ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2011/55
Karar Sayısı : 2011/146
Karar Günü : 27.10.2011
R.G. Tarih-Sayı :17.03.2012-28236
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 6. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 7.6.1985 günlü 3224sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrasının,Anayasa'nın 2. ve 135. maddelerine aykırılığı iddiasıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Türk Diş Hekimleri Birliği Genel Kurulu'na İstanbul Diş HekimleriOdası'ndan gönderilecek delege sayısının 10 kişi ile sınırlı tutulmasıkonusundaki işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
İtiraz konusu kuralı da içeren 3224 sayılı Yasa'nın 7. maddesişöyledir:
'Madde 7 - Oda Genel Kurulunungörevleri şunlardır:
a) Oda Yönetim Kurulunun geçmiş dönem faaliyetleri ve bilançosunugösteren raporu ile Oda Denetleme Kurulunun raporunu görüşmek ve bu Kurullarınibra edilip edilmemesine karar vermek,
b) Oda Yönetim Kurulu tarafından hazırlanan gelecek dönem tahminibütçesini görüşüp karara bağlamak,
c) Oda Yönetim, Disiplin ve Denetleme Kurullarının asıl ve yedeküyeleri ile Birlik Genel Kurulu delegelerini seçmek,
d) Oda için gerekli taşınmazların satın alınması veya mevcuttaşınmazların satılması hususunda Yönetim Kuruluna yetki vermek,
e) Gündemindeki diğer konuları görüşüp karara bağlamak,
f) Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek.
Odalar, iki yıllık bir dönem için Birlik Genel Kurultoplantılarına katılmak üzere, gizli oyla, üye sayısı ikiyüze kadar olanlarbeş, beşyüze kadar olanlar yedi, beşyüzden fazla olanlar onar asıl ve yedekdelege seçerler.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 135. maddelerine dayanılmış,67. maddesi ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Serruh KALELİ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, AlparslanALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 2.6.2011 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, Anayasa'nın 135. maddesine göre kamu kurumuniteliğindeki meslek kuruluşlarının, belli bir mesleğe mensup olanlarınmüşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak,mesleğin genel menfaatlerine uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslekmensuplarının birbirleriyle ilişkilerinde güveni ve dürüstlüğü hâkim kılmak vemeslek disiplin ve ahlâkını korumak üzere kuruldukları, anılan maddededemokratik ilkelere uygun bir seçimin yapılmasının öngörüldüğü, oysa, itirazkonusu kural ile sayısı kaç olursa olsun beşyüzden fazla üyesi olan dişhekimleri odalarının Birlik Genel Kurulu'na katılacak delege sayısının ontemsilciyle sınırlandırıldığı ve böylece Türk Diş Hekimleri Birliği'nin enönemli organının oluşumunda adil temsilin önlendiği belirtilerek kuralınAnayasa'nın 2. ve 135. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle iptali istenen kuralAnayasa'nın 67. maddesi yönünden de incelenmiştir.
İtiraz konusu kural uyarınca, iki yıllık bir dönem için Türk DişHekimleri Birliği Genel Kurul toplantılarına katılmak üzere, ikiyüze kadarüyesi olan diş hekimleri odaları beş, beşyüze kadar üyesi olan odalar yedi vebeşyüzden fazla üyesi olan odalar ise on delege seçmektedirler. Böylece çoksayıda diş hekiminin kayıtlı olduğu diş hekimleri odaları, Genel Kurul'da üyesayıları oranında değil, sınırlı sayıda delege ile temsil edilmişolmaktadırlar.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın "Seçme, seçilme ve siyasî faaliyettebulunma hakları" başlıklı 67. maddesinin altıncı fıkrasında 'Seçimkanunları, temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracakbiçimde düzenlenir' denilmektedir.
Anayasa'nın 135. maddesinde, kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşlarının ve üst kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterekihtiyaçlarını karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genelmenfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarınınbirbirleriyle ve halkla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmaküzere meslek disiplini ve ahlâkını korumak maksadı ile kanunla kurulan veorganları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargıgözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleri olduklarıbelirtilmiştir. Bu kuralla, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının '...kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunla gösterilenusullere göre yargı denetimi altında, gizli oyla seçilen ...' tüzelkişilerolduğu öngörülmekte ve bunların kuruluşunda organlarının seçimle işbaşınagetirilmesi usulü benimsenmektedir. Herhangi bir kuruluşun oluşmasındademokrasinin temel kuralı olan seçime yer verilmişse, bu kuruluşun seçimsisteminin, yönetim ve işleyişinin de demokratik kurallara aykırıolamayacağının kabulü gerekir.
Demokrasinin olmazsa olmaz kuralı seçimdir. Demokratik seçimin enönemli niteliği ise adil bir temsil ilkesine dayalı serbest, eşit ve genel-oyesasını içermesidir. Hukuk devletinin bir gereği olarak adaletli bir hukukdüzeninin kurulabilmesi de, diğer seçimler yanında kamu kurumu niteliğindekimeslek örgütlerinin seçimlerinde de seçime katılacakların adil bir biçimdetemsil edilmesine bağlıdır. Temsilde adaletin sağlanamadığı bir seçimindemokratik olmasından ve hukuk devleti ilkesine uygunluğundan söz edilemez.
İtiraz konusu kural ile sayısı kaç olursa olsun beşyüzden fazlaüyesi olan diş hekimleri odalarının Genel Kurul'a katılımlarının on delegeylesınırlandırılması ve böylece Türk Diş Hekimleri Birliği'nin en önemli organınınoluşumunda temsilde adaletin önlenmesi, demokrasiye aykırı düşen birdüzenlemedir.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 67. ve135. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun,kanun hükmünde kararname ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi İptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun'un 66.maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. İtiraz konusukuralın iptal edilmesi nedeniyle doğan boşluk, kamu düzenini ihlal edicinitelikte görüldüğünden iptal hükmünün, Resmî Gazete'de yayımlanmasındanbaşlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VII- SONUÇ
1- 7.6.1985 günlü, 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri BirliğiKanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE,
2- 3224 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasının iptaledilmesi nedeniyle, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66.maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎGAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
27.10.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI