ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2010/77
Karar Sayısı : 2011/163
Karar Günü : 8.12.2011
R.G. Tarih-Sayı :25.01.2012-28184
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Aydın 2. Sulh HukukMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 3.7.2005 günlü, 5393 sayılıBelediye Kanunu'nun 15. maddesinin altıncı fıkrasının '2886 sayılıDevlet İhale Kanunu'nun 75 inci maddesi hükümleri belediye taşınmazlarıhakkında da uygulanır.' biçimindeki son cümlesinin Anayasa'nın 2., 5.,10., 11. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Mülkiyeti davalı Belediyeye ait taşınmazın kiracısı olan davacıtarafından açılan çekişmenin önlenmesi davasında, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
3.7.2005 günlü, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesininitiraz konusu cümleyi de içeren altıncı fıkrası şöyledir:
'Belediye mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suçişlemiş sayılır. 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 inci maddesihükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Mahkeme, başvuru kararında Anayasa'nın 2., 5., 10., 11. ve 36.maddelerine dayanmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca HaşimKILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN veCelal Mümtaz AKINCI'nın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında;
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti AnayasasınınBazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgiligerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkinön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engelbulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞile Celal Mümtaz AKINCI'nın gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilenkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Dosyada eksiklik bulunmadığından, işin esasının incelenmesine,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Mehmet ERTEN, Hicabi DURSUN ile Celal Mümtaz AKINCI'nınkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
7.12.2010 gününde karar verildi.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusuYasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, iptali istenen kuralda, orantılılık ve adildenge ilkelerinin gözetilmediği, özel hukuk düzenlemelerinde birey karşısındaidare lehine eşitsizlik oluşturulduğu ve idareye sözleşme süresi sonunda tektaraflı olarak tahliye yetkisi verildiği, bu suretle hak arama özgürlüğününengellendiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 5., 10., 11. ve 36.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kural ile belediyelere ait taşınmazlarda 2886 sayılıDevlet İhale Kanunu'nun ecrimisil ve tahliyeye ilişkin 75. maddesininuygulanacağı öngörülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasakurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisinesahiptir.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen 'yasa önünde eşitlik ilkesi'hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı hukuksal durumdabulunan kişilerin aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve yasalarla kişilerarasında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,aynı durumda bulunan kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır.
Anayasa'nın 'Hak arama hürriyeti' başlıklı 36. maddesinin birincifıkrasında, 'Herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargımercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanmahakkına sahiptir' denilerek yargı organlarına davacı ve davalı olarakbaşvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanmahakkı güvence altına alınmıştır. Maddeyle güvence altına alınan dava yoluylahak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde, diğertemel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunlarınkorunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Kişilere yargı mercileriönünde dava hakkı tanınması adil bir yargılanmanın ön koşulunu oluşturur.
Belediyeler, belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki pekçok ihtiyacını karşılamak üzere kurulan kamu tüzel kişileridir. Belediyeler,yasalarla yüklenilen ve yerel toplumsal yaşamın zorunlu gereksinimleri olangörevlerini sürekli, düzenli ve sistemli bir şekilde yerine getirebilmekamacıyla ayni ve nakdi kaynağa ihtiyaç duyarlar. Belediyelerin kamuhizmetlerinin görülmesine ayrılmış olan kaynaklarından biri de kendilerine aitolan taşınmazları kiraya vermek suretiyle sağladığı kira geliridir.
Başkasına ait bir maldan bir bedel karşılığında yararlanma esasınadayanan kira sözleşmesi, tarafların serbest iradeleriyle oluşur ve her ikitaraf için borç doğurur. Bu nedenle genel olarak, özel hukuk kurallarına göredüzenlenmesi gerekir. Ancak, belediyeler ile belediyelere ait taşınmazlararasındaki bağlantı, özel hukuktaki bir malikle-taşınmaz arasındaki mülkiyetilişkisinden farklıdır. Zira özel hukukta malik, malına istediği gibi tasarrufedebilmede, onu dilediği fiyatla dilediğine satmada ya da kiralamada ve maldanelde ettiği geliri istediği gibi harcamada özgür olmasına karşın; belediyeler,sahip olduğu taşınmazlar üzerinde tasarrufta bulunurken bazı kurallara uymakdurumundadırlar. Belediyeler, sahip oldukları taşınmazları, dilediklerinediledikleri fiyatla devredemezler. Söz konusu taşınmazlar, kamusal birsorumlulukla ve kamu hukukunun belirlediği usule göre kullanılır ve buyerlerden elde edilecek gelir, kamu idaresinin yapmakla yükümlü olduğu hizmetteharcanır. Bu nedenle, yasakoyucunun takdir yetkisi kapsamı içinde, kamuhizmetlerinin sürekli, düzenli ve sistemli bir şekilde sürdürülebilmesi içinkamu yararı amacıyla, belediyelere ait taşınmazların, kira sözleşmesi sonundatahliyelerine ve ecrimisil ödenmesine ilişkin itiraz konusu kuralın Anayasa'nınhukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yönü bulunmamaktadır.
Öte yandan, taşınmazını kiraya veren belediyeler ile diğer kişileraynı hukuksal konumda değildirler. Belediyeler ile belediyelere ait taşınmazlararasında sorumluluk, yönetim ve tasarruf biçimi yönünden kamu hukuku ilişkisibulunmakta ve bu emlâkten elde edilen gelir kamu hizmetine ayrılmaktadır. Bunedenle, diğer kişiler ile aynı hukuksal konumda bulunmayan belediyelerin, kirayaverdikleri taşınmazlar hakkında, kira sözleşmesi sonunda farklı bir tahliyeusulü öngörülerek ayrı hukuksal işleme tabi tutulmasında eşitlik ilkesineaykırılıktan söz edilemez.
Ayrıca, itiraz konusu kural, kiracının yargıya başvurma hakkınıortadan kaldırmadığından, yargı yoluna başvurma imkânının mevcut olduğu birdurumda hak arama özgürlüğünün ihlal edildiğinden söz edilemez.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 10. ve36. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 5. ve 11. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
VI- SONUÇ
3.7.2005 günlü, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesininaltıncı fıkrasının '2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 inci maddesihükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır.' biçimindeki soncümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 8.12.2011 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
KARŞI OY
3.7.2005 günlü 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesininbeşinci fıkrasının '2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 nci maddesihükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır' şeklindeki soncümlesinin iptali için itiraz başvurusunda bulunulmuştur.
Belediye'ye ait 2.Alış Veriş Merkezi No.1(11) adresindeki üstüörtülü (musakkaf) olduğu anlaşılan taşınmaz, 2886 sayılı Yasa uyarınca23.9.1999 günü yapılan ihale sonucu noterde tanzim edilen kira sözleşmesi ile23.9.1999 ' 31.7.2000 günlerini kapsar biçimde şahsa kiralanmış, takip edenkira dönemlerinde de kira bedeli artırılmak suretiyle 31.7.2009 tarihine kadarkullanılarak kira sözleşmesi sürdürülmüştür.
Belediye, ihale yöntemi ile kiraya verdiği taşınmazın kirasüresinin 31.7.2009 günü sona erdiğini belirterek 10 gün içinde boşaltılmasınıistemiş, şahıs ise kira sözleşmesinin devam ettiğini ileri sürerek itirazbaşvurusunda bulunan mahkemeden bu durumun tespitini istemiştir.
Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin beşinci fıkrasının iptaliistenen son cümlesinin yollama yaptığı 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75.maddesinde, sadece işgalden kaynaklanan ecrimisil ve tahliye konularıdüzenlenmiştir. Sözü edilen maddede, kira sözleşmesinden kaynaklananihtilaflarda fuzuli işgalin olmayacağı varsayılarak bu durum tahliye nedeniolarak gösterilmemiş, kira sözleşmesinin bitiminden itibaren işgalin devametmesi halinde ecrimisil talep edilmesini ise kira sözleşmesinde hükümbulunmaması şartına bağlayarak, kira sözleşmesi bulunan hallerden kaynaklananuyuşmazlıkların çözümü kapsam dışında tutulmuştur.
Somut olayda, kiralayan (Belediye) kira süresinin sonaerdiğini, kiracı (Şahıs) ise kira sözleşmesinin devam ettiğini ileri sürdükleriiçin aralarındaki uyuşmazlığın kira sözleşmesinden kaynaklandığı ve ortadaiptali istenen kuralın uygulanmasını gerektiren fuzuli bir işgalin varlığındansöz etme imkanı bulunmamaktadır. Bu gibi uyuşmazlıkların 6570 sayılıGayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun 1. maddesinde yer alan 'Belediyeteşkilâtı olan yerlerle, iskele, liman ve istasyonlardaki gayrimenkullerin(Musakkaf olmayanları hariç) kiralanmalarında kiralayanla kiracı arasındakihukuki münasebetlerde bu kanun ile Borçlar Kanununun bukanuna aykırı olmayan hükümleri tatbik olunur' hük(mü)üm uyarınca buKanunda öngörülen kurallara göre sonuçlandırılacağı gözetildiğinde, iptaliistenen kuralın uyuşmazlığın çözümünde uygulanma yerinin bulunmadığı açıktır.
Nitekim, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü'nünB050MAH0650002/11753-82652 sayılı, 2886/75 konulu ve 2005/119 numaralıvaliliklere gönderdiği Genelge'nin bir bölümünde '' belediyelerinsahip olduğu taşınmazlar bakımından 2886 sayılı Kanunun 75 inci maddesininuygulanmasında aşağıdaki usul ve esaslara uyulması uygulamada doğan hukukisorunların önlenmesi bakımından büyük önem arz etmektedir.
1) 2886 sayılı Kanun dahilinde ihale edilen taşınmazlar bakımındanarsa ve arazi dahil, öncelikle kira sözleşmesi hükümlerine göre hareketedilecektir. Ayrıca, kira süresi dolmadan ve tahliye isteğine ilişkin hukukişartlar oluşturulmadan mülki idare amirinden tahliye talebindebulunulmayacaktır.
2) 6570 sayılı Kanun kapsamında bulunan taşınmazlar için, tahliyeşartlarının yasal olarak doğmuş olması ve bunun belediye tarafındanbelgelendirilmesi halinde tahliye talebinde bulunulabilecektir. Mahkemelerdetahliye davasına konu edilmiş bir taşınmazın tahliyesi için 2886 sayılı Kanunun75 inci maddesine göre tahliye talebinde bulunulmayacaktır.
3)Belediye taşınmazının, belediyenin rızası hilafına veya bilgisidışında işgali söz konusu ise, belgelendirilmesi yoluyla mülki makamdan tahliyetalebinde bulunulacaktır.
Belediye taşınmazlarının fuzuli işgali durumunda tahliye sağlananakadar, 2886 Kanunda düzenlenen esaslar dahilinde ecrimisil tahsili de zorunlubulunmaktadır.
Konu hakkında bilgi edinilmesini ve mülki makamlarla belediyelereduyurulmasını rica ederim'denilmek suretiyle öncelikle kirasözleşmesine göre hareket edilmesi, belediyenin rızası hilafına veya bilgisidışında işgalin söz konusu olması halinde, bu husus belgelendirilmek koşulu ile2886 sayılı Yasa'nın 75. maddesinin uygulanabileceğine işaret edilmesi de kirasözleşmesine dayanan olaylardaki uyuşmazlıkların çözümünde 5393 sayılı Kanun'un15. maddesinin beşinci fıkrasının son cümlesi değil, 6570 sayılı GayrimenkulKiraları Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağını göstermektedir.
Yukarıda açıklandığı üzere, uyuşmazlığın çözümünde uygulanma yeribulunmayan kurala yönelik itiraz başvurusunun yetkisizlik nedeniyle reddinekarar verilmesi gerekir.
Bu itibarla esasın incelenmesine ilişkin gerekçeye katılamıyoruz.
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
KARŞIOY
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin altıncıfıkrasının '2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75. maddesihükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır' biçimindeki soncümlesinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğudavada uygulanma olanağı yoktur.
Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi işgalden kaynaklanan ecrimisilve tahliye konuları düzenlenmiş; kira sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda fuzuli işgalin olamayacağı kabul edilerek, bu durumtahliye nedenleri arasında belirtilmemiştir.
Olayda kiralayan Belediye, kira süresi sonunda tahliyeyi talepetmiş ve Mahkeme de taleple bağlı olduğundan, kuralı uygulama olanağına esasensahip değildir.
Bu nedenle başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddigerekir.
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT