ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2010/62
Karar Sayısı : 2011/175
Karar Günü : 29.12.2011
R.G. Tarih-Sayı :19.05.2012-28297
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Vergi DavaDaireleri Kurulu
İTİRAZIN KONUSU: 26.5.1981 günlü, 2464 sayılıBelediye Gelirleri Kanunu'nun 96. maddesinin (B) fıkrasının, Anayasa'nın 2.,6., 8., 11. ve 73. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Davacı Şirket tarafından broşür şeklinde bastırılıp dağıtımıyapılan el ilanları için davalı Belediye'nin Meclisince belirlenmiş olanoranlar üzerinden hesaplanıp, ihtirazi kayıtla beyan edilip ödenen ilan vereklam vergisinin tahakkuktan terkin ve iadesi istemiyle açılan davanın temyizincelemesinde, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanDanıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun itirazkonusu (B) fıkrasını içeren 96. maddesi şöyledir:
'MADDE 96 ' A) Bakanlar Kurulu, bu Kanunda en az ve en çokmiktarları gösterilen aşağıda yazılı vergi ve harçların tarifelerini belediyegrupları itibariyle tayin ve tespit eder.
1. (...) (Madde 96 nın (A) fıkrasının (1) numaralı bendi,7.11.1984 tarih ve 3074 sayılı Kanunun 8 inci maddesi ile yürürlüktenkaldırılmıştır.)
2. Kaynak Suları Harcı,
3. Hayvan Kesimi Muayene ve Denetleme Harcı,
4. Ölçü ve Tartı Aletleri Muayene Harcı,
5. Kayıt ve Suret Harcı,
6. İmar Mevzuatı Gereğince Alınacak Harçlar, (Ticaret ve konutbölgeleri için ayrı ayrı)
7. Muayene, Ruhsat ve Rapor Harcı,
8. Sağlık Belgesi Harcı,
9. Bina İnşaat Harcı.
B) Yukarıda sayılanlar dışındaki vergi ve harçların maktutarifeleri; bu Kanunda belirtilen en alt ve en üst sınırları aşmamak şartıylamahallin çeşitli semtleri arasındaki sosyal ve ekonomik farklılıklar gözönündetutularak belediye meclislerince tespit olunur.
C) (Ek: 3239 - 4.12.1985) Bakanlar Kurulu bu Kanunda yer alanmaktu vergi ve harçların en az ve en çok miktarlarını belirleyen hadleribirlikte veya ayrı ayrı yahut her vergi ve harçla ilgili tarifelerde yer alanen az ve en çok hadleri birlikte veya ayrı ayrı on katına kadar artırmaya veKanunda yazılı hadlerden az ve bu hadlerin on katından çok olmamak üzere yenihadler tespit etmeye ve 21'inci maddede yazılı Eğlence Vergisi nispetlerinibirlikte veya ayrı ayrı bir katına kadar artırmaya veya sıfıra kadar indirmeyeyetkilidir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 6., 8., 11. ve 73. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ, EnginYILDIRIM ve Nuri NECİPOĞLU'nun katılımıyla 15.7.2010 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, OYBIRLIĞIYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında; vergi, resim, harç ve benzeri maliyükümlülüklerin konulması, değiştirilmesi ve kaldırılmasında yasallık ilkesiningeçerli olduğu, bu konudaki tek istisnanın bunların muaflık, istisnalar veindirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı veaşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak konusunda Bakanlar Kurulunaverilebilecek yetki olduğu, vergilendirme alanında belediye meclislerinetanınmış bir yetki bulunmadığından, belediye meclislerine bazı vergilerintarifelerini belirleme konusunda yetki veren itiraz konusu kuralın Anayasa'nın2., 6., 8., 11. ve 73. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca,Belediye sınırları ile mücavir alanları içinde yapılan her türlü ilân vereklâm, İlân ve Reklâm Vergisi'ne tabi kılınmış, aynı Kanun'un 15. maddesindede İlân ve Reklâm Vergisi'nin tarifeleri belirlenmiştir. Söz konusu maddenin(5) numaralı bendinde; ilan ve reklam amacıyla dağıtılan broşür, katalog, duvarve cep takvimleri, biblolar veya benzerleri için uygulanacak vergilerin alt veüst sınırları belirlenmiş, itiraz konusu olan 96. maddesinin (B) fıkrası ile debu verginin maktu tarifelerinin, Kanun'da belirtilen en alt ve en üst sınırlarıaşmamak şartıyla mahallin çeşitli semtleri arasındaki sosyal ve ekonomikfarklılıklar gözönünde tutularak belediye meclislerince tespit olunacağıbelirtilmiştir.
Devletin kamusal gereksinimlerini karşılaması için egemenlikgücüne dayanarak tek taraflı iradesiyle kişilere yüklediği bir kamu alacağıbiçiminde tanımlanan verginin, anayasal sınırlar içinde salınıp toplanmasızorunluluğu açıktır.
Anayasa'nın 73. maddesinde, herkesin kamu giderlerini karşılamaküzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlü bulunduğu, vergi yükünün adaletlive dengeli dağılımının, maliye politikasının sosyal amacı olduğu, vergi, resim,harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veyakaldırılacağı öngörülerek Anayasa'nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilenhukuk devleti ilkesi vergilendirme ilkeleri yönünden somut biçimde dilegetirilmiştir.
Bireylerin sosyal ve ekonomik durumlarını etkileyecek keyfiuygulamalara neden olmaması için, vergilendirmede, vergiyi doğuran olayın vevergilerin matrah ve oranlarının, yukarı ve aşağı sınırlarının, tarh vetahakkuklarının, tahsil usullerinin, yaptırımlarının ve zamanaşımı gibi bellibaşlı temel ögelerinin kanunlarla belirlenmesi gerekir. Ancak, kanun ile herkonuyu bütün kapsam ve ayrıntılarıyla düzenlemenin olanaklı bulunmadığıdurumlarda çerçevesi çizilerek bu sınırlar içinde kalmak koşuluyla uygulamayailişkin konularda yürütme organına açıklayıcı ve tamamlayıcı niteliktedüzenleyici idarî işlem yapma yetkisi verilebilir.
İtiraz konusu kuralda, belediye gelirleri arasında yer alan bazıvergilerin maktu tarifelerini, kanunda belirlenen alt ve üst sınırlar arasındakalmak kaydıyla belirleme yetkisi belediye meclislerine verilmiştir. Belediyemeclislerine verilen bu yetki, kanun koyucu tarafından vergilemenin temelögelerinin belirlenerek uygulamaya, tekniğe ve uzmanlığa ilişkin konulardayürütme organına verilen düzenleyici idari işlemlerde bulunma yetkisi ya dakanunla getirilen bir düzenlemeyi açıklayıcı ve tamamlayıcı nitelikte verilenbir yetki olmayıp doğrudan vergi miktarının belirlenmesine ilişkin biryetkidir.
Anayasa'nın 73. maddesinin dördüncü fıkrasında, 'vergi, resim,harç ve benzeri yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyleoranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlariçinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir' denilmektedir.Buna göre, Bakanlar Kurulu, yasanın belirttiği alt ve üst sınırlar içindedeğişiklik yapabilecek, ancak bu sınırları aşacak biçimde herhangi birdüzenleme getiremeyecektir. Bakanlar Kurulu'na verilen bu yetki istisnai bir yetkidir.Vergilendirmede esas kural, vergilerin kanunla konulup, kaldırılması vedeğiştirilmesidir. Dolayısıyla bu konularda yukarı ve aşağı sınırları belirlemeyetkisi kanun koyucuya aittir. Bu sınırlar içinde değişiklik yapma yetkisi isekanunun öngörmesi koşuluyla ancak Bakanlar Kurulu'na verilebilir.
Bu nedenle, belediye meclislerine vergi tarifesini belirlemeyetkisi veren kural Anayasa'nın 73. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 8. ve 11. maddeleri ile ilgisigörülmemiştir.
VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun,kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un66. maddesinin üçüncü fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır.
2464 sayılı Kanun'un 96. maddesinin (B) fıkrasının iptal edilmesinedeniyle, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin(3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VII- SONUÇ
1- 26.5.1981 günlü, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 96.maddesinin (B) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- 2464 sayılı Kanun'un 96. maddesinin (B) fıkrasının iptaledilmesi nedeniyle, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66.maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎGAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
29.12.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN