ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2011/138
Karar Sayısı : 2012/94
Karar Günü : 15.6.2012
R.G. Tarih-Sayı : 13.10.2012-28440
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 2. VergiMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 31.12.1960 günlü, 193 sayılıGelir Vergisi Kanunu'nun 86. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yeralan '' gayrimenkul sermaye iratları...' ibaresinin,Anayasa'nın 10. ve 73. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Sahibi olduğu gayrimenkullerden dolayı gayrimenkul sermaye iradımükellefiyeti bulunan davacının, vergi kaybına neden olduğu gerekçesiyle adınayapılan tarhiyatın iptali istemiyle Üsküdar Vergi Dairesi'ne karşı açılandavada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığı iddiasının ciddi olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
İtiraz konusu ibarenin de yer aldığı 193sayılı Kanun'un 86. maddesi şöyledir:
'Madde 86- (Değişik: 9/4/2003-4842/9md.)
Aşağıda belirtilen gelirler için yıllık beyanname verilmez, diğergelirler için beyanname verilmesi halinde bu gelirler beyannameye dahiledilmez.
1. Tam mükellefiyette;
a) Gerçek usulde vergilendirilmeyen ziraî kazançlar, bu Kanunun 75inci maddesinin (15) numaralı bendinde yazılı menkul sermaye iratları, kazançve iratların istisna hadleri içinde kalan kısmı,
b) Tek işverenden alınmış ve tevkif suretiyle vergilendirilmişücretler (birden fazla işverenden ücret almakla beraber, birden sonraki işverendenaldıkları ücretlerinin toplamı, 103 üncü maddede yazılı tarifenin ikinci gelirdiliminde yer alan tutarı aşmayan mükelleflerin, tamamı tevkif suretiylevergilendirilmiş ücretleri dahil),
c) Vergiye tâbi gelir toplamının [(a) ve (b) bentlerinde belirtilenlerhariç] 103 üncü maddede yazılı tarifenin ikinci gelir diliminde yer alan tutarıaşmaması koşuluyla, Türkiye'de tevkifata tâbi tutulmuş olan; birden fazlaişverenden elde edilen ücretler, menkul sermaye iratları ve gayrimenkulsermaye iratları,
d) Bir takvim yılı içinde elde edilen ve toplamı 600 milyonlirayı (1.290 TL) aşmayan, tevkifata ve istisna uygulamasınakonu olmayan menkul ve gayrimenkul sermaye iratları.(1)
2. Dar mükellefiyette, tamamı Türkiye'de tevkif suretiylevergilendirilmiş olan; ücretler, serbest meslek kazançları, menkul vegayrimenkul sermaye iratları ile diğer kazanç ve iratlar.'
B- İlgiliGörülen Yasa Kuralı
193 sayılı Kanun'un 85. maddesişöyledir:
'Gelirin toplanması ve beyan
Madde 85 ' (Değişik: 22/7/1998 - 4369/44 md.)
Mükellefler 2 nci maddede yazılı kaynaklardan bir takvim yılıiçinde elde ettikleri kazanç ve iratları için bu Kanunda aksine hüküm olmadıkçayıllık beyanname verirler. Bu Kanuna göre beyanı gereken gelirlerin yıllıkbeyannamede toplanması zorunludur.
Tacirlerle çiftçiler ve serbest meslek erbabı ticari, zirai vemesleki faaliyetlerinden kazanç temin etmemiş olsalar bile, yıllık beyannameverirler. Bu hüküm şirketlerin faaliyet ve tasfiye dönemlerine şamil olmaküzere kollektif şirket ortakları ile komanditeler hakkında da uygulanır.
Yabancı memleketlerde elde edilen kazanç ve iratlar:
1. Mükellefin bunları Türkiye'de hesaplarına intikal ettirdiğiyılda;
2. Türkiye'de hesaplara intikal ettirilmemesinin mükellefiniradesi dışındaki sebeplerden ileri geldiği tevsik olunan hallerde, mükellefinbunlara tasarruf edebildiği yılda;
Elde edilmiş sayılır.'
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. ve 73. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8.maddesi uyarınca Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, MehmetERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,OYBİRLİĞİYLE, 12.1.2012 gününde karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Erhan TUTALtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgiligörülen yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, gayrimenkul sermaye iradı elde eden kişininKanunda belirtilen koşulları sağlaması halinde; söz konusu koşulları sağlamayanancak aynı tür gelir elde eden başka bir kişiye göre beyanname vermektenkaynaklanacak gider ve mahsuplaşma imkanına sahip olmaması nedeniyle daha fazlabir vergi yükü ile karşılaşmasının Anayasa'nın 10. maddesine; aynı şekildeKanunda yer alan sınırlama nedeniyle beyanname veremeyen kişinin giderleri debeyan edilemeyeceğinden vergi matrahının daha fazla olmasının da Anayasa'nın73. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kuralda, mükelleflerin bir takvim yılıiçerisinde elde edip, aynı Kanun'un 85. maddesi uyarınca topladıkları değişikkazanç unsurlarından, bu toplama dahil edilme zorunluluğuna tabi olmayanlarınhangileri olduğu belirlenmiştir.
Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen 'eşitlik ilkesi' ileeylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynıdurumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak vekişilere yasalar karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasınıönlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrıkurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Durum vekonumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kurallarıgerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklıkurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlâl edilmişolmaz.
Anayasa'nın 73. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında ise, 'Herkes,kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyalamacıdır' denilmiştir. Verginin malî güce göre alınması ve genelliğiilkeleriyle vergilendirmede eşitlik ve adaletin gerçekleştirilmesiamaçlanmıştır. Ekonomi ve vergi hukuku alanında malî güce ilişkin göstergeleringelir, sermaye ve harcamalar olduğu kabul edilmektedir. Malî güç, ödeme gücününkaynağı, dayanağı, nedeni ve varlık koşuludur. Yasakoyucunun vergilendirmede,kişilerin sahip olduğu ekonomik değer ile malî güçlerini göz önündebulundurması gerekir. Vergide genellik ilkesi, herhangi bir ayırımyapılmaksızın malî gücü olan herkesin vergi yüküne katılmasını ve vergiödemesini ifade eder. Malî güce göre vergilendirme, verginin, yükümlülerinekonomik ve kişisel durumlarına göre alınmasıdır. Bu ilke, aynı zamanda vergideeşitlik ilkesinin uygulama aracı olup, malî gücü fazla olanın malî gücü azolana göre daha fazla vergi ödemesini gerektirir. Vergide eşitlik ilkesi isemalî gücü aynı olanlardan aynı, farklı olanlardan ise farklı oranda vergialınması esasına dayanır. Diğer bir anlatımla, yükümlülerin genel vergi yükünekendi ödeme güçlerine göre katılmalarını ifade eder.
İptali istenen kural gayrimenkul sermaye iratları yönündendeğerlendirildiğinde, Kanunda yazılı belirli bir miktarı geçmeyen gayrimenkulsermaye iratlarının beyan edilmemesi suretiyle görece olarak düşük bir vergialacağından Devletin vazgeçmesini, buna karşılık mükellefin de söz konusugayrimenkule dair varsa yapmış olduğu giderlerini beyan etmemesini öngörmekte,böylece verginin toplanmasında gereksiz kırtasiyecilikle uğraşılmamakta ve kamualacaklarının tahsilatının hızlandırılması sağlanmaktadır.
Devlet ile mükellef karşılıklı olarak bir miktar alacağındanvazgeçmekte, mükellef ile vergi dairesi gereksiz iş yükü ile meşguledilmemekte; Kanunda yazılı miktarın üzerinde elde edilen gayrimenkul sermayeiratları ile diğer kamu alacaklarının tahsilatının hızlandırılarak kamugiderleri için ihtiyaç duyulan finansmanın en kısa zamanda sağlanmasıamaçlanmaktadır.
Vergilendirmede, malî politika, sosyal, ekonomik ve vergitekniğinin gerektirdiği nedenlerle bazı kişiler veya gelirler vergi kapsamıdışında tutulabileceği gibi bazı durumlarda Devlet bir miktar vergi alacağındanbelirli şartlarla vazgeçebilecektir.
Öte yandan, eşitlik ilkesine aykırılıktan söz edilebilmesi içinbir yasanın aynı hukuksal durumda olanlar arasında bir ayırım veya ayrıcalıkyaratması gerekir. İtiraz konusu kural uyarınca öngörülen beyan edilmemesınırı, aynı hukuksal konumda olan tüm kişilere uygulanacağından eşitlikilkesine aykırılık oluşturmaz.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 10. ve 73.maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
VI- SONUÇ
31.12.1960 günlü, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun, 9.4.2003 günlü, 4842 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle değiştirilen 86. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde yer alan ''gayrimenkul sermaye iratları'' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 15.6.2012 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL