ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2011/23
Karar Sayısı : 2012/3
Karar Günü : 12.1.2012
R.G. Tarih-Sayı :17.03.2012-28236
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Sakarya 1. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 22.12.1934 günlü, 2644sayılı Tapu Kanunu'nun 21. maddesinin, Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına kararverilmesi istemidir.
I- OLAY
İmar Kanunu'nun 18. maddesinin uygulanmasına ilişkin işleminiptali istemiyle açılan davanın incelemesi sırasında, 18. madde uygulaması ilekapanan yol parçalarının davalı Belediye adına tescil edilmesi nedeniylekuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
22.12.1934 günlü, 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun itiraz konusu 21.maddesi şöyledir;
'Köy ve belediye sınırları içinde kapanmış yollarla yolfazlaları köy veya belediye namına tescil olunur.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, 10.3.2011gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıpçalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'ninçalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, FettahOTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esassayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE,
karar verilmiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
22.12.1934 günlü, 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 21. maddesineilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE10.3.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında kamunun kullanımındaki yolların kadimden berikullanılagelen, nasıl ve ne zaman oluştuğu bilinmeyen yollar olabildiği gibi,kişilerin özel mülkiyetindeki taşınmazların bir kısmının rızaen yola terkedilmesi sonucu da oluşabildiği belirtilerek, kamunun kullanımındaki yollarınherhangi bir idari tasarrufla kapatılması sonucu elde edilen taşınmazlarınitiraz konusu kural gereğince belediye ya da köyler adına tescil edildiği, butaşınmazların kaynağına bakılmaksızın idarenin özel mülkiyeti haline geldiği,idarenin bu taşınmazları satabildiği vurgulanarak, özellikle bireylertarafından rızaen yola terk edilen taşınmazların bu şekilde bir idaritasarrufla idarenin özel malı haline getirilmesinin Anayasa'nın 2. ve 35.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 21. maddesi köy ve belediye sınırlarıiçinde kapanmış yollarla yol fazlalarının köy veya belediye namına tescilolunmasını öngörmektedir. Bu hüküm gereğince plan değişikliği ya da benzerinedenlerle bir yolun kapanması ya da bazı bölümlerinin yol olmaktan çıkarılmasıdurumunda bu şekilde açığa çıkan taşınmazların belediye ya da köy sınırlarıiçinde bulunması halinde bu tüzelkişilikler adına tescil edilmesigerekmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesi, keyfiyönetimin karşıtı olarak devletin hukuka bağlılığını ifade eder. Buna göredevlet yetkisi kullanan tüm organların eylem ve işlemlerinin hukuka uygunolması, işlemlerin hukuka uygunluğunun yargısal yollarla denetlenebilmesi vedevletin tüm faaliyetlerinde bireylerin temel hak ve özgürlüklerine saygıgöstermesi gerekir.
Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkıbirey özgürlüğü ile doğrudan ilgili olup, bireye emeğinin karşılığına sahipolma ve geleceğe yönelik planlar yapma olanağı tanıyan temel bir haktır. Devletmülkiyet hakkına ancak kamu yararı amacıyla ve kanuna uygun olarak müdahaleedebilir.
Hukukumuzda, yollar kamu yararına tahsis edilmiş orta malıniteliğinde olup kamu mallarının tâbi olduğu hukuki rejime bağlıdırlar. Yollarzamanaşımı yoluyla kazanılamazlar, haczedilemezler ve yolların tapu sicilinekaydı gerekmez. Sadece ölçümü yapılarak haritalarında gösterilmekle yetinilir.
Yollar zaman içinde gelişen ihtiyaçlara bağlı olarak imarplanlarında değişiklik yapılması suretiyle kapatılabileceği gibi bazı yolparçalarının açığa çıkması da ihtimal dâhilindedir. Kapanan ya da açığa çıkanyol veya yol parçaları kamu malı niteliğini kaybederek idarenin özel malıhaline geleceğinden kamu mallarına ilişkin koruma ortadan kalkar. Bu nedenleitiraz konusu kural böylece açığa çıkan taşınmazların tapu sicilinin sağladığıgüvenceden yararlanabilmesi için tapu siciline tescilini öngörmektedir. İdareyeni bir kararla bu taşınmazları kamu yararına tahsis ederek kamu malına dadönüştürebilir. Aynı şekilde İmar Kanunu'nun 18. maddesi gereği parsellerinyeniden düzenlenmesinde eski yol parçalarını özel kişilerin arsaları ilebirleştirebilir. Eğer yeniden kamu yararına tahsis edilmezse, idare özel hukukrejimi çerçevesinde bu mallara tasarruf eder, gerekirse satabilir.
Kamu mallarının ve idarenin özel mallarının tabi olduğu hukukirejim mevzuatımızda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. İdarenin keyfiuygulamalara sapması halinde buna karşı adli ve idari yargıda dava açma yollarıaçıktır. Bu nedenle itiraz konusu kuralın keyfiliğe yol açacak bir düzenlemeolduğu söylenemez.
Diğer taraftan kamu malları devletin mülkiyeti altındadır. İtirazyoluna başvuran mahkeme her ne kadar yolların kaynağı itibariyle özel mülkiyetkonusu taşınmaz olma ihtimalini dikkate alarak malik tarafından rızaen yolaterk edilen alanların idarenin bir kararı ile yol olmaktan çıkarılarak idareninözel malı haline getirilmesinin Anayasanın 35. maddesine aykırılıkoluşturduğunu ileri sürmüşse de, yollar kaynağı itibariyle özel mülkiyettekitaşınmazlara dayansa bile bunlar çeşitli usullerle kamu malı haline getirilmişolabilirler. Kamulaştırma, düzenleme ortaklık payı ayrılması gibi usuller özelmülkiyetteki taşınmazların yol yapılmasında başvurulacak temel usullerdir. Buhallerde malik taşınmazın karşılığını ya kamulaştırma bedeli, tazminat ya dageri kalan taşınmazlarının değer artışı yoluyla elde etmiş ve taşınmazınmülkiyeti kamuya geçmiştir. Malikin rızasıyla yola terk etmesi de kaynaklardanbirisi olmakla birlikte bu durumda bir bağışlama söz konusu olup hukukumuzdabağışlamanın şarta bağlı olarak yapılması mümkündür. Eğer malik bağışladığıtaşınmazın yol dışında başka bir amaç için kullanılmasını istemiyorsa şartabağlı bağışlama yapma imkânına sahiptir. Bu yönüyle itiraz konusu kuralınmülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği söylenemez.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'ya aykırı değildir. İptalisteminin reddi gerekir.
VII- SONUÇ
22.12.1934 günlü, 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 21. maddesininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 12.1.2012 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN