ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2011/41
Karar Sayısı : 2012/25
Karar Günü : 16.2.2012
R.G. Tarih-Sayı :13.10.2012-28440
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Mihalgazi Asliye CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 4.12.2004 günlü, 5271sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin (6) numaralı fıkrasınınsonuna 22.7.2010 günlü, 6008 sayılı Kanun'un 7. maddesiyle eklenen 'Sanığınkabul etmemesi hâlinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına kararverilmez.' biçimindeki cümlenin Anayasa'nın 2., 5., 10., 11., 12.,13., 36. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Sanık hakkında, elektrik enerjisi hırsızlığı iddiasıyla açılankamu davasında, Cumhuriyet savcısının itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırıolduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itirazkonusu kuralı da içeren 231. maddesi şöyledir:
'Hükmün açıklanması ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması
Madde 231- (1) Duruşma sonunda,232 nci maddede belirtilen esaslara göre duruşma tutanağına geçirilen hükümfıkrası okunarak gerekçesi ana çizgileriyle anlatılır.
(2) Hazır bulunan sanığa ayrıca başvurabileceği kanun yolları,mercii ve süresi bildirilir.
(3) Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa buda bildirilir.
(4) Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir.
(5) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Sanığa yüklenen suçtan dolayıyapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapisveya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasınakarar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasınıngeri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasınıifade eder.
(6) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Hükmün açıklanmasının geribırakılmasına karar verilebilmesi için;
a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum vedavranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususundakanaate varılması,
c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın,aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamengiderilmesi, gerekir. (Ek cümle: 22/7/2010 - 6008/7 md.) Sanığın kabuletmemesi hâlinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmez.
(7) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Açıklanmasının geri bırakılmasınakarar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreliolması halinde seçenek yaptırımlara çevrilemez.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Hükmün açıklanmasının geribırakılması kararının verilmesi halinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresinetâbi tutulur. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemeninbelirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak;
a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması halinde, meslek veyasanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine,
b) Bir meslek veya sanat sahibi olması halinde, bir kamu kurumundaveya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimialtında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devametmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğüyerine getirmesine, karar verilebilir. Denetim süresi içinde davazamanaşımı durur.
9) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Altıncı fıkranın (c) bendindebelirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde; sanık hakkında mağduraveya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler halinde ödemeksuretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıkararı verilebilir.
10) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.)Denetim süresi içinde kasten yenibir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklereuygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadankaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir.
(11) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Denetim süresi içinde kasten yenibir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklereaykırı davranması halinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme, kendisineyüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek;cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya dakoşullarının varlığı halinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenekyaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir.
(12) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Hükmün açıklanmasının geribırakılması kararına itiraz edilebilir.
(13) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Hükmün açıklanmasının geribırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancakbir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkimveya mahkeme tarafından istenmesi halinde, bu maddede belirtilen amaç içinkullanılabilir.
(14) (Değişik: 23/1/2008 ' 5728/562 md.) Bu maddenin hükmünaçıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümleri, Anayasanın 174 üncümaddesinde koruma altına alınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlarla ilgiliolarak uygulanmaz.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 5., 10., 11., 12., 13., 36. ve38. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, HaşimKILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, AhmetAKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, , Zehra Ayla PERKTAŞ,Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, NuriNECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla4.5.2011 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü FatmaBABAYİĞİT tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasakuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraza konu kuralı da içeren231. maddesindeki düzenleme sanık hakkında yapılan yargılama sonucundaverilecek mahkumiyet kararının açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkinkuralları içermektedir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, bir suça ilişkin kamudavasının yargılaması sonucunda sanığın suçlu bulunması halinde verilecek cezahükmünün açıklanmasının, belirli koşulların gerçekleşmesine bağlı olarakertelenmesi anlamına gelmektedir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesine göre,mahkeme tarafından yapılan yargılama sonucunda hükmolunan ceza, iki yıl veyadaha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa, hükmün açıklanmasının geribırakılmasına karar verilebilecektir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıdurumunda, sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulacak, denetim süresi içindekasten yeni bir suç işlenmediği takdirde verilen hüküm, kararı veren mahkemeceortadan kaldırılacak ve dava hakkında düşme kararı verilecektir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı itirazyoluna başvurma imkânı bulunmaktadır. Bu durumda itiraz mercii olan mahkemecehükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı sadece şeklen incelenecek olup,hükmün açıklanmasının geri bırakılması koşullarının oluşup oluşmadığı hususuylasınırlı bir inceleme yapılacaktır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıkararları, sanık hakkında hukuki sonuç doğuran kesin hüküm niteliğindeolmadığından, deneme süresi sonunda verilecek düşme kararı veya geri bırakmakoşullarına uyulmaması halinde verilecek kararın esas hükümle birlikte temyizdenetimi olanaklı bulunmaktadır.
İtiraz konusu kural ile getirilen düzenlemeden önce, hükmünaçıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesiyle yargı yoluna müracaat halindeberaat edeceğini düşünen sanığın, suçsuzluğunu ispat amacıyla kararı temyizincelemesine götürmesi mümkün değildi. Koşulların oluşması durumunda cezahakiminin takdiri ile verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı,itiraza konu kuralın 231. maddeye eklenmesinden sonra sanığın talebine bağlıolarak verilecektir. Böylece hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasınıntüm koşulları bulunan sanık, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasınıistemediğini beyan ederek, hakkında verilen kararı temyiz incelemesinegötürebilecektir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, itiraz konusu kural ile sanığın ya hükmünaçıklanmasının geri bırakılmasını kabul etmek zorunda kalacağı ya da hapis veyaadli para cezası ile karşı karşıya kalacağı, sanığın suçsuz olduğunu, beraatetmesi gerektiğini düşünse bile mahkumiyet hükmünün Yargıtay'ca onanmasıihtimalinin her zaman mevcut olduğu, bu nedenle itiraz konusu kuralın sanığatemyiz hakkı tanırken aynı zamanda mahkumiyet hükmü ile karşı karşıyabıraktığı, zira hiç kimsenin kendi aleyhinde beyanda bulunmaya ve savunma yapmayazorlanamayacağı belirtilerek itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 5., 10.,11., 12., 13., 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde, 'Türkiye Cumhuriyeti, toplumunhuzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.' hükmü yeralmaktadır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasakurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisinesahiptir.
Anayasa'nın 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardanfaydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia vesavunma ile adil yargılanma hakkına sahip bulunduğu belirtilmiştir.
Anayasa'nın 38. maddesinde suç ve cezalara ilişkin temel ilkelereyer verilmiş, beşinci fıkrasında 'Hiç kimse kendisini ve kanundagösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delilgöstermeye zorlanamaz.' denilmiştir. İnsan hakları arasında yer alan,manevi işkenceyi meneden, insan haysiyetinin ve kişi dokunulmazlığının teminatıolan bu düzenlemeye, ceza yasalarında sanığın 'susma hakkı' olarakyer verilmiştir. Bu hak, suçlanmayla başlayan bir haktır. Kovuşturma vesoruşturmanın her aşaması için geçerlidir.
Hükmün açıklanmasının ertelenmesine ilişkin olarak kanunda öngörülentüm koşulların oluşması durumunda ceza hakiminin takdiri ile verilen hükmünaçıklanmasının geri bırakılması kararı, itiraz konusu kuralın 231. maddeyeeklenmesinden sonra sanığın talebine bağlı olarak verilebilecektir. Cezasistemimizde yer alan hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararınınverilebilmesi koşullarına ilaveten getirilen ve sanığa kararı temyizincelemesine götürebilme hakkı tanıyan kural, Anayasanın ve ceza hukukunungenel ilkelerine aykırı olmayıp, yasakoyucunun takdir yetkisi kapsamındadır.
İtiraz konusu kuralda sanığın kendi aleyhine beyandabulunmaya zorlanması söz konusu olmadığı gibi, iptali istenilen kuralın 231.maddeye eklenmesinden sonra, sanığın iradesine önem verilerek, sanığın iradesidışında hükmün açıklanmasının geri bırakılması müessesesinin uygulanmasıengellenmiştir. Sanığa, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşıolduğunu beyan etme ve dolayısıyla hakkında verilen kararı temyiz incelemesinegötürebilme imkânı veren kural, Anayasa'nın 38. maddesinin beşinci fıkrasındaöngörülen, kendisini suçlama ve bu yolda delil göstermeye zorlanma olarakdeğerlendirilemez.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36. ve38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 5., 10., 11., 12. ve 13. maddeleri ile ilgisigörülmemiştir.
VI- SONUÇ
4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231.maddesinin (6) numaralı fıkrasının sonuna, 22.7.2010 günlü, 6008 sayılıKanun'un 7. maddesiyle eklenen 'Sanığın kabul etmemesi hâlinde, hükmünaçıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmez.' biçimindeki cümleninAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 16.2.2012 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN