ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2011/128
Karar Sayısı: 2012/40
Karar Günü : 15.3.2012
R.G. Tarih-Sayı :26.06.2012-28335
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Diyarbakır 2. İşMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 31.5.2006 günlü, 5510 sayılıSosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 21. maddesinin dördüncüfıkrasının, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Diyarbakır ilinde bulunan bina inşaatında meydana gelen işkazası nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumunca hak sahiplerine bağlanan gelir,ödenen geçici iş göremezlik ödeneği ve yapılan hastane masrafları sonucundaortaya çıkan Kurum zararı için davalılar aleyhine açılan rücuen tazminatdavasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddi bulanMahkeme, iptal için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun iptali istenilenfıkrayıda içeren 21. maddesi şöyledir:
'İş Kazası ve Meslek Hastalığı İle Hastalık Bakımından İşvereninve Üçüncü Kişilerin Sorumluluğu
Madde 21- İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastıveya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı birhareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine buKanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanangelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veyahak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere,Kurumca işverene ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlıkilkesi dikkate alınır.
İş kazasının, 13 üncü maddenin ikinci fıkrasının (a) bendindebelirtilen sürede işveren tarafından Kuruma bildirilmemesi halinde, bildirimtarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezliködeneği, Kurumca işverenden tahsil edilir.
Çalışma mevzuatında sağlık raporu alınması gerektiği belirtilenişlerde, böyle bir rapora dayanılmaksızın veya eldeki rapora aykırı olarakbünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılan sigortalının, bu işe girmeden öncevar olduğu tespit edilen veya bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılmasısonucu meydana gelen hastalığı nedeniyle, Kurumca sigortalıya ödenen geçici işgöremezlik ödeneği işverene ödettirilir.
İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık, üçüncü bir kişinin kusurunedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ilerideyapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşinsermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuruvarsa bunları çalıştıranlara rücû edilir.
İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık; kamu görevlileri, er veerbaşlar ile kamu idareleri tarafından görevlendirilen diğer kişilerinvazifelerinin gereği olarak yaptıkları fiiller sonucu meydana gelmiş ise, bufiillerden dolayı haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlar hariçolmak üzere, sigortalı veya hak sahiplerine yapılan ödemeler veya bağlanangelirler için kurumuna veya ilgililere rücû edilmez. Ayrıca, iş kazası veyameslek hastalığı sonucu ölümlerde, bu Kanun uyarınca hak sahiplerine bağlanacakgelir ve verilecek ödenekler için, iş kazası veya meslek hastalığının meydanagelmesinde kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş kazası sonucu ölen kusurlusigortalının hak sahiplerine, Kurumca rücû edilmez.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış; 2.,49. ve 60. maddeleri ile ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal MümtazAKINCI, Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 8.12.2011 günü yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
1- Kuralın Anlam ve Kapsamı
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun21. maddenin dördüncü fıkrasında yer alan 'üçüncü kişi' terimi; kazaya,hastalığa veya meslek hastalığına uğrayan sigortalı ile bunun işvereni dışındakalan tüm kişileri ifade etmektedir. İtiraz konusu kurala göre; üçüncükişiden talep edilecek rücu tazminatı miktarının üstsınırı, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılmasıgereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermayedeğerinin yarısıdır. Bu sebeple Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), sigortalı veyahak sahiplerine yaptığı ödemelerin bu miktarı geçen kısmını isteyemez.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun mülga 26. maddesi ve 5510sayılı Kanun'un 21. maddesinde, işveren ve üçüncü kişinin sorumluluğu kusuresasına dayandırılmıştır. 506 sayılı Kanun'un uygulamasında SGK tarafındanaçılan rücu davalarında sigortalı veya hak sahiplerine yapılan ya da ilerdeyapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki sermayedeğeri toplamının işveren ve üçüncü kişilerin kusur oranlarına isabeteden miktarının, bu kişilerden istendiği görülmektedir. İş kazası vemeslek hastalığı sebebiyle oluşan zarardan birden ziyade kimsenin sorumluolması halinde, SGK'nın alacağı, sorumluların kusur oranına göre tevzi vetaksim olunmaktadır.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun bu konudaki en eskikararlarında hâkimin müterafık kusuru dikkate almakla yükümlüolduğu açıklanmıştır (YİBGK, 31.3.1954 T. E.1953/17 K.1954/10 ve YİBGK,22.6.1966 T. E.1966/7 K.1966/7 sayılı kararlar). Yeni tarihli Yargıtayiçtihatlarında da SGK'nın, sigortalı veya hak sahiplerine bağladığı gelirin ilkpeşin sermaye değerinin tazmin sorumlularının kusuruna isabet eden miktarınıisteyebileceğine karar verilmiştir (YHGK, 1.7.2009 T. E.2009/10-270 K.2010/14;YHGK, 27.1.2010 T. E.2010/10-10 K.2009/313; Yarg. 10. HD., 3.3.2011 T.E.2009/11974 K.2011/2752).
Sonuç olarak itiraz konusu kurala göre SGK, iş kazası, meslekhastalığı ve hastalığın meydana gelmesinde üçüncü kişinin kusuru bulunmasıhalinde, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gerekenödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerininyarısının üçüncü kişinin kusur oranına isabet eden kısmını talepedebilmektedir.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinindördüncü fıkrasında iş kazası ve meslek hastalığı sebebiyle açılan rücudavalarında, meydana gelen iş kazası veya meslek hastalığında üçüncü kişininkusurlu olması hâlinde oluşan zararın yarısı oranında rücu edileceğinindüzenlendiği, böylece üçüncü kişilerden kusuru çok düşük olan ile kusuru çokyüksek olanın aynı miktarda zarardan sorumlu olacağı, bu sebeple düzenlemeninAnayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kuralAnayasa'nın 2., 49. ve 60. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin ''demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti' olduğu belirtilmiştir.Anayasa'nın 49. maddesinde 'Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet,çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek içinçalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeyeelverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gereklitedbirleri alır.' denilmiş, 60. maddesinde 'Herkes, sosyal güvenlikhakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır veteşkilatı kurar.' hükmüne yer verilmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan sosyal devlet,toplumdaki güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak gerçek eşitliği ve toplumdengesini sağlamakla yükümlü devlettir. İtiraz konusu kural uyarınca, işkazası, meslek hastalığı veya hastalık üçüncü bir kişinin kusuru nedeniylemeydana gelmişse, SGK tarafından bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşinsermaye değerinin yarısı üçüncü kişiden tahsil edilmekte, diğer yarısı ise SGKüzerinde kalmaktadır. Böylece sosyal devlet ilkesine uygun olarak,çoğunlukla SGK'nın sigortalısı olup prim ödeyen, kusurlu davranışı ile işkazası, meslek hastalığı veya hastalığa neden olan üçüncü kişilerin, çalışmayaşamlarını sürdürebilmeleri ve prim ödemeye devam etmeleri sağlanarak, ücretliolan bu kişilerin altından kalkamayacakları büyük külfetler altına girmeleriönlenmek istenmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, Anayasa'nın 60. maddesinin tüm yurttaşlaryararına Devlete yüklediği sosyal güvenlik hakkını sağlama ödevini,yurttaşlardan bir bölümü yönünden yerine getirmek ve yine Anayasa'nın 49.maddesinin ikinci fıkrasındaki Devlete çalışma hayatı ve çalışanlar yararınayüklenen ödevlerin gereklerinden bir bölümünü gerçekleştirmek üzere kurulmuştur. SGK'nınbu işlevlerini yerine getirebilmesi ve sosyal sigorta yardımlarınınyetersiz kalmaması için, 5510 sayılı Kanun'un 81.maddesinde sigortalı ve işveren primleri yönünden Devlet tarafındandesteklenmesinin usul ve esaslarına yer verilmiştir.
5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birincifıkrasında, meydana gelen iş kazası veya meslek hastalığında işverendenilk peşin sermaye değeri toplamının işverenin kusuruna isabet eden kısmınıntalep edileceği düzenlenmişken; itiraz konusu 21. maddesinin dördüncüfıkrasında üçüncü kişiden ilk peşin sermaye değerinin yarısının üçüncükişinin kusuruna isabet eden kısmının talep edileceğidüzenlenmiştir. SGK'nın rücu alacağının hesaplanmasında, emekgelirleri düşük olan ve SGK'ya prim ödeyen üçüncü kişilerin karşılaşacaklarısosyal riskler karşısında yoksulluğa düşmemeleri için sorumluluklarınınişverene göre daha hafif olarak belirlenmesi ve SGK'nın yapacağı giderlerin birkısmının Devlet tarafından karşılanması Anayasa'nın yukarıda anılan maddeleriyleuyum içindedir.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 49. ve60. maddelerine aykırı değildir, iptalisteminin reddi gerekir.
İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesiile ilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun 21. maddesinin dördüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, 15.3.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN