ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı :2011/37
Karar Sayısı: 2012/69
Karar Günü : 17.5.2012
R.G. Tarih-Sayı :21.07.2012-28360
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kara KuvvetleriKomutanlığı 9. Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4.12.2004 günlü, 5271sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan ''vekili aracılığıile'' ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10., 11., 36. ve 141. maddelerineaykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Kovuşturma evresinde, katılanın dosyadan tutanak ve belgelerinörneklerinin verilmesi isteminin, itiraz konusu kural gereğince ancak tutanakve belgelerin vekil aracılığı ile istenebileceği gerekçesiyle reddedilmesiüzerine katılanın Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme,kuralın iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itirazkonusu ibareyi de içeren 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendişöyledir:
'(1) Mağdur ile şikâyetçinin hakları şunlardır:
...
b) Kovuşturma evresinde;
1. Duruşmadan haberdar edilme,
2. Kamu davasına katılma,
3. Tutanak ve belgelerden vekili aracılığı ile örnekisteme,
4. Tanıkların davetini isteme,
5. Vekili bulunmaması halinde, cinsel saldırı suçu ile alt sınırıbeş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisineavukat görevlendirilmesini isteme,
6. Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlarakarşı kanun yollarına başvurma.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 11., 36. ve141. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Serruh KALELİ,Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR,Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 28.4.2011günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, iptali istenilen ibare ile vekilekullandırılan bir hakkın asıl tarafından kullanılması yasaklandığından, kamuyaaçık olan yargılamaya ilişkin tutanakların doğrudan hakkı ihlâl edilmiş olankişi tarafından edinilmesinin engellendiği, bu yönü ile toplumdaki adaletinancının zedelendiği, kovuşturma aşamasında yargılamanın süjeleri olaraksanık, savcı ile aynı hukuksal durum içine girmiş kişilerden mağdur ya dakatılana farklı uygulama ile sonuçlanan bir durum tezahür ettiğinden, bu kısıtlamanınamaca uygunluk ve adalet kriterlerini karşılamadığı, Anayasada hak aramahürriyetinin kapsamına bilgi edinme ve dilekçe hakları paralelinde talep vesavları değerlendirme, bu temellendirme için gereken argümanları da edinmehakkı bulunduğundan, hakkı ihlâl edildiği için mahkemeye başvuran kişininiddialarını temellendirmek, şikâyetine dayanak delilleri tartışmak içinkendinde bulunması zorunlu olan tutanak ve belgeleri edinme hakkının vekilataması şartına bağlanmasının Anayasa'nın 2., 10., 11., 36. ve 141. maddeleriniihlâl ettiği ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu ibareyi içeren kuralda, mağdur ile şikâyetçininkovuşturma evresinde tutanak ve belgelerden vekili aracılığı ile örnekisteyebileceği öngörülmektedir. Buna göre vekili olmayan mağdur ile şikâyetçi,kovuşturma aşamasında dosyadaki tutanak ve belgelerden örnek alamayacaktır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa veyasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Hak arama hürriyetini düzenleyen Anayasa'nın 36. maddesininbirinci fıkrasında, 'Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyleyargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adilyargılanma hakkına sahiptir.' denilerek yargı mercilerine davacı ve davalıolarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma, adilyargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Buna göre, hak aramaözgürlüğünün en önemli iki ögesini oluşturan, sav ve savunma haklarınıkısıtlayacak, bu hakların eksiksiz kullanımını engelleyecek ve adilyargılanmaya engel olacak yasa kurallarının Anayasa'nın 36. maddesine aykırılıkoluşturacağı tartışmasızdır.
Ceza muhakemesinin gayesi maddi gerçeği araştırmaktır. Cezamuhakemesi hukukunda hakikati araştırarak gerçeğe ulaşma, kolektif yargılamayöntemi ile sağlanmaktadır. Kolektif yargılama, hükmün verilmesine, iddia,savunma ve yargılama makamlarının birlikte katılmasını ifade eder. Kolektifyargılama yapmanın metodu, hüküm verme faaliyetine katılacakların düşüncelerinikarşılıklı olarak bildirerek, bütün süjelerin birbirlerinin fikirleriniöğrenmeleridir. Mağdur ile şikâyetçi de, soruşturma ve kovuşturma evrelerindekendilerine tanınan haklar ile diyalektik yargılamanın gerçekleştirilmesinekatkıda bulunarak adil bir hükme ulaşılmasını sağlayan ceza muhakemesinin aktifsüjeleridir.
Yargılamanın süjelerinden olan mağdur ile şikâyetçinin dosyadakitutanak ve belgelere ulaşmasına sadece avukatları aracılığı ile olanakverilmesi beklenen adaletin ve yargısal sonucun elde edilmesine engel olacaktırki bu da hukuk devleti ilkesini zedeleyecektir.
Kovuşturma aşamasında mağdur ile şikâyetçinin dava dosyasındakitutanak ve belgelerden örnek alması hak arama özgürlüğünün bu bağlamda adilyargılanma hakkının ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır. Böylece tutanak vebelgelerden örnek alınması mağdur ile şikâyetçiye muhakemenin seyrine yönvermek ve etki etmek olanağını da sağlayacaktır. İtiraz konusu ibare ile mağdurile şikâyetçinin vekilleri olmaksızın dosyadaki tutanak ve belgelerden örnekalması engellenerek, yargı mercileri önünde davacı olarak iddiada bulunma,bilgiye ulaşarak muhakemenin gidişatına yön verme haklarınınsınırlandırılması hak arama özgürlüğü ile bağdaşmaz.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibare Anayasa'nın 2. ve 36.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 10., 11. ve 141. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
VI- SONUÇ
4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı altbendinde yer alan '' vekili aracılığı ile'' ibaresinin Anayasa'ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, 17.5.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN