ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2011/131
Karar Sayısı : 2013/22
Karar Günü : 31.1.2013
R.G. Tarih-Sayı :13.08.2013-28734
İPTAL DAVASINI AÇANLAR : Türkiye Büyük MilletMeclisi üyeleri Emine Ülker TARHAN ve Muharrem İNCE ile birlikte117 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU : A- İptal davası ileilgili, 30.3.2011 günlü, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 59. ve 60. maddeleri uyarınca Anayasa MahkemesiBaşkanı Haşim KILIÇ'ın reddine,
B- 26.9.2011 günlü, 654 sayılı Gümrük ve Ticaret BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin, tümünün ve ayrı ayrıtüm maddelerinin, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6., 7., 87. ve 91.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinindurdurulmasına,
karar verilmesi istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenen Kanun Hükmünde Kararname Kuralları
26.9.2011 günlü, 654 sayılı Gümrük ve Ticaret BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin dava konusumaddeleri şöyledir:
'MADDE 1- 29/6/1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun401 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan 'altı ay' ibaresi 'bir yıl'şeklinde değiştirilmiş ve 3/6/2011 tarihli ve 640 sayılı Gümrük ve TicaretBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameyeaşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
'Süre uzatımı yetkisi
GEÇİCİ MADDE 6- (1) 29/6/1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk TicaretKanununun 401 inci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen süreyi üç aya kadaruzatmaya Gümrük ve Ticaret Bakanı yetkilidir.'
MADDE 2- 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye PiyasasıKanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir.
'z) Sermaye piyasasında kurumsal yönetim ilkelerini tespit ve ilanetmek, yatırım ortamının iyileştirilmesine katkıda bulunmak üzere, borsadaişlem gören halka açık anonim ortaklıklardan halka açıklık oranları, yatırımcısayısı ve niteliği, dâhil oldukları endeks ve belirli bir zaman dilimindekiişlem yoğunluğunu dikkate alarak belirlemiş olduğu gruplarda yer alanlarınkurumsal yönetim ilkelerine kısmen veya tamamen uymalarını zorunlu tutmak, bunailişkin usul ve esasları belirlemek, getirilen uyum zorunluluğuna aykırıişlemlerin hukuka aykırılığının tespiti veya iptali için her türlü teminattan muafolarak ihtiyati tedbir istemek, dava açmak, açılan davada uyum zorunluluğununyerine getirilmesi sonucunu doğuracak şekilde karar alınmasını istemek.'
MADDE 3- Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğegirer.
MADDE 4- Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kuruluyürütür.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6., 7., 87. ve91. maddelerinedayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Serruh KALELİ,Alparslan ALTAN, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, NuriNECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla29.12.2011 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle AnayasaMahkemesi Başkanı Haşim KILIÇ hakkındaki reddi hâkim talebi görüşülmüştür.
6216 sayılı Kanun'un 35. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c)bendi uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte birioranındaki üyeleri iptal davası açmaya yetkilidirler. Anılan Kanun'un 38.maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca, dava dilekçesinde kendilerinetebligat yapılmak üzere iki üyenin adının gösterilmesi ve dilekçeyi onlarınimzalaması yeterli olup davayı açan diğer milletvekillerinin imzalarınınbulunması aranmaz. Ancak, dava dilekçesinde imzaları bulunanmilletvekillerinin, diğer milletvekilleri adına hâkimin reddi talebindebulunabilmeleri için, dava açan imza altına alınmış belgede dava konusu edilmekistenen talepler kapsamı içinde hâkimin reddi isteminin de yer aldığına ilişkinbir talep konusunun bulunması gerekir.
Dava açan imza altına alınmış belgede dava konusu edilmek istenentalepler kapsamı içinde hâkimin reddi isteminin de yer aldığına ilişkin birtalep konusu bulunmadığından, hâkimin reddi talebinin reddine, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esasinceleme aşamasında karar bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenen Kanun Hükmünde Kararnamekuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Hakkında GenelAçıklama
Anayasa'nın 91. maddesinde düzenlenen kanun hükmünde kararnameler,işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde olduğundan yargısal denetimlerininyapılması görev ve yetkisi Anayasa'nın 148. maddesi ile Anayasa Mahkemesineverilmiştir. Yargısal denetimde kanun hükmünde kararnamenin, öncelikle yetkikanununa sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Herne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde kanun hükmünde kararnamelerin yetkikanunlarına uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim veesas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise deAnayasa'ya uygunluk denetiminin kapsamına öncelikle kanun hükmünde kararnameninyetki kanununa uygunluğunun denetimi de girer. Çünkü Anayasa'da, BakanlarKuruluna ancak yetki kanununda belirtilen sınırlar içerisinde kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması,kanun hükmünde kararnameyi Anayasa'ya aykırı duruma getirir.
Dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan alan olağanüstü halkanun hükmünde kararnamelerinden farklı olarak, olağan dönemlerdeki kanunhükmünde kararnamelerin bir yetki kanununa dayanması zorunludur. Bu nedenle,kanun hükmünde kararnameler ile dayandıkları yetki kanunu arasında çok sıkı birbağ vardır. Kanun hükmünde kararnamenin yetki kanunu ile olan bağı, kanun hükmündekararnameyi aynen ya da değiştirerek kabul eden kanun ile kesilir. Kanunhükmünde kararnamenin Anayasa'ya uygun bir yetki kanununa dayanması,geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki kanununa dayanmadan çıkartılan veyadayandığı yetki kanunu iptal edilen kanun hükmünde kararnamelerin içeriğiAnayasa'ya aykırılık oluşturmasa bile bunların Anayasa'ya uygunluğundan sözedilemez.
Kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa'ya uygunluk denetimi,kanunların denetiminden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, 'KanunlarAnayasaya aykırı olamaz.' denilmektedir. Bu nedenle kanunların denetiminde,onların yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. Kanunhükmünde kararnameler ise konu, amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hemdayandıkları yetki kanununa hem de Anayasa'ya uygun olmak zorundadırlar.
Anayasa'da kimi konuların kanun hükmünde kararnamelerledüzenlenmesi yasaklanmaktadır. Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında 'Sıkıyönetimve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler...'in kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kural gereğince, TürkiyeBüyük Millet Meclisi, 'Bakanlar Kurulu'na ancak kanun hükmündekararnameyle düzenlenmesi yasaklanmış alana girmeyen konularda kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi verebilir.
Anayasa'nın herhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceğiöngörülen bir konunun, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkçayasakladığı hükümler ile ilgili olmadıkça ya da Anayasa'nın 163. maddesindeolduğu gibi kanun hükmünde kararname çıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçekanun hükmünde kararname ile düzenlenmesi Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz.
B- Kanun Hükmünde Kararname'nin Ayrı Ayrı Tüm Maddelerinin 6223Sayılı Yetki Kanunu Kapsamında Olup Olmadığının İncelenmesi
Dava dilekçesinde, Kanun Hükmünde Kararname'nin ayrı ayrı tümmaddelerinin 6223 sayılı Yetki Kanunu kapsamında olmadığı, amacına veilkelerine aykırılık taşıdığı belirtilerek Anayasa'nın 2., 6., 7., 87. ve91. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
1- Kanun Hükmünde Kararname'nin 1. Maddesi
Kanun Hükmünde Kararname'nin 1. maddesiyle;
a- 29.6.1956 günlü, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 401.maddesinin değişiklik yapılan üçüncü fıkrası, 26.4.2012 günlü, 6300 sayılı BazıKanunlar ile Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunun Teşkilatve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına DairKanun'un 9. maddesiyle değiştirildiğinden,
b- 640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Geçici Madde 6'nın(1) numaralı fıkrası ile düzenlenen 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 401.maddesi, 13.1.2011 günlü, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1533. maddesinin(1) numaralı fıkrası ile yürürlükten kaldırıldığından,
konusu kalmayan bu fıkralara ilişkin iptal istemi hakkında kararverilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.
2- Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. Maddesi
Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesiyle, 28.7.1981 günlü, 2499sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 22. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (z)bendi, 6.12.2012 günlü, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 139. maddesiyleyürürlükten kaldırıldığından, konusu kalmayan bu bende ilişkin iptal istemihakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.
3- Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. ve 4. Maddeleri
Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. maddesi yürürlük, 4. maddesiyürütme maddesidir. Yürürlük maddesi, yasal düzenlemelerin ne zaman yürürlüğegireceğini, yürütme maddesi de yasal düzenlemeleri yürüten makamı göstermekteve yapım tekniği açısından her tür yasal düzenlemede bulunmakta, yazılmamışolması yasal düzenlemelerin geçerliliğini de etkilememektedir. Yürütme maddesi,yasal düzenlemelerin hangi makam tarafından yürütüleceğini belirtmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. ve 4.maddeleri 6223 sayılı Yetki Kanunu kapsamında olduğu anlaşıldığından bukurallara ilişkin iptal isteminin reddi gerekir.
C- Kanun Hükmünde Kararname'nin Ayrı Ayrı Tüm MaddelerininAnayasa'nın 91. Maddesi Yönünden İncelenmesi
Dava dilekçesinde, Kanun Hükmünde Kararname'nin ayrı ayrı tümmaddelerinin, Anayasa'nın 91. maddesinde belirtilen sınırların dışındadüzenlendiği ve bu nedenle Anayasa'nın 2., 6., 7., 87. ve 91. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Kanun Hükmünde Kararname'nin, hakkında karar verilmesine yerolmadığına karar verilen dışında kalan diğer kurallarında, Anayasa'nın 91.maddesinin birinci fıkrası uyarınca kanun hükmünde kararname ile düzenlenmesiyasaklanmış alanlara ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden bu kurallarayönelik iptal isteminin reddi gerekir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
26.9.2011 günlü, 654 sayılı Gümrük veTicaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin;
A) 1- 1. maddesiyle;
a- 29.6.1956 günlü, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 401.maddesinin değişiklik yapılan üçüncü fıkrası,
b- 640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Geçici Madde6'nın (1) numaralı fıkrası,
2- 2. maddesiyle, 28.7.1981 günlü, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 22. maddesininbirinci fıkrasına eklenen (z) bendi,
hakkında, 31.1.2013 günlü, E.2011/131, K.2013/22 sayılı kararlakarar verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden, bu fıkralara ve bendeilişkin yürürlüğün durdurulması istemi hakkında KARAR VERİLMESİNE YEROLMADIĞINA,
B) 3. ve 4. maddelerine yönelik iptal istemleri, 31.1.2013 günlü,E. 2011/131, K. 2013/22 sayılı kararla kapsam yönünden reddedildiğinden, bumaddelere ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE,
C) 3. ve 4. maddelerine yönelik iptal istemleri, 31.1.2013 günlü,E. 2011/131, K. 2013/22 sayılı kararla Anayasa'nın 91. maddesinin birincifıkrası yönünden reddedildiğinden, bu maddelere ilişkin yürürlüğün durdurulmasıisteminin REDDİNE,
31.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI- SONUÇ
26.9.2011 günlü, 654 sayılı Gümrük veTicaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin;
A) 1- 1. maddesiyle;
a- 29.6.1956 günlü, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 401.maddesinin değişiklik yapılan üçüncü fıkrası, 26.4.2012 günlü, 6300 sayılı BazıKanunlar ile Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunun Teşkilatve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına DairKanun'un 9. maddesiyle değiştirildiğinden,
b- 640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Geçici Madde6'nın (1) numaralı fıkrası ile düzenlenen 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun401. maddesi, 13.1.2011 günlü, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun1533. maddesinin (1) numaralı fıkrası ile yürürlükten kaldırıldığından,
konusu kalmayan bu fıkralara ilişkin iptal istemihakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2- 2. maddesiyle, 28.7.1981 günlü, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 22. maddesininbirinci fıkrasına eklenen (z) bendi, 6.12.2012 günlü, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 139. maddesiyleyürürlükten kaldırıldığından, konusu kalmayan bu bende ilişkin iptal istemihakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
B) 3. ve 4. maddeleri, 6.4.2011 günlü, 6223 sayılı KamuHizmetlerinin Düzenli, Etkin ve Verimli Bir Şekilde Yürütülmesini SağlamakÜzere Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Teşkilat, Görev ve Yetkileri ile KamuGörevlilerine İlişkin Konularda Yetki Kanunu kapsamında olduğundan Anayasa'yaaykırı olmadığına ve bu maddelere ilişkin iptal isteminin REDDİNE,
C) 3. ve 4. maddelerinin, Anayasa'nın 91. maddesinin birincifıkrası uyarınca Anayasa'ya aykırı olmadığına ve bu maddelere ilişkin iptalisteminin REDDİNE,
31.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN