ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2011/80
Karar Sayısı : 2012/122
Karar Günü : 20.9.2012
R.G. Tarih-Sayı :01.12.2012-28484
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Hava KuvvetleriKomutanlığı Hava Eğitim Komutanlığı Askeri Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 25.10.1963 günlü, 353sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesinin''eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suç ise sanıklarınyargılanmaları askeri mahkemelere'' bölümünün, Anayasa'nın145. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Sanıklar hakkında askerlikten kurtulmak amacıyla hile yaptıklarıiddiasıyla açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırıolduğu kanaatine varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama UsulüKanunu'nun itiraz konusu bölümünün de yer aldığı 12. maddesi şöyledir:
'Madde 12- Askeri mahkemelere ve adliyemahkemelerine tabi kişiler tarafından bir suçun müştereken işlenmesihalinde eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılı bir suç ise sanıklarınyargılanmaları askeri mahkemelere; eğer suç Askeri Ceza Kanununda yazılıolmayan bir suç ise adliye mahkemelerine aittir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında Anayasa'nın 145. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Fettah OTO, SerdarÖZGÜLDÜR, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 22.9.2011günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Melek ACUtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, 5982 sayılı Kanun ile Anayasa'nın 145.maddesinde değişiklik yapılarak savaş hali haricinde asker olmayan kişilerinaskeri mahkemelerde yargılanamayacağının hüküm altına alındığı, Anayasa'nınanılan maddesinde değişiklik yapılmasına rağmen itiraz konusu kuralın halenmevcudiyetini koruduğu, böylece itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı halegeldiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 145. maddesine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 353 sayılı Kanun'un 'MüşterekSuçlar' başlıklı 12. maddesinde, askeri mahkemelere ve adliye mahkemelerinetabi kişiler tarafından bir suçun müştereken işlenmesi halinde eğer suç AskeriCeza Kanunu'nda yazılı bir suç ise sanıkların yargılanmalarının askerimahkemelerde; eğer suç Askeri Ceza Kanunu'nda yazılı olmayan bir suç ise adliyemahkemelerinde yapılacağı kural altına alınmıştır.
7.5.2010 günlü 5982 sayılı Kanun ile değiştirilen Anayasa'nın 145.maddesinde, 'Askerî yargı, askerî mahkemeler ve disiplin mahkemeleritarafından yürütülür. Bu mahkemeler; asker kişiler tarafından işlenen askerîsuçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyleilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidir. Devletingüvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalarher halde adliye mahkemelerinde görülür. Savaş hali haricinde, asker olmayankişiler askerî mahkemelerde yargılanamaz. Askerî mahkemelerin savaş halindehangi suçlar ve hangi kişiler bakımından yetkili oldukları; kuruluşları vegerektiğinde bu mahkemelerde adlî yargı hâkim ve savcılarınıngörevlendirilmeleri kanunla düzenlenir.' denilmiştir.
Anayasa'nın 145. maddesinin değişiklik gerekçesinde, askeriyargının görev alanının yeniden düzenlendiği, mevcut hükümde askeri yargınıngörev alanının oldukça geniş düzenlenmesi nedeniyle uluslararası belgelerde budurumun eleştirildiği, askeri mahkemelerin görev alanının demokratik hukukdevletinin getirdiği ölçüler çerçevesinde yeniden tanımlandığı, getirilendüzenlemeyle askeri mahkemelerin görev alanının askeri suçların yargılanmasıylaçağdaş ülkelerde olduğu gibi sınırlandırıldığı ve asker kişilerin sadeceaskerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri askeri suçlara aitdavalarla sınırlı tutulduğu, asker olmayan kişilerin savaş hali haricinde,askeri mahkemelerde yargılanamayacağının anayasal teminat altında alındığıbelirtilmiştir.
İtiraz konusu kurala göre, asker olmayan kişilerin asker kişilerlebirlikte suç işlemeleri durumunda işlenilen suç Askeri Ceza Kanunu'ndadüzenlenmiş ise bu kişiler askeri mahkemelerde yargılanacaklardır. Ancak,Anayasa'nın 145. maddesinin değişiklik gerekçesinde de belirtildiği üzere,savaş hali dışında asker olmayan kişilerin işledikleri suçlar nedeniyle askerimahkemelerde yargılanamayacağı anayasal olarak teminat altına alınmıştır. Budurumda, Anayasa'nın 145. maddesinde yapılan değişiklik sonucunda itiraz konusukural, Anayasa'ya aykırı hale gelmiştir.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 145.maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında, kanunun belirlikurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunudoğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilebileceğiöngörülmektedir.
353 sayılı Kanun'un 12. maddesinde yer alan ''eğer suç AskeriCeza Kanun'unda yazılı bir suç ise sanıkların yargılanmaları askeri mahkemelere ''bölümünün iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan iptal edilen bölümününöncesinde ve sonrasında kalan 'Askeri mahkemelere ve adliye mahkemelerinetabi kişiler tarafından bir suçun müştereken işlenmesi halinde ' eğer suçAskeri Ceza Kanununda yazılı olmayan bir suç ise adliye mahkemelerine aittir.'bölümünün de 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasıgereğince iptali gerekir.
VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun,kanun hükmünde kararname ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, 6216sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kuraltekrarlanmaktadır.
25.10.1963 günlü, 353 sayılı Kanun'un 12. maddesinin iptaledilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluğun kamu yararını ihlal edeceknitelikte olduğu görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptalhükmünün, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonrayürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VIII- SONUÇ
1- 25.10.1963 günlü, 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu veYargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesinin '' eğer suç Askeri Ceza Kanunundayazılı bir suç ise sanıkların yargılanmaları askeri mahkemelere'' bölümününAnayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- 353 sayılı Kanun'un 12. maddesinde yer alan '' eğer suç AskeriCeza Kanununda yazılı bir suç ise sanıkların yargılanmaları askerimahkemelere'' bölümünün iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan maddeninkalan bölümünün de, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğinceİPTALİNE,
3- 353 sayılı Kanun'un 12. maddesinin iptal edilmesi nedeniyle,Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralıfıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
20.9.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN