ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2011/114
Karar Sayısı : 2012/28
Karar Günü : 22.2.2012
R.G. Tarih-Sayı :21.07.2012-28360
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 1. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 23.7.2010 günlü, 6009sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 31. maddesiyle, 8.5.1991 günlü, 3717sayılı Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri veTazminat Verilmesi ile 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin YürürlüktenKaldırılması Hakkında Kanun'a eklenen Geçici Madde 2'nin, Anayasa'nın 2.,10. ve 55. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
3717 sayılı Kanun uyarınca keşif ve yol giderleri havuzundabiriken paraların tek bir çatı altında toplanıp adli ve idari yargıçalışanlarına Hazineye pay ayrılmaksızın eşit şekilde dağıtılması ve eksiködemenin yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle Adalet Bakanlığına yapılanbaşvurunun reddine dair işlemin iptali ile bu işlem nedeniyle yoksun kalınanparasal hakların yasal faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle açılandavada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddibulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
6009 sayılı Kanun'un 31. maddesiyle, 8.5.1991 günlü, 3717 sayılıAdli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve TazminatVerilmesi ile 492 sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin YürürlüktenKaldırılması Hakkında Kanun'a eklenen itiraz konusu Geçici Madde 2 şöyledir:
'21/11/2008 tarihinden bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadarbu Kanunun 2 nci maddesi uyarınca banka hesaplarına yatırılan paralar, busüreler içinde çalışan personele çalışma süresi dikkate alınarak 21/11/2008tarihinden önce yürürlükte bulunan Kanun hükümlerine göre dağıtılır. Bu şekildeyapılacak ödemelerin Kanunda öngörülen üst sınırı aşması durumunda, artanmiktar Hazineye gelir kaydedilir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10. ve 55. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 17.11.2011 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Anlam ve Kapsam
Adli yargı çalışanlarına ödenen yoltazminatları ile ilgili olarak ortak banka hesabı oluşturulmasını ve buhesaptaki paraların çalışanlara dağıtılmasını öngören 3717 sayılıKanun'un 449 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilen 2. maddesininaltıncı fıkrası, 449 sayılı KHK'nin dayanağı olan 6.6.1991 günlü, 3755 sayılıKamu Kurum ve Kuruluşlarının Görev ve Yetkileri ile Bunların Personelinin Malive Sosyal Haklarında Düzenlemeler Yapılmasına Dair Yetki Kanunu AnayasaMahkemesinin 12.12.1991 günlü, E.1991/27, K.1991/50 sayılı kararı ile iptaledildiğinden 449 sayılı KHK'nin de dayanaksız kaldığı gerekçesiyle AnayasaMahkemesinin 17.5.2007 günlü, E.2004/46, K.2007/60 sayılı kararı ile iptal edilmişve iptal kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonrayürürlüğe girmesine karar verilmiştir. İptal kararı 21.11.2008 günündeyürürlüğe girmiştir.
İptal edilen düzenlemede, adli yargı çalışanlarına tahakkukumüteakip yol tazminatının yarısının ödeneceği, kalan yarısının ise o yerdekibir bankada açılan hesaba yatırılacağı, yatırılan paraların %10'unun AdaletBakanlığı merkez hesabına gönderileceği ve arta kalanının o yargı çevresindegörevli adli yargı çalışanlarına ayda bir eşit miktarda ödeneceği, bu ödemeninyıllık tutarının en yüksek devlet memuru aylığının yıllık tutarının yarısınıgeçemeyeceği hükmü yer almıştır.
Bu hükmün, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 59.maddesinin ikinci fıkrasında 10.6.1994 günlü, 4001 sayılı Kanun ile yapılandeğişiklikle bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde görev yapan personelinyol giderleri ve tazminatları hakkında da uygulanması sağlanmıştır.
İptal hükmünün yürürlüğe girdiği 21.11.2008 tarihinden sonra yargıçalışanlarına yol tazminatının yarısının ödenmesine ve kalan yarısının açılanbanka hesabına yatırılmasına devam edilmiş, ancak, yasa koyucu tarafından birdüzenleme yapılmadığından hesapta biriken paraların personele dağıtımıyapılamamıştır.
23.7.2010 günlü, 6009 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile yoltazminatı ortak hesaplarında biriken paraların personele dağıtılabilmesi için3717 sayılı Kanun'a itiraz konusu kural eklenmiştir.
İtiraza konu kuralda, 21.11.2008 tarihinden bu maddenin yürürlüğegirdiği tarihe kadar 3717 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca banka hesaplarınayatırılan paraların, bu süreler içinde çalışan personele çalışma süresi dikkatealınarak 21.11.2008 tarihinden önce yürürlükte bulunan Kanun hükümlerine göredağıtılacağı ve bu şekilde yapılacak ödemelerin Kanun'da öngörülen üst sınırıaşması durumunda artan miktarın Hazineye gelir kaydedileceği öngörülmüştür.Böylece, yol tazminatı ortak hesabı ile ilgili kanun hükmünün iptal edilmesineilişkin Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girdiği 21.11.2008 ile 6009sayılı Kanun'un 31. maddesinin yürürlüğe girdiği 1.8.2010 tarihi arasında yoltazminatı ortak hesaplarında biriken paraların personele dağıtılması sağlanmıştır.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa Mahkemesinin17.5.2007 günlü, E.2004/46, K.2007/60 sayılı kararı ile iptal edilen kanunhükmünü ihya edecek şekilde düzenlendiği ve bunun hukuk devleti ilkesine aykırıolduğu, iptal kararının yürürlüğe girdiği 21.11.2008 ile 6009 sayılı Kanun'unyürürlüğe girdiği 1.8.2010 tarihleri arasında banka hesaplarında birikenparaların iptal edilmiş bir düzenleme dayanak alınmak ve bu düzenlemedekiödemeye ilişkin ilke ve esaslar açıkça belirtilmemek suretiyle dağıtılmasınınöngörülmesinin belirlilik ilkesine de aykırı olduğu, mahalli hesapta toplananparaların ödenmesinin keşfe bizzat katılmış olmak koşuluna bağlanmamasıdolayısıyla amaçlananın çalışanlara kısmen de olsa parasal yönden katkısağlamak olduğu, dava sayılarının çokluğu ve niteliği nedeniyle yapılankeşifler sonucunda adli yargıya ait yol gideri ve tazminat hesaplarında fazlapara biriktiği, buna karşılık idari yargıda çok az keşif yapıldığı için adliyargıya göre aynı düzeyde birikim gerçekleşmediği, bunun ise aynı durum vekonumda olduğunda şüphe bulunmayan adli ve idari yargı çalışanları arasındaeşitsizliğe sebep olduğu, yargı personelinin mali hakları kapsamındanitelendirilebilecek söz konusu ödemenin, eşit durumda bulunan personelinsadece farklı yargı düzenleri içerisinde bulunmalarından dolayı eşit birşekilde yapılmamasının ücrette adalet sağlanması ilkesine de uygun olmadığıbelirtilerek itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve 55. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukukdevleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygunolan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, heralanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlısayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi hukuksaldurumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksaleşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerinyasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasınıve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişive topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlaliyasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlıtutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynıhukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursaAnayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
İtiraz konusu kural ile amaçlanan, 21.11.2008-1.8.2010 tarihleriarasında yol tazminatı ortak hesaplarında biriken paraların bu süreler içindeçalışan personele çalışma süreleri dikkate alınarak, 21.11.2008 tarihinden önceyürürlükte bulunan kanun hükümlerine göre dağıtımının sağlanmasıdır.
Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmakkoşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Yasa koyucunun,memur ve diğer kamu görevlileri ile bunların dışındaki çalışanlarla ilgiliolarak, Anayasa'da belirlenen kurallara bağlı kalmak, adalet, hakkaniyet vekamu yararı ölçütlerini gözetmek koşuluyla düzenleme yapma yetkisibulunmaktadır.
6009 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemeyle uygulamasına sonverilen yol tazminatı ortak hesaplarında biriken paraların dağıtılıpdağıtılmayacağı ve dağıtılmasının öngörülmesi halinde nasıl dağıtılacağıkonusunda kurallar koymak, yasa koyucunun takdir yetkisi içindedir. Yasa koyucuitiraz konusu kuralla, ortak hesaplarda biriken paraların görevli personeledağıtılmasını öngörerek bu kişilerin lehine bir düzenleme getirmiştir. Bunedenle kural hukuk devleti ilkesine aykırı değildir.
Diğer taraftan, Anayasa Mahkemesince 3717sayılı Kanun'un 449 sayılı KHK ile değiştirilen 2. maddesinin altıncı fıkrası,449 sayılı KHK'nin dayanağı olan Yetki Kanunu iptal edildiğinden 449 sayılıKHK'nin de dayanaksız kaldığı gerekçesiyle iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesisöz konusu altıncı fıkrayı içerik yönünden incelememiş ve içeriğininAnayasa'ya aykırı olup olmadığıkonusunda bir karar vermemiştir. Getirilen düzenleme ile Anayasa Mahkemesikararının etkisiz kılındığı söylenemez.
Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği üzere, Türk yargısistemi adli yargı-idari yargı ayrılığı sistemine dayanmaktadır. Yol tazminatıödenmesini gerektiren keşif, icra takibi vb. işlerle ilgili olarak dairedışında görevlendirilme, dava sayılarının çokluğu ve davaların niteliğidolayısıyla, adli yargı mercilerine göre idari yargı mercilerinde daha azsayıda gerçekleştiğinden, idari yargı için oluşturulan yol tazminatı ortakhesabında daha az birikim olmaktadır.
Yargı personelinin keşif, icra takibi vb. işlerle ilgili olarakdaire dışında görevlendirilme sayısı adli ve idari yargıda farklılıkgösterdiğinden, bu iki yargı sistemi için ayrı hesap oluşturulması eşitlikilkesini zedelemez.
Öte yandan, adaletli bir ücret dağılımı yapılan işe uygun olarakaynı durumda bulunanlara aynı ücretin, farklı durumda bulunanlara da farklıücretin verilmesi ile sağlanabilecektir. Adli ve idari yargı sisteminin ayrıayrı düzenlenmiş olması dolayısıyla, adli yargı için oluşturulan ortak hesaptanadli yargı personelinin, idari yargı için oluşturulan ortak hesaptan da idariyargı personelinin yararlandırılmasının, çalışanların adaletli ücret eldeetmelerini engelleyici bir yönü de bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle dava konusu kural, Anayasa'nın 2., 10. ve 55.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
23.7.2010 günlü, 6009 sayılı Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı KanunVe Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 31.maddesiyle 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı Adli Personel İle Devlet DavalarınıTakip Edenlere Yol Gideri Ve Tazminat Verilmesi İle 492 Sayılı HarçlarKanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun'a eklenenGeçici Madde 2'nin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 22.2.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN