ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2010/50
Karar Sayısı : 2010/75
Karar Günü : 3.6.2010
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:Bakırköy 28. Asliye CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU:18.1.1972 günlü, 1512 sayılıNoterlik Kanunu'nun 55. maddesinin Anayasa'nın 2., 36., 138. ve 141.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Karşılıksız çek keşide etme suçu nedeniyle açılan kamu davasında,itirazkonusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali içinbaşvurmuştur.
II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI
18.1.1972 günlü, 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun itiraz konusu 55.maddesi şöyledir:
'Noterlik evrak ve defterleri mahkeme, sorgu hakimliği veCumhuriyet savcılıklarınca veya resmi daireler tarafından, konusu dabelirtilmek suretiyle, noterlikte soruşturmaya yetkili kılınan kimselerceincelenebilir.
Noterlik evrak ve defterlerinin daire dışına çıkarılabilmesi,mahkemenin veya sorgu hakiminin karariyle mümkündür.
Mahkeme veya sorgu hakimi evrakın dava sonuna kadar dosyadakalmasına karar verirse, bu takdirde evrakın bir örneği çıkartılıp aslınauygunluğu onaylanarak, aslının yerinde saklanmak üzere notere verilir.
Noterin bulunduğu yerde inceleme imkanı bulunmaması sebebiyleevrakın başka bir yere gönderilmesi gerekiyorsa, noterin bulunduğu yer hukukhakimliğinin onaylıyacağı örnek, aynı şekilde saklanır.
Soruşturma yetkisi bulunan kişilerle Cumhuriyet savcılarınınistiyecekleri örnekler noterlik ücretine tabi değildir. Diğer resmi mercilereverilecek örneklerden yalnız yazı ücreti alınır.'
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itirazkonusu yasa kuralı ve bunun gerekçesi ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 152. maddesi ve buna paralel olarak düzenlenen 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un28. maddesine göre, mahkemeler bakmakta oldukları davalarda uygulayacaklarıkanun ya da kanun hükmünde kararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürlerveya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısınavarırlarsa o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler.Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesiiçin elinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir dava bulunmasıgerekmektedir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'de karşılıksız çek keşide etme suçunedeniyle kamu davası açılmıştır.1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun evrak vedefterlerin gizliliğini düzenleyen 55. maddesi yargılama sürecinde davanınesastan çözüme kavuşturulabilmesi için uygulanmıştır.
Mahkeme, 15.4.2010 tarihinde, karşılıksız çek keşide etmek suçununişlenmediği sonucuna vararak sanığın beraatına ve itiraz konusu kuralın iptaliiçin Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar vermiştir. Bu aşamadaMahkeme'nin, dava üzerindeki yargısal tasarruf hakkı anılan tarih itibariyle sonaermiş olduğundan Anayasa Mahkemesi'ne başvurma yetkisi bulunmamaktadır. Diğerbir anlatımla 15.4.2010 tarihinde sanığın beraatına karar verilerek davaesastan sonuçlandırılmış, Mahkeme'nin dava ile ilişiği kesilmiştir. İtirazbaşvurusu için ortada somut bir olay, bakılmakta olan bir dava kalmamıştır.Anayasa'ya aykırılık kararının aynı tarihli duruşma tutanağının öncesindeyazılmış ve Anayasa Mahkemesi'nde ilk incelemenin yapıldığı tarihte esasailişkin beraat kararının henüz kesinleşmemiş olması mevcut hukuki durumudeğiştirmemektedir.
Açıklanan nedenle, başvuran Mahkeme'nin elinde Anayasa'nın 152. ve2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesi anlamında bakmakta olduğu bir davabulunmadığından, itiraz başvurusunun başvuran Mahkemenin yetkisizliği nedeniylereddi gerekir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Mehmet ERTEN, Şevket APALAK ile SerruhKALELİ bu görüşe katılmamışlardır.
IV- SONUÇ
18.1.1972 günlü, 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 55. maddesineilişkin itiraz başvurusunun, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Mehmet ERTEN, Şevket APALAK ile Serruh KALELİ'nin karşıoylarıve OYÇOKLUĞUYLA, 3.6.2010 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
KARŞI OY
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birininileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca birmahkemenin kimi yasa hükümlerinin Anayasa'ya uygunluk denetimi için AnayasaMahkemesi'ne itiraz yoluyla başvurabilmesi yetkisi her şeyden önce elinde'bakmakta olduğu bir davanın bulunması'na ve itiraz konusu kuralın uygulanacakkural niteliğinde olmasına bağlıdır.
Başvuruda bulunan Mahkeme'nin, itiraz konusu kuralı uygulayarakdaha önce getirttiği imza sirkülerini 15.10. 2010 günlü 3. numaralı celsedeilgili noterliğe iadesine karar verdiği, bu karardan hemen sonrada uyguladığıkuralın anayasa aykırı olduğu düşüncesiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasınakarar vererek bunu açıkladığı ve duruşmaya devam ettiği, böylece başvurukararını verdiği esnada henüz sonuçlanmamış ve bakılmakta olan bir davanınbulunduğu, ancak Anayasa Mahkemesi'nin bu konuda vereceği kararı beklemedenaynı gün davayı sonuçlandırdığı anlaşılmaktadır.
Ceza Muhakemesinde delil tespitine ilişkin kuralların yargılamasonuçlanıncaya kadar birden fazla uygulanabileceği gözetildiğinde, bu nitelikteolan ve aykırılığı ileri sürülen kuralın bir kere uygulanmış olması henüzsonuçlanmamış olan aynı davada bir daha uygulanmayacağı söylenemez. İtirazbaşvurusunda bulunan Mahkeme davayı sonuçlandırmadan, davadan henüz eliniçekmeden aykırılık başvurusunda bulunması nedeniyle başvuru sırasında elindebakılmakta olan bir dava ve uygulanacak bir kuralın bulunduğunun kabulügerekir. Aykırılık başvurusunda bulunan Mahkeme'nin Anayasa Mahkemesi'nin bukonuda vereceği kararı beklemeden davayı sonuçlandırması da belirtilen busonucu değiştirmemektedir. Nitekim, Anayasa Mahkemesi'nin 20.5.2010 günlüE.2010/46 sayılı dosyasında, benzer bir başvuru kabul edilerek işin esasınınincelenmesine karar verilmiştir.
Öte yandan, sanık ve katılan vekilinin yokluğunda verilen vebaşvuru sırasında henüz kesinleşmemiş olan bir karara karşı yapılacak temyizbaşvurusu ile verilecek bozma kararı üzerine, bozmaya uyularak dava tekrargörülebilecek ve böylece itiraz konusu kuralın tekrar uygulanması da gündemegelebilecektir.
Açıklanan nedenlerle başvurunun esasının incelenmesi gerekir.
Bu düşünceyle çoğunluğun yetkisizlik nedeniyle başvurunun reddineilişkin kararına katılmadık.
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Şevket APALAK
KARŞIOY YAZISI
Karşılıksız çek keşide etmek suçundan önüne gelen davaya bakmaktaolan mahkeme yargılama sürecinde sanığa ait imza sirkülerinin aslının noterdencelbi için yazı ücreti ödemek durumunda bırakan ve elde etmek için bir başkamahkemeye talimat yazma ve böylece yargılama sürecini uzattıran 1512 sayılıNoterlik Kanunu'nun 55. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu düşüncesi ile15.4.2010 tarihli duruşmada Mahkememize müracaata karar vermiş ve aynı gün aynıoturumda dosya karar aşamasına geldiği için sanık lehine kararla davayı dahükme bağlamıştır.
Mahkememiz çoğunluk görüşü itiraz yoluna başvuran mahkemenin davahakkında karar vermekle elinde bakmakta bulunan bir dava kalmadığı ve iptaliistenen kuralı uygulayamayacağı kanaati ile mahkemenin yetkisiz olduğunusöylemektedir.
Her ne kadar Anayasa'nın 152. maddesi davaya bakmakta olanmahkemenin uygulanacak bir yasa kuralının Anayasa'ya aykırı olduğunu ilerisürmesi halinde Anayasa Mahkemesi'nin vereceği karara kadar davayı geribırakacağını söylemekte ise de Anayasa'nın 152. maddesinin üçüncü fıkrasıkuralı Anayasa Mahkemesi'nin denetim sürecinde iken yerel mahkemeninyürürlükteki kurala göre de davayı sonuçlandırabileceğine olanak vermektedir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin Anayasa'ya açıkça aykırıgördüğü kuralı mahkemeye getirmiş olmasına rağmen Anayasa Mahkemesi'ninkararını beklemeden kuralı uygulayıp karar vermiş olması, kuralın Anayasa'yaaykırılığının denetim hakkını ortadan kaldıran zorunlu bir hal değildir. Asligörevi Anayasaya aykırı yasa kurallarının hukuk düzeninden ayıklamakla görevliAnayasa Mahkemesi, önüne bu amaçla gelmiş davayı öncelikle bu açıdandeğerlendirecek tabi ki yetki yönünden denetimine de yapacaktır. İtiraz yoluile gelen başvuruların hepsinin bir diğerinin aynı niteliğinde olduğu düşünülemez.Örneğin somut olayımızda olduğu gibi, Mahkeme davada yargılama sürecinibaşlatabilmek için bile sanığın imza denetimi için noterden tasdikli örneğinigetirtmek ve bu nedenle Noterlik Kanunu'nun 55. maddesini uygulamak zorundadırki yargılama yapılabilsin Anayasa'nın 141. maddesi gibi davanın mümkün olansüratle sonuçlandırılması ana görevi var iken bu davada kural uygulanmalı kidavanın 55. maddesi nedeniyle olaydaki gibi gereksiz bir biçimde uymadığı veaykırılığın geliştiği anlaşılsın ve hakimin aykırılığı ciddi bulması anlayışınahizmet etsin.
Kural uygulanmadan örneğin yargılamayı geciktirip geciktirmediğibilinemeyecektir.
Uygulanacak kural ilkesi somut olayda olduğu gibi uygulanmadananlaşılmadıkça hakimin varsayımı ile değerlendirilip Mahkememiz önünegetirilmesinde Anayasa'nın 141. maddesine aykırılık ileri sürülmesiolanaksızdır. Uygulanacak kuralın, uygulanmış kuralı da içermeyeceğine ilişkinhiçbir sınırlama yoktur.
Mahkemenin hüküm kurarak davadan elçekmiş sayılmasını ve böylecekuralın uygulanacak kural anlayışından çıktığı yukarıda açıklanan nedenle kabuledilemez.
Anayasa Mahkemesi'nin, Anayasa'nın 152. maddesinde de belirtilen 5aylık süre içinde karar vermemesi dava'da uygulanan kuralın Anayasa'ya aykırıbir halinin tespiti ve hukuk düzeninden kaldırılmasında somut olayla kamusalyarar varlığı ve bireysel bazda sanık lehine özel hukuk alanında bir hak veyarar getirmediği de düşünüldüğünde tercihen uygulanmış kuralındenetlenmesinden yana kullanılması gerekirken mahkemeyi yetkisiz gören anlayışakatılınmamıştır.
Üye
Serruh KALELİ