ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2010/30
Karar Sayısı : 2012/7
Karar Günü : 19.1.2012
R.G. Tarih-Sayı :19.05.2012-28297
İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet(Cumhuriyet Halk) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanvekilleri Hakkı SuhaOKAY, Kemal KILIÇDAROĞLU ile Kemal ANADOL
İPTAL DAVASININ KONUSU: 28.1.2010günlü, 5951 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun İle BazıKanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 8. maddesiyle değiştirilen27.2.2003 günlü, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun'un12. maddesinin; üç ve dördüncü fıkraları ile altıncı fıkrasında yer alan ''otuzgün'' ibaresinin, Anayasa'nın Başlangıç kısmının ikinci paragrafı ile 2., 10.,16. ve 135. maddelerine aykırılığı savıyla iptallerine ve yürürlüklerinindurdurulmasına karar verilmesi istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenen Yasa Kuralları
28.1.2010 günlü, 5951 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil UsulüHakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 8.maddesiyle değiştirilen 27.2.2003 günlü, 4817 sayılı Yabancıların Çalışmaİzinleri Hakkında Kanun'un iptali istenilen fıkraları ve ibareyi de içeren'İzinlerin Verilmesi veya Uzatılması' başlıklı 12. maddesi şöyledir:
'Madde 12- (Değişik: 28/1/2010-5951/8 md.)
Türkiye dışında ikamet eden yabancılar, çalışma izni başvurularınıbulundukları ülkelerdeki Türkiye Cumhuriyeti temsilciliklerine yapar.Temsilcilikler bu başvuruları doğrudan Bakanlığa iletir. Bakanlık ilgilimercilerin görüşlerini alarak 5 inci maddeye göre başvuruları değerlendirir;durumu uygun görülen yabancılara çalışma izni verir. Bu izin, çalışma vizesi veikamet izninin alınması halinde geçerlilik kazanır. Çalışma izin belgesini alanyabancıların, bu belgeyi aldıkları tarihten itibaren en geç doksan gün içindeülkeye giriş vizesi talebinde bulunmaları, ülkeye giriş yaptıkları tarihtenitibaren en geç otuz gün içinde İçişleri Bakanlığına ikamet tezkeresi almakiçin başvurmaları zorunludur.
Türkiye'de geçerli ikamet izni olan yabancılar veya bunlarınişverenleri başvurularını Bakanlığa yurt içinden de yapabilir.
Mesleki hizmetler kapsamında çalışacak yabancılara akademik vemesleki yeterlilik ile ilgili işlemleri tamamlanıncaya kadar, ilgili mevzuathükümleri saklı kalmak kaydıyla bir yılı geçmemek üzere ön izin verilebilir.
Mesleki eğitim alanı dışında istihdam edilecek yabancı uyruklupersonel için bu Kanunda belirtilen görüşler alınmaz. Bu kişiler, akademik vemesleki yeterlilik ile lisans talep ve yeterlilik uygulamasına tabi değildir.
Çalışma izinleri, ikamet sahibi yabancılar veya bunlarınişverenlerinin Bakanlığa yazılı talebi üzerine, bu Kanun ve bu Kanuna göreçıkarılan yönetmelik hükümlerine göre verilir ve uzatılır.
Usulüne uygun olarak yapılan başvurular, belgelerin tam veeksiksiz olması kaydıyla Bakanlık tarafından en geç otuz gün içindesonuçlandırılır.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 16. ve 135. maddelerinedayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ, EnginYILDIRIM ve Nuri NECİPOĞLU'nun katılımlarıyla 13.5.2010 günü yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
İptal başvurusunda öncelikle, Türkiye'de meslekleriniuygulamalarında kanuni engel bulunmayan en geniş meslek grubunu mühendis, mimarve şehir plancıları oluşturduğundan değerlendirmenin bu meslek mensuplarınailişkin düzenlemeler dikkate alınarak yapıldığı belirtilmiştir. İptale konudüzenleme ile ülkemizde bir yıldan kısa süreli meslek icra edenlerin izinişlemleri sonuçlanmadan görevleri sona ereceğinden denetim dışında kalacakları,pek çok işsiz vatandaşımız iş bulamazken yabancıların çalışmasını özendirecekkural getirilmesinin ülkenin ekonomisi, istihdam politikası ve işsizlik sorunuaçısından kamu yararına uygun olmadığı, oysa kanunların kamu yararınadayanmasının hukuk devletinin temel değerlerinden biri olduğu, dolayısı iledüzenlemenin hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu, iptale konu dördüncü fıkraile ilgili olarak ayrıca, mesleki hizmetler kapsamı dışında çalışmada tespitinkim tarafından yapılacağının belirtilmediği, herkesin beyanının esas alınmasıhalinde kötüye kullanımların önünün alınamayacağı, Çalışma ve Sosyal GüvenlikBakanlığı karar verecek ise bu bakanlığın kuruluş kanununda olmayan biryetkinin kullanılacağı, dolayısı ile düzenlemenin belirlilik, soyutluk veöngörülebilirlik niteliği taşımadığı, ileri sürülmüştür.
İptale konu düzenleme ile mesleki hizmetler kapsamında çalışacakyabancılara akademik ve mesleki yeterlilik ile ilgili işlemleri tamamlanıncayakadar, bir yılı geçmemek üzere ön izin verilebilmesi, mesleki eğitim alanıdışında istihdam edilecek yabancı uyruklu personel için 4817 sayılı Kanun'dabelirtilen görüşlerin alınmaması ve usulüne uygun olarak yapılan başvurularınBakanlık tarafından en geç otuz gün içinde sonuçlandırılması öngörülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde cumhuriyetin nitelikleri arasında 'hukukdevleti' ilkesi de yer almaktadır. Hukuk devletinde diğer tüm kamusalyetkilerde olduğu gibi, yasama işlemlerinde de kişisel yararların değil, kamuyararının gözetilmesi gerekir.
Kamu yararı kavramı, genel bir ifadeyle özel veya bireyselçıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir. Bütünkamusal işlemler, nihai olarak kamu yararını gerçekleştirmek hedefine yönelmekdurumundadır. Kanunun amaç öğesi bakımından anayasaya aykırı sayılabilmesiiçin, kanunun çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetildiğininsaptanması gerekir.
Dava dilekçesinde düzenlemenin amacının kamu yararı olmadığı ilerisürülmüşse de yasanın amacının kamu yararı dışında ne olduğu ya da hangi özelyararın gözetildiği açıklanmamıştır. İptali istenen düzenlemenin gerekçesindeamacın kamu yararı olduğu ifade edilmiş, ayrıca metninde, gerekçesinde vemeclis tutanaklarında düzenlemede kamu yararının gözetilmediğine dair birhususa rastlanmamıştır.
Ülkemizde çalışan yabancılar ve onları çalıştıranların(işverenler) kanundan doğan yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri 4817sayılı Kanunun 20. maddesine göre Bakanlık iş müfettişleri ve Sosyal SigortalarKurumu müfettişleri tarafından denetlenmektedir. Aynı maddede diğer kanunlardayer alan denetim yetkisi kolluk kuvvetleri dahil saklı tutulmuştur. Meslekihizmetler kapsamı dışında çalışacak yabancının beyanı veya verilen izinsonrasında kanuna aykırı bir çalışmanın tespiti halinde çalışma izninin iptaligibi gerekli işlemlerin yapılacağı açıktır. Bu denetimlerin yabancılar içinuygulanmayacağına veya gerekli işlemlerin yapılmayacağına dair bir hüküm debulunmamaktadır. Dolayısı ile bu işlemlerin denetim dışı kaldığı iddiasıyerinde değildir.
4817 sayılı Kanuna göre Bakanlık, Kanun'da sayılan koşullarınsağlanması kaydıyla ve aynı işi yapacak Türk vatandaşlarının bulunupbulunmamasına göre belirli coğrafi alan ve meslek sınırlaması ile yabancılaraçalışma izni verebilmektedir. İzin vermek Bakanlık için zorunluluk değil,takdir yetkisinde olan bir husustur. Dolayısı ile mesleki hizmetler kapsamındaveya dışında yabancılara çalışma izni vermek 4817 sayılı Kanuna göre Bakanlığınyetkisinde olup, bu konuda bir belirsizlik bulunmamaktadır.
Öte yandan iptal başvurusunda düzenleme ile mühendis ve mimarlarınmesleklerinin icrası için aranan koşulların yabancı-yurttaş ayrımı yapılarakdüzenlendiği, yurtdışında bulunan yükseköğretim kurumlarından mezun olan Türkvatandaşlarının mesleklerini yapabilmeleri için bahsedilen koşullar geçerliiken, yabancılar için kolaylık sağlandığı, aynı okulu bitiren ve dolayısı ileaynı hukuksal durumda bulunan yabancılar için bu koşulların aranmamasınıneşitlik ilkesine açıkça aykırılık teşkil ettiği ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesinin amacı,hukuksal durumları aynı olanların kanunlarca aynı işleme bağlı tutulmalarınısağlamak ve kişilere kanun karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalıktanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi vetopluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlaliyasaklanmıştır. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmektedir.Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağıanlamına gelmez. Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlaraynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nınöngördüğü eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz.
Türk vatandaşları ile yabancılar farklı hukuksal konumdadırlar.Zira vatandaşlık ayrı bir hukuki statü kazandırmaktadır. Vatandaşlık statüsügereği çalışma izni konusunda Türk vatandaşlarından genel hükümler dışındayabancılardan istendiği gibi ek belgeler getirmeleri, belli işlemleri veprosedürleri tamamlamaları istenmemektedir.
Çalıştıkları işlerin mahiyeti bakımından da yabancılar ile Türkvatandaşları aynı konumda değildirler. Yabancı olup Türkiye'de çalışmakisteyenler genellikle doğrudan yabancı yatırımı tamamlamak veya uluslar arasıbir projede çalışmak ya da nitelik itibarıyla sağlanmasında güçlük bulunanalanlarda istihdam edilmek gibi durumlarda geçici süreyle ülkemizegelmektedirler. Bu yönüyle yabancılar, Türk vatandaşları ile aynı hukuksalkonumda olmadıklarından bunlar arasında eşitlik karşılaştırılması yapılamaz.
Açıklanan nedenlerle iptali istenen kural, Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırı değildir, iptal isteminin reddi gerekir.
İptal konusu kuralların Anayasa'nın 16. ve 135. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İNCELENMESİ
28.1.2010 günlü, 5951 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil UsulüHakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 8.maddesiyle değiştirilen 27.2.2003 günlü, 4817 sayılı Yabancıların Çalışmaİzinleri Hakkında Kanun'un 12. maddesinin; üç ve dördüncü fıkraları ile altıncıfıkrasında yer alan ''otuz gün'' ibaresine yönelik iptal istemleri, 19.1.2012günlü, E.2010/30, K.2012/7 sayılı kararla reddedildiğinden, bu hükümlereilişkin YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 19.1.2012 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
Vı- SONUÇ
28.1.2010 günlü, 5951 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil UsulüHakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 8.maddesiyle değiştirilen 27.2.2003 günlü, 4817 sayılı Yabancıların Çalışmaİzinleri Hakkında Kanun'un 12. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları ilealtıncı fıkrasında yer alan '' otuz gün'' ibaresinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, 19.1.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN