ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2010/81
Karar Sayısı : 2011/78
Karar Günü : 12.5.2011
R.G. Tarih-Sayı :09.07.2011-27989
İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet Partisi(Cumhuriyet Halk Partisi) adına Grup Başkanvekilleri M. Akif HAMZAÇEBİ veMuharrem İNCE (Esas Sayısı: 2010/81)
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 14. İdare Mahkemesi(Esas Sayısı: 2010/98)
DAVA ve İTİRAZIN KONUSU: 16.6.2010 günlü, 5997sayılı Bazı Kanunlarda ve 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun'un 14. maddesiyle, 8.6.1949 günlü, 5434 sayılı TürkiyeCumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 89. maddesinin değiştirilen birincifıkrasının ikinci cümlesinin 'Son defa bu Kanun veya 5510 sayılıKanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerinin uygulanmasını gerektiren görevlerdeçalışmakta iken emekliye ayrılan ve'' bölümünün, Anayasa'nın 2., 10.,138. ve 153. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- Dava ve İtiraz Konusu Yasa Kuralı
16.6.2010 günlü, 5997 sayılı Bazı Kanunlarda ve 190 Sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 14. maddesiyledeğiştirilen, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun iptaliistenilen bölümü içeren 89. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
'Madde 89 ' (Değişik: 21.4.2005 ' 5335/3 md.) (Değişikbirinci fıkra: 16.6.2010'5997/14 md.) Hizmet sürelerinin tamamı buKanun ve/veya 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununungeçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malûllük veya vazifemalûllüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tümiştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarlarınbir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir. Son defa bu Kanun veya5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerinin uygulanmasını gerektirengörevlerde çalışmakta iken emekliye ayrılan ve kendilerine mülga 2829sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen HizmetlerinBirleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmetsüreleri üzerinden aylık bağlananlara ise, bu Kanuna tabi daire, kuruluş veortaklıklarda prim veya kesenek ödemek suretiyle geçen hizmet sürelerinintoplamı üzerinden bu madde hükümlerine göre emekli ikramiyesi ödenir. Mülga2829 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ileüçüncü fıkrasının son cümlesinin bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde Anayasa'nın 153. maddesine, başvuru kararındaAnayasa'nın 2., 10. ve 138. maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, AlparslanALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN ve CelalMümtaz AKINCI'nın katılımlarıyla 7.12.2010 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında; dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,oybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- BİRLEŞTİRME KARARI
8.6.1949 günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli SandığıKanunu'nun 89. maddesinin, 16.6.2010 günlü, 5997 sayılı Yasa'nın 14. maddesiyledeğiştirilen birinci fıkrasının ikinci cümlesinin 'Son defa bu Kanunveya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerinin uygulanmasınıgerektiren görevlerde çalışmakta iken emekliye ayrılan ve'' bölümününiptaline karar verilmesi istemiyle yapılan E.2010/98 sayılı itiraz başvurusunailişkin davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle 2010/81 esas sayılı davaile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin2010/81 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 7.12.2010 günündeoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi, başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkinrapor, dava konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A- Kuralın Anlam ve Kapsamı
5434 sayılı Kanun'un 89. maddesinin birinci fıkrasının ikincicümlesine göre emekli ikramiyesi ödenebilmesi için, son defa 5434 sayılı Kanunveya 5510 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasınıgerektiren görevlerden (T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden) emekliyeayrılma ve kendilerine 2829 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca birleştirilenhizmet süreleri üzerinden aylık bağlanma koşullarını taşımak gerekmektedir. Bukoşulları taşıyanlara, T.C. Emekli Sandığına tabi daire, kuruluş veortaklıklarda prim veya kesenek ödemek suretiyle geçen hizmet sürelerinintoplamı üzerinden 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre emekli ikramiyesiödenecektir. Bu koşullarla birlikte 5434 sayılı Kanun'un 89. maddesinin birincifıkrasındaki ''her tam fiili hizmet yılı için, ' hesaplanacaktutarların bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir.' hükmügereğince emekli ikramiyesi alabilmek için, T.C. Emekli Sandığına tabigörevlerde en az bir yıl çalışmış olmak da gerekmektedir.
2829 sayılı Kanun'un 8. maddesinin birinci fıkrasına göre,birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden ilgililere, son yedi yıllıkfiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmetsürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabiolduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanacaktır.
Bir yıldan fazla 5434 sayılı Kanun kapsamında görev yaptıktansonra kamu dışında bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olarak çalışmalarınıtamamlayıp 2829 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca yaşlılık aylığıbağlananlara da son defa Emekli Sandığına tabi bir görevden emekliye ayrılmakoşulunu taşımadıklarından Emekli Sandığına tabi olarak geçirdikleri çalışmasüreleri için emekli ikramiyesi ödenmemektedir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Dava dilekçesinde; 2829 sayılı Kanun'un 12. maddesinin birincicümlesinde yer alan 'Son defa T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerdenemekliye ayrılanlara ve'' ibaresinin Anayasa Mahkemesi'nin 5.2.2009günlü, E.2005/40, K.2009/17 sayılı kararıyla iptal edildiği, iptal hükmüyleoluşacak hukuki boşluğun giderilmesi amacıyla yapılan 5434 sayılı Kanun'un 89.maddesindeki 5997 sayılı Kanun ile getirilen değişikliğin Anayasa Mahkemesi'niniptal ettiği hükümle aynı olduğu, bu nedenle kuralın Anayasa'nın 153.maddesine; başvuru kararında da; Anayasa Mahkemesi'nin K.2009/17 sayılıkararıyla eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine aykırılığı nedeniyle iptal edilenhükümle aynı hukuki sonuçlar doğurduğundan yeni düzenlemenin Anayasa'nın 2.,10. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasında, 'AnayasaMahkemesi kararları Resmi Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme veyargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar' denilmektedir.Buna göre, Anayasa Mahkemesi kararları yayımlanmakla bağlayıcılık özelliğikazandığından, yasama organı aynı konuda farklı bir yasada düzenleme yapsa bilebu kararları etkisiz veya sonuçsuz bırakacak tutum ve davranışlardan kaçınmakve iptal edilen kuralları yeniden yasalaştırmamak zorundadır. Anayasa Mahkemesikararlarının sonuçları kadar gerekçeleri de bağlayıcıdır. Çünkü kararlargerekçeleri ile bir bütünlük oluştururlar ve bu doğrultuda yasamanın da içindeyer aldığı devletin ve kişilerin etkinliklerinde yönlendirici ve belirleyiciolurlar. Bu nedenle yasama organı iptal edilen yasaların yerine yeni düzenlemeyaparken kararların gerekçelerini de gözönünde bulundurmakla yükümlüdür.
Bir yasa kuralının Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasınaaykırılığından söz edilebilmesi için, kurallar farklı yasalarda yer almış olsabile iptal edilen önceki kuralla içeriği yönünden 'aynı' ya da 'benzeri' olupolmadığının incelenmesi gerekmektedir. Burada iki kuralın özdeş olmasıyetmeyecek, kurallar arasında 'teknik, içerik ve kapsam' bakımından dabenzerlik aranacaktır.
Teknik içerik ve kapsam bakımından benzerlik, iptal edilen yasaile yeniden çıkarılan yasanın sözcüğü sözcüğüne aynı olması anlamına gelmez.Çünkü, böyle bir anlayış 153. maddenin son fıkrasındaki kuralı anlamsız veuygulanmaz kılar. Konu ve kapsam bakımından sözcüklerde farklılıklar olsa bileikinci yasanın aynı amaç doğrultusunda Anayasa Mahkemesi kararına karşın onuetkisiz kılmak amacıyla çıkarıldığının saptanması aranan koşulun gerçekleşmişsayılması için yeterlidir.
İptali istenilen kuralın gerekçesinde, düzenlemenin 2829 sayılıKanun'un 12. maddesinin birinci fıkrasında yer alan; 'Son defaT.C. Emekli Sandığına tabi görevlerden ayrılan ve ...' ibaresininAnayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmesi sonucunda oluşan hukuki boşluğundoldurulması amacıyla yapıldığı belirtilmiştir.
2829 sayılı Kanun'un 12. maddesinin birinci fıkrasına göre emekliikramiyesi ödenebilmesi için; son defa T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerdenemekliye ayrılmış olmak ve kendilerine 2829 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarıncabirleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlanmış olmak koşullarınıtaşımak gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi'nin 5.2.2009 günlü, E.2005/40,K.2009/17 sayılı kararıyla; söz konusu kuralla, bir yıldan fazla 5434 sayılıKanun kapsamında görev yaptıktan sonra kamu dışında bir sosyal güvenlikkuruluşuna bağlı olarak çalışmalarını tamamlayıp 2829 sayılı Kanun'un 8.maddesi uyarınca yaşlılık aylığı bağlananlara, son defa Emekli Sandığına tabibir görevden emekliye ayrılma koşulunu taşımadıklarından Emekli Sandığına tabiolarak yaptıkları çalışma süreleri için emekli ikramiyesi ödenmemesi,Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilmiştir. AnayasaMahkemesi'nin 'iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasındanbaşlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine' karar vermesi ve kararın5.6.2009 günlü, 27249 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanması nedeniyle iptal hükmü5.6.2010 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Anayasa Mahkemesi'nin iptal ettiği hükümle eldeki davada iptaliistenilen hükümler arasında ilk bakışta farklılık varmış gibi görünse de,farklılık 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden kaynaklanan mevzuatdeğişikliğine dayanmaktadır. 5510 sayılı Kanun'un Geçici 4.maddesinde 5434 sayılı Kanun'a ilişkin geçiş hükümleri yer almaktadır. Her ikikural kapsamına giren kimseler son defa T.C. Emekli Sandığına tabi görevlerdenemekliye ayrılan ve kendilerine 2829 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarıncabirleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlananlardır. İptali istenilenkuralda 5510 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasınıgerektiren görevlerin de eklenmiş olması kapsamı değiştirmemektedir. Her ikikural gereğince kapsamdaki kişilere 5434 sayılı Kanun'un 89. maddesi gereğinceEmekli Sandığı Kanunu'na tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda prim veya keseneködemek suretiyle geçen hizmet sürelerinin toplamı üzerinden her tam fiilihizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarların bir aylığı emekli ikramiyesiolarak ödenmektedir.
Dolayısıyla, Anayasa Mahkemesi'nin K.2009/17 sayılı kararıylaiptal ettiği kural ile eldeki davada iptali istenilen kural kapsam ve içerikyönünden aynı niteliktedir. Bu nedenle iptali istenilen kural Anayasa'nın 153.maddesine aykırı olarak yasalaşmıştır. İptali gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve 138. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
VI- SONUÇ
16.6.2010 günlü, 5997 sayılı Bazı Kanunlarda ve 190 Sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 14. maddesiyle,8.6.1949 günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 89.maddesinin değiştirilen birinci fıkrasının ikinci cümlesinin 'Son defa bu Kanunveya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerinin uygulanmasınıgerektiren görevlerde çalışmakta iken emekliye ayrılan ve '' bölümününAnayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 12.5.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN