ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2011/108
Karar Sayısı : 2012/55
Karar Günü : 11.4.2012
R.G. Tarih-Sayı :21.07.2012-28360
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kara KuvvetleriKomutanlığı 2. Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 25.10.1963 günlü, 353sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu'nun, 9.10.1996günlü, 4191 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle değiştirilen 17. maddesinin 'Askerimahkemelerde yargılamayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenensuçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez'biçimindeki birinci cümlesinin, Anayasa'nın 2., 10., 11., 36., 37. ve 145.maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.
I- OLAY
Firar suçunu işlediği iddiası ile sanık hakkında açılan kamudavasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama UsulüKanunu'nun 9.10.1996 günlü, 4191 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle değiştirilenitiraz konusu cümleyi de içeren 17. maddesi şöyledir:
'Askeri mahkemelerde yargılamayı gerektiren ilginin kesilmesi,daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevinideğiştirmez. Ancak suçun; askeri bir suç olmaması, askeri bir suçabağlı bulunmaması (...) halinde askeri mahkemenin görevi sona erer.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 11., 36., 37. ve 145.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah OTO,Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN ve Celal Mümtaz AKINCI'nın katılmalarıyla27.10.2011 günü yapılan ilk inceleme toplantısında;
1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,
2- Yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında kararabağlanmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralla, suçu işlediğisırada asker kişi olan fakat yargılandığı tarihte bu sıfatı bulunmayanların,askeri mahkemede yargılanmasına imkân tanındığı, bu durumun sivil kişilerinaskeri mahkemelerde yargılanması sonucunu doğurduğu, bu sebeple kuralınAnayasa'nın 2., 10., 11., 36., 37. ve 145. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
353 sayılı Kanun'un 17. maddesinin itiraz konusu birincicümlesinde, askerî mahkemelerde yargılanmayı gerektiren ilginin kesilmesinin,daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakma görevinideğiştirmeyeceği düzenlenmiş, ikinci cümlesinde ise suçun askerî bir suçolmaması ve askerî bir suça bağlı bulunmaması hâlinde askerî mahkemenin görevininsona ereceği açıklanmıştır. Buna göre, suçu işlediği sırada asker olan kişininbu sıfatının kalkması, önceden işlediği ve askerî yargıya tâbi bir suçtandolayı askerî mahkemede dava açılmasına veya davanın görülmesine engelolmamaktadır. Ancak bu kişinin işlediği suç askerî suç değilse veya askerî suçabağlı değilse askerî mahkemenin görevi sona erecektir.
Anayasa'nın 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Kanun'un 15. maddesiyledeğiştirilen 145. maddesinin birinci fıkrasında, 'Askerî yargı, askerîmahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler; askerkişiler tarafından işlenen askerî suçlar ile bunların asker kişiler aleyhineveya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalarabakmakla görevlidir...' denilmek suretiyle askeri mahkemelerin görev alanıbelirlenmiş, ikinci fıkrasında ise 'Savaş hali haricinde, asker olmayankişiler askerî mahkemelerde yargılanamaz.' denilmek suretiyle askerimahkemelerde savaş hali haricinde sivillerin yargılanamayacağı hüküm altınaalınmıştır.
Ceza yargılaması hukukunda kişilerin hangi mahkemelerdeyargılanacağının belli bir sıfatı taşımaya bağlandığı durumlarda, söz konususıfatın suçun işlendiği sırada bulunması gerekmekte olup, bu sıfatın suçunişlenmesinden sonra bir şekilde kaybedilmesi, kişilerin tabi bulunduğumahkemenin görevinde herhangi bir değişikliğe neden olmamaktadır. Çünkü kanunkoyucu bir suçu ele alırken suçun işleneceği sıradaki koşulları gözeterek suçuncezasının niteliğini, ağırlığını ve kovuşturulacağı mahkemeyi belirlemektedir.
Anayasa'nın 145. maddesinde yer alan ve asker olmayan kişilerinsavaş hali dışında askeri mahkemelerde yargılanamayacağını düzenleyen kural,suçun işlendiği sırada asker kişi olmayanlara ilişkin olup, bu kuralın, suçunişlendiği sırada asker olan kişilerin suçu işledikten sonra bu sıfatlarınıkaybetmeleri halinde askeri mahkemelerde yargılanmalarını yasaklayan bir yönübulunmamaktadır.
Açıklanan nedenle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 145. maddesineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10., 11., 36. ve 37.maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
25.10.1963 günlü, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu veYargılama Usulü Kanunu'nun, 9.10.1996 günlü, 4191 sayılı Kanun'un 3. maddesiyledeğiştirilen 17. maddesinin 'Askeri mahkemelerde yargılamayı gerektirenilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara ait davalara bu mahkemelerin bakmagörevini değiştirmez' biçimindeki birinci cümlesine yönelik iptal istemi,11.4.2012 günlü, E. 2011/108, K. 2012/55 sayılı kararla reddedildiğinden, bucümleye ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, 11.4.2012 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
VII- SONUÇ
25.10.1963 günlü, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu veYargılama Usulü Kanunu'nun, 9.10.1996 günlü, 4191 sayılı Kanun'un 3.maddesiyle değiştirilen 17. maddesinin 'Askeri mahkemelerdeyargılamayı gerektiren ilginin kesilmesi, daha önce işlenen suçlara aitdavalara bu mahkemelerin bakma görevini değiştirmez.' biçimindeki birincicümlesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.4.2012 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN