ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2011/102
Karar Sayısı : 2011/133
Karar Günü : 28.9.2011
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Danıştay Sekizinci Dairesi
İTİRAZIN KONUSU :10.6.2010 günlü, 5995 sayılıMaden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 3.maddesiyle, 4.6.1985 günlü, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun;
1-7. maddesine eklenen dokuzuncu fıkranın,
2-7. maddesinin değiştirilen onbeşinci fıkrasının,
3-7. maddesine eklenen onaltıncı fıkranın,
4-7. maddesinin yeniden düzenlenen onyedinci fıkranın,
5-7. maddesinin değiştirilen onsekizinci fıkrasının,
6-7. maddesine eklenen ondokuzuncu fıkranın,
Anayasa'nın 109., 127. ve 128. maddelerine aykırılığı savıylaiptali istemidir.
I- OLAY
Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin bazı maddelerininiptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle açılan davada, itiraz konusukuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri içinbaşvurmuştur.
II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALLARI
10.6.2010 günlü, 5995 sayılı Maden Kanununda ve Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un iptali istenilen kuralları da içeren 3.maddesi aynen şöyledir:
'MADDE 3-3213 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin birincifıkrası aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiş, birinci fıkrasından sonra gelmeküzere aşağıdaki fıkralar eklenmiş; mevcut ikinci fıkrasında yer alan 'buyönetmelik' ibaresi 'ilgili Kanun' şeklinde değiştirilmiş; mevcut dördüncüfıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş; mevcut yedinci fıkrası aşağıdakişekilde değiştirilmiş ve yedinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkraeklenmiş; Anayasa Mahkemesince iptal edilen sekizinci fıkrası aşağıdaki şekildeyeniden düzenlenmiş; mevcut dokuzuncu fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmişve bu dokuzuncu fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiş; mevcut onbirinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
'Madencilik faaliyetlerinin yapılması ve ruhsatlandırmaişlemlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak yeni verilecek ruhsat alanlarınamaden işletme yöntemi, faaliyetin yapıldığı bölge, madenin cinsi, yapılacakyatırımın çevresel etkileri, şehirleşme ve benzeri hususlar dikkate alınarak,temdit talepleri dahil ruhsat verilen alanlarda kazanılmış haklar korunmakkaydıyla, ilgili kurumların görüşleri alınarak Bakanlık tarafından kısıtlamagetirilebilir. İlk müracaat veya ihale yolu ile yapılacak ruhsatlandırmalardamüracaatın yapılacağı alanlar diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalargözönüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabilir. Kısıtlamagerekçesi ortadan kalkan alanlar ihale yoluyla aramalara açılır. Bu Kanundışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlamaancak kanun ile düzenlenir.
Özel çevre koruma bölgeleri, milli parklar, yaban hayatı koruma vegeliştirme sahaları, muhafaza ormanları, 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı KıyıKanununa göre korunması gerekli alanlar, 1 inci derece askeri yasak bölgeler,1/5000 ölçekli imar planı onaylanmış alanlar, 1 inci derece sit alanları ilemadencilik amacı dışında tahsis edilen ve Genel Müdürlük tarafından uygun görüşverilen elektrik santralleri, organize sanayi bölgeleri, petrol, doğalgaz vejeotermal boru hatları gibi yatırım alanlarına ait koordinatlar ilgili kurumlartarafından Genel Müdürlüğe bildirilir.
Bu alanlara yapılan ruhsat müracaatlarının hak sağlaması halindeiki ay içinde harç ve teminatın yatırılmasından sonra bu alanlara ilişkinilgili kurumlardan izin alınması için müracaat sahibine bir yıl süre verilir.Bu süre içinde izin alınması durumunda Kanunun 16 ncı maddesine göre ruhsatdüzenlenir, izin alınamaması halinde müracaat reddedilir. Müraacat alanının birkısmının bahse konu alanlarla çakışması halinde, çakışan alan dışındaki serbestalana ilişkin olarak iki aylık süre içinde Kanunun 16 ncı maddesine göremüracaatta bulunulması halinde ruhsat düzenlenir. Aksi halde tüm müracaat alanıbu süre sonunda müracaatlara açık hale gelir.
Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletmefaaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarakyapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunuhükümlerine göre izin verilir.
Yaban hayatı koruma ve geliştirme sahalarında maden arama veişletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için gerekli geçici tesislere çevreseletki değerlendirme raporunda belirlenen esaslar dahilinde izin verilir. Alınanizinler, temditler dahil ruhsat hukuku sonuna kadar devam eder.
Uygulanan yöntem, teknoloji ve derinliğe bağlı olarak projesiGenel Müdürlükçe uygun bulunan yeraltı madencilik faaliyetlerinin tekabülettiği yüzey alanı için herhangi bir izin alınmaz. Yeraltı madencilikfaaliyetlerine bağlı olarak gerekli olan yerüstü tesisleri veya galeri ağzınınisabet ettiği alan için gerekli izinlerin alınması zorunludur.
Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmalarıhalinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınmasızorunludur. Ancak, Genel Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletmeruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumundailgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiylekazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre iznetabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir.
Kazanılmış haklar korunmak kaydıyla içme ve kullanma suyurezervuarının maksimum su seviyesinden itibaren 1000-2000 metre mesafegenişliğindeki şeritte galeri usulü patlatma yapılmaması, alıcı ortama arıtmayapılmadan doğrudan su deşarj edilmemesi şartıyla çevre ve insan sağlığınazarar vermeyeceği bilimsel ve teknik olarak belirlenen maden arama ve işletmefaaliyetleri ile altyapı tesislerine izin verilir. 2000 metreden sonraki korumaalanı içinde çevresel etki değerlendirmesi raporuna göre yapılması uygunbulunan maden istihracı ve her türlü tesis yapılabilir. Ancak faaliyetsırasında alıcı ortama yapılacak deşarjlarda ilgili yönetmelikte belirtilenlimitlere uyulması zorunludur.
Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsatsahasındaki tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatları il özel idareleritarafından verilir. Bu ruhsatların verilmesi sırasında 2464 sayılı BelediyeGelirleri Kanunu hükümlerine göre belediyelerin tahsil ettiği işyeri açma izni harcıil özel idaresi tarafından tahsil edilir. Bu bedelin % 50'si ruhsatın bulunduğubölgeyle sınırlı olarak altyapı yatırımlarında kullanılmak üzere, doğrudanilgili ilçe veya ilçelerin Köylere Hizmet Götürme Birlikleri hesabınaaktarılır. Bu alanların belediyelerin mücavir alanı içerisinde kalmasıdurumunda tahsil edilen harcın % 50'si ilgili belediyenin hesabına aktarılır.'
'İmar alanları içinde kalan madencilik faaliyetleri, ilgili yerelmerciden izin alınarak yapılır. Ruhsat alındıktan sonra imar alanları içinealınan maden sahalarına bu hüküm uygulanmaz. İmar planı bulunmayan alanlardayapılan veya yapılacak olan madencilik faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlıgeçici tesisler ve bunların müştemilatı için imar planı yapılmaz. İşletmeruhsatları çevre düzeni ve imar planları notuna işlenir. İmarsız alanlardayürütülen madencilik faaliyetleri için gerekli olan geçici tesisler ve bunlarınmüştemilatı, inşaat ve yapı kullanma iznine tabi değildir. Ancak, yapıların fenve sağlık kurallarına uygun olması ve ilgili il özel idaresine bildirilmesizorunludur. İmarsız alanlarda yürütülen madencilik faaliyetleri için gerekliolan geçici tesisler ve bunların müştemilatı niteliğindeki yapıların, ruhsatsahibi tarafından madencilik faaliyetinin sonlandırılmasını müteakip bir yıliçinde kaldırılması, bunlardan çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararıalınmış olanların, çevresel etki değerlendirmesi raporunda belirtildiği şekliile her iki alanda da yol, su, haberleşme, enerji nakil hattı, bant konveyör,havai hat ve kuyu tesislerinin ilgili idarenin onayı ve talebi doğrultusundabedelsiz olarak kalmasına izin verilebilir. Diğerlerinin ise süresinde yerindenkaldırılması veya çevre ile uyumlu hale getirilmesi zorunludur. Ruhsatsahibinin bu yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde, çevre ve insansağlığı bakımından sorumlulukları devam eder. Ruhsat sahibi tarafındanyapılması gereken işlemler valilik veya ilgili idare tarafından yerinegetirilerek yapılan masraflar 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı AmmeAlacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.'
'Madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar,demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz,jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyanyatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamazhale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda,madencilik faaliyeti ve yatırımla ilgili karar, Kurul tarafından verilir.
Herhangi bir yatırım yapılmamış I. Grup madenler, mıcır, kabainşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapıhammaddeleri için verilen ruhsatlar ile görünür rezervi belirlenmemiş diğergrup maden ruhsat sahaları ile çakışan aynı yerdeki diğer yatırımlara GenelMüdürlükçe izin verilir. Ruhsatlı sahalarda görünür rezervi belirlemek üzereyapılan sondaj, kuyu, galeri, desandre gibi işler için yapılan yatırımların vemaden varlığının belgelenmesi durumunda tespit edilen görünür rezerv alanı dışındakialanlar için, diğer yatırımların madencilik faaliyetlerini engellemeyeceğineGenel Müdürlükçe karar verilmesi halinde diğer yatırım için izin verilir. Bualanlarda ruhsat sahibi tarafından yapılmış yatırımı etkileyen bir husus varise bu alanla ilgili karar Kurul tarafından verilir. İşletme ruhsat alanıiçerisinde ancak işletme izni veya görünür rezerv alanı dışındaki bir alandadiğer yatırımlara Genel Müdürlükçe izin verilebilir. Yatırımın işletme izniveya görünür rezerv alanı ile çakışması durumunda, Kurul tarafından kararverilir. Arama ruhsatı döneminde hiçbir yatırım yapılmamış ise diğeryatırımlara engel teşkil etmez.
Kurul, Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu bakanınbaşkanlığında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı, diğer yatırımcı kurum ya dakuruluşun bağlı olduğu bakan/bakanlar ve yatırım kararına onay veren kurumunilgili olduğu bakan olmak üzere asgari üç kişiden oluşur. Ancak, yatırımcıkuruluşun Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu Bakanlığa veya Bakanlığabağlı ilgili veya ilişkili bir kurum ve katılımcı sayısının üçün altında olmasıhalinde Sanayi ve Ticaret Bakanı Kurula katılır. Kurul, Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanı veya ilgili taraf bakanlardan herhangi birinin daveti üzerinetoplanır ve kararlarını üye tamsayısının salt çoğunluğuyla alır. Kurultarafından alınan karar, kamu yararı kararı yerine geçer. Kurulun sekretaryası,Genel Müdürlük tarafından yürütülür.
Kurul tarafından verilecek kararlarda; görünür rezerv alanı ilediğer yatırımın çakışması halinde öncelikle madenin makul bir süredeüretilebilme imkanının olup olmadığı, ara ve uç ürüne yönelik madenciliğedayalı sanayi tesislerinin hammadde ihtiyacını karşılayan ruhsatlı sahalarda,tesisin hammadde ihtiyacını karşılayacak şekilde alternatif alanların bulunupbulunmadığı dikkate alınarak değerlendirme yapılır.
Kurul tarafından gerekli görülmesi halinde hazırlatılan rapor,danışmanlık ücretleri, yolluk, gündelik ve benzeri tüm harcamalar yatırımcıtarafından karşılanır. Ayrıca, yatırımlar nedeniyle Kurul kararı ile faaliyetikısıtlanan maden işletmecisinin yatırım giderleri, lehine karar verilen tarafçatazmin edilir.'
'Çevresel etki değerlendirmesi ile ilgili karar, işyeri açma veçalışma ruhsatı, mülkiyet izni olmadan veya on üçüncü fıkraya aykırı faaliyettebulunulduğunun tespiti halinde ruhsat teminatı irad kaydedilerek bu alandakifaaliyet durdurulur. Bu ihlallerin üç yıl içinde üç kez yapıldığının tespitihalinde ise teminat irad kaydedilerek ruhsat iptal edilir.''
III- İLK İNCELEME
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasında,'Bir davayabakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birininileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa;
a) İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırıolduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslını,
b) Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneğini,
c) Dava dilekçesi, iddianame veya davayı açan belgeler iledosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örneklerini,
dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine gönderir.'hükmüneyer verilmiştir.
Aynı maddenin (4) numaralı fıkrasının ikinci tümcesinde de, 'Açıkbir şekilde dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvuruları,Mahkeme tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedilir'denilmiştir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin; itiraz konusu kurallardan 5995sayılı Kanun'un 3. maddesiyle, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin;değiştirilen onbeşinci, eklenen onaltıncı, değiştirilen onsekizinci ve eklenenondokuzuncu fıkralarının Anayasa'ya hangi gerekçelerle aykırı olduğunu başvurukararında açıkça ortaya koymadığı, ayrıca itiraz başvurusuna ilişkin belgelerindizi listesine de bağlanmadığı saptanmıştır.
Açıklanan nedenlerle yöntemine uygun olmayan itiraz başvurusunun,6216 sayılı Yasa'nın 40. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinegöreesas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.
IV- SONUÇ
10.6.2010 günlü, 5995 sayılı Maden Kanununda ve Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 3. maddesiyle, 4.6.1985 günlü, 3213 sayılıMaden Kanunu'nun;
1- 7. maddesine eklenen dokuzuncu fıkranın,
2- 7. maddesinin değiştirilen onbeşinci fıkrasının,
3- 7. maddesine eklenen onaltıncı fıkranın,
4- 7. maddesinin yeniden düzenlenen onyedinci fıkranın,
5-7. maddesinin değiştirilen onsekizinci fıkrasının,
6-7. maddesine eklenen ondokuzuncu fıkranın,
iptali istemine ilişkinitiraz başvurusunun, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrasının ikincicümlesi gereğince, yöntemine uygun olmadığından, esas incelemeye geçilmeksizinREDDİNE, 28.9.2011 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN