olaylarla ilgili olan kısmıTAPDK'ya idari tedbir alma konusunda tanınan yetkileri düzenleyen bölümüdür vebu düzenlemeler usule ilişkin olmayıp maddi hukuka ilişkindir. Bu nedenle,TAPDK'nın 'yargılaması devam edenler' hakkında satış belgesini iptal etmeyetkisini kaldıran yeni kuralın dava konusu olaylarda uygulanma imkânıbulunmamaktadır.
Buna göre, iptali istenilen kuralda yapılan değişiklik itirazbaşvurusunda bulunan mahkemelerin ellerindeki davaları etkileyici niteliktedeğildir. Çoğunluk kararında konunun yukarıda belirtilen özellikleri dikkatealınmamış, soyut olarak kuralda değişiklik yapılmış olması olgusundan hareketlekarar verilmiştir.
Belirtilen nedenlerle, itiraz konusu kurala yönelik iptalisteminin esası hakkında karar verilmesi gerektiği düşüncesiyle konusu kalmayanistem hakkında karar verilmesine yer olmadığına yönelik çoğunluk görüşünekatılmadık.
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN