ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı :2010/73
Karar Sayısı : 2011/176
Karar Günü : 29.12.2011
R.G. Tarih-Sayı :17.03.2012-28236
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 4. Fikri veSınai Haklar Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 5.12.1951 günlü, 5846 sayılıFikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun, 21.2.2001 günlü, 4630 sayılı Kanun'un 35.maddesi ile değiştirilen Ek 2. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın 10., 35.ve 64. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir.
I- OLAY
Davacının, bir televizyon kuruluşunca yayınlanan bazı sinemaeserlerinin sahibi olduğu iddiasıyla açtığı eser sahipliğinin tespiti, mali vemanevi haklara tecavüzün önlenmesi ve ref'i ile telif ücreti ve tazminatdavasında, sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümlerin zaman bakımındanuygulanmasını düzenleyen kuralın Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddi bulanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 5846 sayılı Kanun'un, 4630sayılı Kanun'un 35. maddesi ile değiştirilen Ek 2. maddesi şöyledir:
'Bu Kanunla sağlanan koruma, bu madde ile getirilendeğişikliğin yürürlüğe girdiği sırada;
1. T.C. vatandaşı eser sahipleri ve eser sahiplerinin hakları ilebağlantılı hak sahipleri tarafından üretilmiş Türkiye'de mevcut bütün eserlere,tespit edilmiş icralara ve fonogramlara,
2. Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere veanlaşmalara taraf diğer ülkelerde üretilmiş ve bu ülkelerde koruma süresidolmadığı için kamuya mal olmamış yabancı eserlere, tespit edilmiş icralara vefonogramlara,
Uygulanır.
Birinci fıkranın uygulanması sonucu koruma kapsamına alınaneserlerin, tespit edilmiş icraların ve fonogramların yasal kopyalarınınmülkiyetini elinde bulunduran kişiler, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihitakip eden altı aylık sürenin sonuna kadar yazılı bir izne gerek kalmaksızın bukopyaları satabilir veya elden çıkarabilir.
Bununla birlikte, eserler, tespit edilmiş icralar ve fonogramlarailişkin olmak üzere bu Kanun çerçevesinde eser sahipleri ve diğer haksahiplerine sağlanan hakların kullanılması eser veya bağlantılı haksahiplerinin iznine tabidir.
Bu Kanunun sinema eseri sahipliği ile ilgili hükümleri, 4110sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 12/6/1995 tarihinden sonra yapımına başlanansinema eserlerine uygulanır.'.
B- İlgili Yasa Kuralları
1- 5846 sayılı Kanun'un ilk hâliyle 8. maddesinindördüncü fıkrası şöyledir:
'Bir sinema eserinin sahibi onu imâl ettirendir.'.
2- 5846 sayılı Kanun'un 4110 sayılı Kanun iledeğiştirilen 8. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
'Sinematografik eserlerde; yönetmen, özgün müzik bestecisi vesenaryo yazarı, eserin birlikte sahibidirler. Eserin birlikte sahipleri, malihakları, yapacakları bir sözleşmeyle ve uygun bir bedel karşılığında yapımcıyadevredebilirler.'.
3- 5846 sayılı Kanun'un 4630 sayılı Kanun ile değiştirilen 8.maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
'Sinema eserlerinde; yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryoyazarı ve diyalog yazarı, eserin birlikte sahibidirler. Canlandırma tekniğiyleyapılmış sinema eserlerinde, animatör de eserin birlikte sahipleri arasındadır.'.
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 10., 35. ve 64. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince HaşimKILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra AylaPERKTAŞ ve Engin YILDIRIM'ın katılımlarıyla 22.9.2010 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, ilgili yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, 4630 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonucusinema eserlerinde koruma süresinin yirmi yıldan yetmiş yıla çıkarılmasından,4110 ve 4630 sayılı Kanunlar ile yapılan değişikliklerle sinema eseri sahibiolarak kabul edilenlerin yararlandırılmadıkları, sinema eserleri dışındaki esertürlerinin sahipleri ile bağlantılı hak sahipleri yönünden zaman bakımındanuygulamaya ilişkin düzenleme yapılmadığı, bu nedenle eşitlik ilkesi, mülkiyethakkı ve devletin sanatçıyı koruma görevinin ihlal edildiği belirtilerekkuralın, Anayasa'nın 10., 35. ve 64. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kuralAnayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.
5846 sayılı Kanun'un 8. maddesinin ilk hâli uyarınca 'imalettiren (yapımcı)' sinema eseri sahibiyken, anılan maddede 4110 sayılıKanun ile yapılan değişiklikle 'yönetmen', 'özgün müzikbestecisi' ve 'senaryo yazarı' sinema eseri sahibi olarak kabuledilmiş ve 4630 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle bu esersahiplerine 'diyalog yazarı' ve canlandırma (animasyon) tekniğiyleyapılmış sinema eserlerinde 'animatör' eklenmiştir.
İtiraz konusu kuralla, sinemaeseri sahipliğine ilişkin hükümlerin 4110 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği12.6.1995 tarihinden sonra yapımına başlanan sinema eserlerine uygulanacağıdüzenlenerek, değişiklikler nedeniyle doğacak ihtilafların önlenmesive imal ettirenin (yapımcının) kazanılmış haklarının korunmasıamaçlanmıştır. Kuralın, başvuru kararında belirtildiğinin aksine korumasürelerine ilişkin hükümlerin zaman bakımından uygulanmasıyla ilgisi olmayıp,bu husus 5846 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinin kuraldan önceki fıkralarındadüzenlenmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa veyasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Hukuk devletinin korumakla yükümlü olduğu evrensel ilkelerdenbirisi hukuk güvenliği ilkesidir. Hukuk güvenliği ilkesi, hukuk normlarınınöngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güvenduyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyiciyöntemlerden kaçınmasını gerekli kılan ortak değerdir. Kural olarak hukukgüvenliği yasaların geriye yürütülmemesini zorunlu kılar. Kanunların geriyeyürümezliği ilkesi uyarınca kamu yararı ve kamu düzeni, kazanılmışhakların korunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlardışında kanunlar, ilke olarak yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem veeylemlere uygulanmak üzere çıkarılırlar.
Anayasa'nın 35. maddesinde 'Herkes, mülkiyet ve miras haklarınasahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.' biçimindekihükme yer verilerek, mülkiyet hakkı, miras hakkıyla birlikte bir temel hakolarak güvence altına alınmıştır. Mülkiyet hakkı, kişiye başkasının hakkınazarar vermemek ve kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibiolduğu şeyi dilediği gibi kullanma, ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağıveren bir haktır. Mülkiyethakkının konusunu, maddi ve gayrimaddi mallar oluşturmaktadır. Taşınır vetaşınmaz mallar, maddi mallar kapsamında iken, fikrî ve sınai mülkiyet haklarıgayrimaddi mallar kapsamında yer almaktadır. Dolayısıyla, sinema eserleriüzerindeki fikrî haklar da mülkiyet hakkı kapsamındadır.
Kuralla sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümlerin geriyeyürütülüp yürütülmediğinin belirlenebilmesi için, öncelikle sinema eserisahipliğini doğuran olayın ne zaman gerçekleştiğinin tespit edilmesi gerekir.Sinema eserlerinde eser sahipliği, herhangi bir hukuki işleme gerekolmadan eserin meydana getirilmesiyle birlikte kendiliğinden doğar.Kuralla, 4110 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 12.6.1995 günündenönce sinema eseri sahibi olan imal ettiren (yapımcı) ile bu tarihten itibarensinema eseri sahibi olarak kabul edilen yönetmen, özgün müzik bestecisi vesenaryo yazarı yönünden sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümler geriyeyürütülmemektedir. Ancak diyalog yazarı ve animatör, 3.3.2001 gününde yürürlüğegiren 4630 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle sinema eseri sahipleri arasınaeklendiği hâlde, kuralla bunlar yönünden de sinema eseri sahipliğine ilişkinhükümlerin 4110 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 12.6.1995 gününden sonrayapımına başlanan sinema eserlerine uygulanacağı düzenlenmektedir. Buna görekural, 12.6.1995 gününden sonra yapımına başlanıp 3.3.2001 gününe kadar meydanagetirilerek eser sahipliği ortaya çıkmış olan sinema eserlerinde, 'diyalogyazarı' ve 'animatör' yönünden eser sahipliğine ilişkin hükümlerigeriye yürütmektedir.
Diğer taraftan, esersahipliği sadece bir hukuki statüden ibaret değildir. Eser sahipliği ilebirlikte ve ona bağlı olarak eser üzerindeki fikrî haklar da kendiliğindenkazanılır. 5846 sayılı Kanun'un 8. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca sinemaeseri sahipleri birlikte eser sahibi olduklarından, eser üzerindeki haklara dabirlikte sahip olurlar. Anılan Kanun'un 10. maddesinin ikinci fıkrasınınatfıyla uygulanması gereken adi şirkete ilişkin hükümler uyarınca ise sinemaeseri sahipleri, eser üzerindeki haklardan elde edilen bütün kazançlarıaralarında eşit olarak paylaşmak ve bunlara ilişkin kararları oybirliğiylealmakla yükümlüdürler. Buna göre, kuralla diyalogyazarı ve animatör yönünden eser sahipliğine ilişkin hükümler geriyeyürütülerek 12.6.1995 günündensonra yapımına başlanıp 3.3.2001 gününe kadar meydana getirilmiş olan sinemaeserlerinin üç kişiden oluşan eser sahipleri beş kişiye çıkarılmakta ve dahaönce sinema eseri sahibi olan yönetmen, özgün müzik bestecisi ve senaryoyazarının eserin meydana getirilmesiyle birlikte kazanmış oldukları mülkiyethakkı kapsamında yer alan fikrî hakları üzerindeki kullanma, ürünlerindenyararlanma ve tasarruf yetkileri azaltılmaktadır. Dolayısıyla kural, diyalogyazarı ve animatörler yönünden sinema eseri sahipliğine ilişkinhükümleri geriye yürütüp, eser sahipliği statüsünden doğan, kesinleşmiş vekişisel niteliğe dönüşmüş olan fikrî haklar üzerindeki yetkileri azaltmaksuretiyle kazanılmış hak ve hukuk güvenliği ilkelerini ihlal etmekteve mülkiyet hakkını zedelemektedir.
Açıklanan nedenlerle kural, 'diyalog yazarı ve animatörler'yönünden Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine aykırıgörülerek iptal edildiğinden, ayrıca 10. ve 64. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
VI- SONUÇ
5.12.1951 günlü, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun21.2.2001 günlü, 4630 sayılı Kanun'un 35. maddesi ile değiştirilen Ek 2.maddesinin 'Bu Kanunun sinema eseri sahipliği ile ilgili hükümleri, 4110 sayılıKanunun yürürlüğe girdiği 12/6/1995 tarihinden sonra yapımına başlanan sinemaeserlerine uygulanır.' biçimindeki son fıkrasının, 'diyalog yazarı veanimatörler' yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 29.12.2011gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN