ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2011/31
Karar Sayısı : 2011/56
Karar Günü : 30.3.2011
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Edremit Sulh CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 14.12.2009 günlü, 5941sayılı Çek Kanunu'nun 5. ve 6. maddelerinin Anayasa'nın 2., 10., 19., 36., 38.,ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Verilen çekin karşılıksız çıkması üzerine yapılan şikâyetsonucunda sanık hakkında açılan kamu davasında, itiraz konusu kurallarınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALLARI
1- 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5. maddesi şöyledir:
'Ceza sorumluluğu, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı
MADDE 5 ' (1) Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine görekanunî ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemiyapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her birçekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. Ancak,hükmedilecek adlî para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından azolamaz. Mahkeme ayrıca, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağınbulunması hâlinde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamınahükmeder. Bu davalar, çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği veya çekhesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin yahutşikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesinde görülür.
(2) Birinci fıkra hükmüne göre çek karşılığını ilgili bankahesabında bulundurmakla yükümlü olan kişi, çek hesabı sahibidir. Çek hesabısahibinin tüzel kişi olması hâlinde, bu tüzel kişinin malî işlerini yürütmeklegörevlendirilen yönetim organının üyesi, böyle bir belirleme yapılmamışsa yönetimorganını oluşturan gerçek kişi veya kişiler, çek karşılığını ilgili bankahesabında bulundurmakla yükümlüdür.
(3) Çek hesabı sahibi gerçek kişi, kendisi adına çek düzenlemeküzere bir başkasını temsilci veya vekil olarak tayin edemez. Gerçek kişinintemsilcisi veya vekili olarak çek düzenlenmesi hâlinde, bu çekten dolayı hukukîve cezaî sorumluluk çek hesabı sahibine aittir.
(4) Karşılıksız çek düzenleyen, adına karşılıksız çek düzenlenenve ileri düzenleme tarihli çek üzerinde yazılı tarihe göre kanunî ibraz süresiiçinde ibrazında, karşılığını ilgili banka hesabında bulundurmayan gerçek vetüzel kişi hakkında, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının talebi üzerine,sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde resen mahkeme tarafından,karşılıksız çıkan her bir çekle ilgili olarak, çek düzenleme ve çek hesabı açmayasağı kararı verilir.
(5) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı ile ilgiliolarak, herhangi bir adres değişikliği bildiriminde bulunulmadığı süreceilgilinin çek hesabı açtırırken bildirdiği adrese 11/2/1959 tarihli ve 7201sayılı Tebligat Kanununun 35 inci maddesine göre derhal tebligat çıkarılır.Adresin bankaya yanlış bildirilmesi veya fiilen terkedilmiş olması hâlinde de,tebligat yapılmış sayılır.
(6) Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararıverilmiş olan kişi, elindeki bütün çek yapraklarını ait olduğu bankalara iadeetmekle yükümlüdür. Bu kişi adına yeni bir çek hesabı açılamaz.
(7) Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararıverilmiş olan kişi, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on güniçinde, düzenlemiş bulunduğu ve henüz karşılığı tahsil edilmemiş olan çekleri,düzenleme tarihlerini, miktarlarını ve varsa lehtarlarını da göstermeksuretiyle, muhatap bankaya liste hâlinde vermekle yükümlüdür.
(8) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararına ilişkinbilgiler, güvenli elektronik imza ile imzalandıktan sonra, Adalet BakanlığıUlusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla Türkiye Cumhuriyet MerkezBankasına elektronik ortamda bildirilir. Bu bildirimler ile bankalara yapılacakduyurulara ilişkin esas ve usuller, Adalet Bakanlığının uygun görüşü alınarakTürkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından belirlenir.
(9) Karşılıksız kalan bir çekle ilgili olarak yapılan soruşturmaveya kovuşturma neticesinde;
a) Cumhuriyet savcısı tarafından kovuşturmaya yer olmadığına,
b) Mahkeme tarafından, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı,davanın düşmesi veya davanın reddine,
karar verilmesi hâlinde, aynı kararda, çek düzenleme ve çek hesabıaçma yasağının kaldırılmasına da karar verilir. Bu karar, kesinleşmesi hâlinde,Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına sekizinci fıkradaki usullere görebildirilir ve ilân olunur.
(10) Koruma tedbiri olarak verilen çek düzenleme ve çek hesabıaçma yasağı kararına yapılan itirazın kabulü hâlinde, bu kararla ilgili olarakda sekizinci fıkradaki bildirim ve yayımlanma usulü izlenir.
(11) Birinci fıkrada tanımlanan suç nedeniyle kamu davasının açılmasınınertelenmesine, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, ön ödemeye ve4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 297 nci maddesininüçüncü fıkrasındaki tebliğnamenin tebliğine ilişkin hükümler uygulanmaz.'
2- 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 6. maddesi şöyledir:
'Etkin pişmanlık ve yasak kararının kaldırılması
MADDE 6 ' (1) Karşılıksız kalan çek bedelini, üzerinde yazılıbulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095sayılı Kanuna göre ticarî işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacakfaizi ile birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında;
a) Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı tarafındankovuşturmaya yer olmadığına,
b) Kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından davanın düşmesine,
c) Mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra mahkeme tarafındanhükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına,
karar verilir.
(2) Şikâyetten vazgeçme hâlinde de birinci fıkra hükmü uygulanır.
(3) Kişi, mahkûm olduğu adlî para cezası tamamen infaz edildiktenveya bu cezayı ödemediği için hakkında hapis uygulanıp serbest bırakıldıktanitibaren üç yıl ve her hâlde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yılgeçtikten sonra, hükmü veren mahkemeden çek düzenleme ve çek hesabı açmayasağının kaldırılmasını isteyebilir; mahkemenin vereceği karara itirazedebilir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına ilişkinkarar kesinleştiğinde, yasağın kaldırıldığı, Türkiye Cumhuriyet MerkezBankasına 5 inci maddenin sekizinci fıkrasındaki usullere göre bildirilir veilân olunur.'
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itirazkonusu yasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde kararnameninhükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir mahkemeninAnayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralın da odavada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişikevrelerinde, ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmadaolumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır.
Kamu davasına konu olan karşılıksız çek, 3167 sayılı Yasa'nınyürürlükte olduğu zaman keşide edilmiş ve karşılıksız kalmıştır. Kamu davasıise 5941 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesinden sonra açılmıştır. İddianamedesonradan yürürlüğe giren 5941 sayılı Yasa'nın lehe olduğu ve bu nedenle sanığınanılan Yasa'nın 5. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarından cezalandırılmasıtalep edilmiştir.
Kamu davasına konu olan çekin bedeli 29.000 TL'dir. Bu çekbedeline göre gerçekten hangi Yasa hükümlerinin lehe olduğunun tespit edilmesiuygulanacak kural sorunu açısından önem arzetmektedir.
3167 sayılı Yasa'nın 16. maddesinin 4814 sayılı Yasa ile değişikbirinci fıkrasına göre, üzerinde yazılı keşide tarihinden önce veya ibrazsüresi içinde 4. madde uyarınca ibraz edildiğinde, yeterli karşılığıbulunmaması nedeniyle kısmen de olsa ödenmeyen çeki keşide eden hesap sahipleriveya yetkili temsilcileri, kanunların ayrıca suç saydığı haller saklı kalmaküzere, çek bedeli tutarı kadar adli para cezasıyla cezalandırılmaktadır.
5941 sayılı Yasa'nın 5. maddesinde ise 'Üzerinde yazılı bulunandüzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgiliolarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilinşikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adlî paracezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adlî para cezası, çek bedelininkarşılıksız kalan miktarından az olamaz.' denilmiştir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 7. maddesinin (2) numaralıfıkrasında, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan Kanun ile sonradanyürürlüğe giren Kanunların hükümleri farklı ise failin lehine olan Kanununuygulanacağı kurala bağlanmıştır. Bu nedenle önceki yasa kuralının sanığınlehine olması durumunda, bu kural yürürlükten kalkmış olsa bile uygulanmasıgerekmektedir.
Sanık hakkında 3167 sayılı Yasa kuralının uygulanması durumundaverilebilecek en yüksek ceza, karşılıksız çıkan çek bedeli tutarı olan 29.000lira adli para cezasıdır. Bu cezanın mahkeme tarafından belirlenen biçimdeödenmemesi durumunda sanık, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazıHakkında Kanun'un Geçici 1. maddesine göre adli para cezasının bir günü yüzTürk Lirası hesabı ile hapsedilebilecek ve böylece en fazla 290 gün hapiscezası ile cezalandırılabilecektir.
5941 sayılı Yasa kuralının uygulanması durumunda ise sanık, çekbedelinin karşılıksız kalan miktarından az olmamak üzere binbeşyüz güne kadaradlî para cezasıyla cezalandırılabilecektir. Mahkeme belirlenen adli gün paracezasını, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 52. maddesinin (2) numaralı fıkrasıuyarınca sanığın ekonomik ve diğer şahsi hallerini göz önünde bulundurarak enaz yirmi ve en fazla yüz Türk Lirası olmak üzere gün karşılığı adlî paracezasına hükmedebilecektir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'de görülmekte olan kamu davasındakarşılıksız kalan çek bedelinin miktarı 29.000 lira olduğuna göre sanık, birgün karşılığı adlî para cezasının miktarı yirmi Türk Lirası olarak uygulanmasıdurumunda 1.450 gün adli para cezasına, yüz Türk Lirasının uygulanmasıdurumunda 290 gün adli para cezasına çarptırılabilecektir. Adlî para cezasıödenmediği takdirde ise 5275 sayılı Yasa'nın 106. maddesinin (3) numaralıfıkrası gereğince sanık, Cumhuriyet savcısının kararı ile ödenmeyen kısmakarşılık gelen gün miktarınca hapsedileceğinden ve adlî para cezası yerineçektirilen hapis cezasının süresi aynı maddenin (7) numaralı fıkrası gereğinceüç yılı geçemeyeceğinden 290 gün ila 1.095 gün arasında hapis cezasına maruzkalabilecektir. Bu durumda 290 gün hapis cezası en az miktar olup, sanık dahafazla hapis cezası ile de cezalandırılabilecektir.
Yukarıda anılan yasa kuralları göz önüne alındığında, 3167 sayılıYasa hükümlerinin lehe olduğu anlaşılmakta ve 5941 sayılı Yasa hükümlerininbakılmakta olan davada uygulanma olanağı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliğinedeniyle reddi gerekir.
IV- SONUÇ
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıpçalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'ninçalışmasına bir engel bulunmadığına, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra AylaPERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyadabelirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- 14.12.2009 günlü, 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5. ve 6.maddelerinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davadauygulanma olanağı bulunmadığından, bu maddelere ilişkin başvurunun Mahkeme'ninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
30.3.2011 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN