ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2011/81
Karar Sayısı : 2012/78
Karar Günü : 24.5.2012
R.G. Tarih-Sayı : 13.10.2012-28440
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 5. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 14.7.1965 günlü, 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin 'Ortak Hükümler' bölümünün(A) fıkrasının (11) numaralı bendinin, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığısavıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Davacı tarafından, kendisine bir derece verilmesi istemiyleyapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada,itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36.maddesinin 'ORTAK HÜKÜMLER' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendişöyledir:
'Mesleğeözel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan; Başbakanlık, Bakanlık,Müsteşarlık ve bağımsız genel müdürlükler müfettiş yardımcıları ile bağlımüfettiş yardımcıları ve Diyanet İşleri Başkanlığı müfettiş yardımcıları,Sosyal Güvenlik Kurumu Müfettiş Yardımcıları, Başbakanlık Uzman Yardımcıları,Vakıf Uzman Yardımcıları, Tapu ve Kadastro Uzman Yardımcıları, Devlet PersonelBaşkanlığı Devlet Personel Uzman Yardımcıları; Afet ve Acil Durum YönetimiUzman Yardımcıları; Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Uzman Yardımcıları;Hazine Müsteşarlığı Bankalar Yeminli Murakıp Yardımcıları, Stajyer HazineKontrolörleri, Maiyet memurları; Dışişleri Bakanlığı meslek memurlarıkonsolosluk ve ihtisas memurları; Maliye Bakanlığı Hesap Uzman Yardımcıları,Sigorta Denetleme Uzman Yardımcıları ve Aktüer Yardımcıları, Bakanlıklar merkezkuruluşu stajyer kontrolörleri, İçişleri Bakanlığı Dernekler DenetçiYardımcıları, Devlet Bütçe Uzman Yardımcıları, Mali Suçları Araştırma UzmanYardımcıları, Marka Uzman Yardımcıları, Patent Uzman Yardımcıları, Vergi,Muhasebe ve Millî Emlak Denetmen Yardımcıları, Sosyal Güvenlik UzmanYardımcıları, Çalışma Uzman Yardımcıları ve Sosyal Güvenlik Eğitim UzmanYardımcıları, Yurt Dışı İşçi Hizmetleri Uzman Yardımcıları, İş Sağlığı ve GüvenlikUzman Yardımcıları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim Uzman Yardımcıları,Kültür ve Turizm Uzman Yardımcıları, Yazma Eser Uzman Yardımcıları, Ulaştırmave Haberleşme Uzman Yardımcıları, Denizcilik Uzman Yardımcıları, Teknik YardımUzman Yardımcıları, Devlet Muhasebe Uzman Yardımcıları, Devlet Malları UzmanYardımcıları, Maliye Uzman Yardımcıları, Devlet Gelir Uzman Yardımcıları, MilliEmlak Uzman Yardımcıları, Vergi İstihbarat Uzman Yardımcıları, Gelir UzmanYardımcıları, Mali Hizmetler Uzman Yardımcıları, Bakanlık ve bağlı kuruluşlarınA.B. Uzman Yardımcıları, Hazine Uzman Yardımcıları, Dış Ticaret UzmanYardımcıları, Diyanet İşleri Uzman Yardımcıları, Din İşleri Yüksek Kurulu UzmanYardımcıları, Avrupa Birliği İşleri Uzman Yardımcıları, Yurtdışı Türkler veAkraba Topluluklar Uzman Yardımcıları, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme MerkeziUzman Yardımcıları, Türkiye İstatistik Kurumu Uzman Yardımcıları, EğitimMüfettiş Yardımcıları ile İçişleri Bakanlığı Planlama Uzman Yardımcıları,İstihdam ve Meslek Uzman Yardımcıları, Kalkınma Bakanlığı Planlama UzmanYardımcıları, Çevre ve Şehircilik Uzman Yardımcıları, Orman ve Su İşleri UzmanYardımcıları, Sanayi ve Teknoloji Uzman Yardımcıları, Gümrük ve Ticaret UzmanYardımcıları, Gençlik ve Spor Uzman Yardımcıları, Gıda, Tarım ve HayvancılıkUzman Yardımcıları, Aile ve Sosyal Politikalar Uzman Yardımcıları, Aile veSosyal Politikalar Denetçi Yardımcıları, Ürün Denetmen Yardımcıları, BelediyeMüfettiş Yardımcıları, Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleriİşletme Başkanlığı Müfettiş Yardımcılarının özel yeterlik sınavıyönetmeliklerine göre yapılacak yeterlik sınavlarında başarı göstererekMüfettişliğe, Kaymakamlığa, Başbakanlık Uzmanlığına, Vakıf Uzmanlığına, Tapu veKadastro Uzmanlığına, Devlet Personel Uzmanlığına, Afet ve Acil Durum YönetimiUzmanlığına, Bankalar Yeminli Murakıplığına, Hesap Uzmanlığına, SigortaDenetleme Uzmanlığına ve Aktüerliğine, Kontrolörlüğe, İçişleri BakanlığıDernekler Denetçiliğine, Devlet Bütçe Uzmanlığına, Mali Suçları AraştırmaUzmanlığına, Marka Uzmanlığına, Patent Uzmanlığına, Vergi, Muhasebe ve MillîEmlak Denetmenliğine, Sosyal Güvenlik Uzmanlığına, Çalışma Uzmanlığına, YurtDışı İşçi Hizmetleri Uzmanlığına, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanlığına, Çalışmave Sosyal Güvenlik Eğitim Uzmanlığına, Kültür ve Turizm Uzmanlığına, Yazma EserUzmanlığına, (32) Ulaştırma ve Haberleşme Uzmanlığına, Denizcilik Uzmanlığına,Teknik Yardım Uzmanlığına, Devlet Muhasebe Uzmanlığına, Devlet GelirUzmanlığına, Devlet Malları Uzmanlığına, Maliye Uzmanlığına, Gelir Uzmanlığına,Mali Hizmetler Uzmanlığına, Milli Emlak Uzmanlığına, Vergi İstihbaratUzmanlığına, Hazine Uzmanlığına, Dış Ticaret Uzmanlığına, Diyanet İşleriUzmanlığına, Din İşleri Yüksek Kurulu Uzmanlığına, Avrupa Birliği İşleri Uzmanlığına,Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Uzmanlığına, Ölçme, Seçme ve YerleştirmeMerkezi Uzmanlığına, Türkiye İstatistik Kurumu Uzmanlığına, EğitimMüfettişliğine, İçişleri Bakanlığı Planlama Uzmanlığına, İstihdam ve MeslekUzmanlığına, Kalkınma Bakanlığı Planlama Uzmanlığına, Çevre ve ŞehircilikUzmanlığına, Orman ve Su İşleri Uzmanlığına, Sanayi ve Teknoloji Uzmanlığına,Gümrük ve Ticaret Uzmanlığına, Gençlik ve Spor Uzmanlığına, Gıda, Tarım veHayvancılık Uzmanlığına, Aile ve Sosyal Politikalar Uzmanlığına, Aile ve SosyalPolitikalar Denetçiliğine, Ürün Denetmenliğine, Dışişleri Bakanlığı meslekmemurluğu ile konsolosluk ve ihtisas memurluğunda ise Dışişleri Bakanlığıncasınavla girilmesi şart koşulan bir dereceye atanmaları sırasında ve bir defayamahsus olmak üzere haklarında ayrıca bir derece yükselmesi uygulanır.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Fettah OTO, SerdarÖZGÜLDÜR, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 22.9.2011gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Erhan TUTALtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, özel yarışma sınavı ile mesleğe alınan muhasebeuzman yardımcılarının, üç yıl olarak belirlenen yardımcılık dönemi sonundayeterlik sınavına tabi tutularak başarılı olanların muhasebe uzmanlığıkadrosuna atanabilecekleri düzenlenerek muhasebe uzmanlığının kariyer meslekolarak belirlendiği, 657 sayılı Kanun'un 36. maddesinin Ortak Hükümler başlıklı(A) fıkrasının 11. bendinde sayılan kariyer mesleklere atanma sırasında ayrıcabir derece verilmesi uygulamasının anılan kanun hükmündeki eksik düzenlemenedeniyle muhasebe uzmanlarına uygulanamadığı; mesleğe girişleri, yeterliksınavları, görev ve çalışma usul ve esasları paralellik gösteren ve bu anlamdadurumları özdeş olan unvanlar arasında kamu yararı ve hizmet gereklerine uygunolmayan bir biçimde ayrım yapılması ve aynı durumda olanlara farklı kurallarınuygulanması sonucunu doğurduğundan eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğubelirtilerek kuralın Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun, bu Kanuna tabi kurumlardaçalıştırılan memurların sınıflarını belirleyen 36. maddesinin 'OrtakHükümler' bölümünün (A) fıkrası, sınıfların öğrenim durumlarına göregiriş ve yükselebilecek derece ve kademelerini göstermektedir.
Söz konusu fıkranın 11. bendinde yer alan itiraz konusu kuraldada, mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve kadrounvanı belirtilmek suretiyle tek tek sayılan bir kısım kadrolarda görevyapanların, özel yeterlik sınavı yönetmeliklerine göre yapılacak yeterliksınavlarında başarı göstererek yine belirli kadrolara atanmaları sırasında vebir defaya mahsus olmak üzere haklarında ayrıca bir derece yükselmesiuygulanacağı belirtilmektedir.
Anayasa'nın10. maddesinde, 'Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefîinanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önündeeşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğinyaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veyasınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar' denilmiştir.
'Yasa önünde eşitlik ilkesi' hukuksal durumları aynıolanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitliköngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarkarşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını veayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi vetopluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitlik ilkesi ihlaledilmiş olmaz. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlıtutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklariçin değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlaraynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'daöngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
İtiraz konusu kural ile amaçlananın, mesleklerine özel yarışmasınavı ile alınan bir kısım memurların yapılacak yeterlik sınavlarında başarıgöstererek yine 657 sayılı Kanun'da sınırlı olarak sayılan bir kısım unvanlıkadrolara atanmaları sırasında haklarında ayrıca bir derece yükselmesininsağlanması olduğu anlaşılmaktadır.
Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmakkoşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir. Yasa koyucunun,memur ve diğer kamu görevlileri ile bunların dışındaki çalışanlarla ilgiliolarak, Anayasa'da belirlenen kurallara bağlı kalmak, adalet, hakkaniyet vekamu yararı ölçütlerini gözetmek koşuluyla düzenleme yapma yetkisibulunmaktadır. Kanun koyucunun görevin gereklerini ve yapılan işin özelliğinigözeterek farklı kurallar öngörmesinde eşitlik ve hukuk devleti ilkelerineaykırılık yoktur.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10.maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
Muammer TOPAL bu görüşe katılmamıştır.
VI-SONUÇ
14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36.maddesinin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Muammer TOPAL'ın karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA, 24.5.2012 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
Ankara Defterdarlığı Muhasebe Müdürlüğü'nde Muhasebe UzmanYardımcısı olarak görev yapmakta iken yeterlilik sınavında başarılı olduktansonra Muhasebe Uzmanı olarak atanan davacı tarafından, diğer uzmanlıkkadrolarına yapılan atamalarda olduğu gibi kendisine de bir derece verilmesiistemiyle yapılan başvurunun, 'davacının bulunduğu 'Muhasebe Uzmanı' kadrosununYasa'da sayılan kadrolar arasında bulunmadığı' gerekçesiyle reddine ilişkinişlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu 657 sayılı Yasa'nın 36.maddesinin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinin,Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu sonucuna varan Ankara 5. İdareMahkemesi iptali için başvurmuştur.
İtiraza konu düzenlemede belirtilen çok sayıda unvan yanında, Muhasebeve Milli Emlak Denetmenliği ile Milli Emlak Uzmanlığı'na sınavla girilmesi şartkoşulan bir dereceye atanmaları sırasında ve bir defaya mahsus olmak üzerehaklarında ayrıca bir derece yükselmesi uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
178 sayılı KHK'nin Ek 34. maddesinde, 659 sayılı KHK'nin 17.maddesiyle yapılan değişiklikle, Muhasebe Denetmeni, Milli Emlak Denetmeni,Muhasebe Uzmanı ve Milli Emlak Uzmanı kadro unvanları 'Defterdarlık Uzmanı'şeklinde değiştirilmiş; 657 sayılı Yasa'nın itiraza konu kuralında dadeğişiklik yapılarak, 'Defterdarlık Uzmanı' kadro unvanı da anılan düzenlemeyeeklenmiştir.
Bu durumda, 'Muhasebe Uzmanı' unvanı ile birlikte 'DefterdarlıkUzmanı' unvanı altında birleştirilen diğer unvanlara ve bilahare 'DefterdarlıkUzmanı' unvanına bir derece verilirken muhasebe uzmanına verilmemesinin eksikdüzenleme suretiyle, eşitsizliğe ve ayrımcılığa yol açtığı açıktır.
Diğer taraftan, 178 sayılı KHK'nin 43. maddesinin (b) bendinde,Bakanlık taşra teşkilatında, Muhasebe Uzmanı ve Milli Emlak Uzmanıçalıştırılabileceği; bunların en az dört yıllık yükseköğretim kurumlarından(taşra teşkilatında çalıştırılacak olanlarda en az 2 yıllık yükseköğretimkurumlarından) mezun olanlar arasından yapılacak özel yarışma sınavı sonucundamesleğe uzman yardımcısı olarak alınacakları ve en az üç yıl çalışmak ve olumlusicil almak şartıyla Bakanlık merkezinde açılacak yeterlik sınavına girmehakkını kazanacakları, yeterlilik sınavında başarılı olanların kadrolarınauygun uzman unvanını alacakları; uzmanların mesleğe giriş ve yeterlik sınavlarıile çalışma usul ve esaslarının yönetmelikle düzenleneceği hükmüne yerverilmiş; Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü Muhasebe Uzmanları Görevve Çalışma Yönetmeliği'nde de Muhasebe Uzmanlarının görev, sorumluluk, çalışmave atanmalarına ilişkin usul ve esaslar düzenlenerek, muhasebe uzmanlarınınözel yarışma sınavıyla mesleğe girebilecekleri ve belli bir çalışma dönemindensonra yeterlilik sınavına tabi tutularak yardımcılık dönemini tamamlayıpmesleğe atanacakları düzenlenmek suretiyle 'Muhasebe Uzmanlığı'nın kariyermeslek olduğu vurgulanmıştır.
İtiraza konu kuralda, mesleklerine özel yarışma sınavına tabitutulmak suretiyle alınan ve yönetmeliklerine göre yapılacak yeterliliksınavlarında başarı göstererek Kanun'da gösterilen kadro unvanlarına atanmalarısırasında bir defaya mahsus olmak üzere haklarında ayrıca bir derece yükselmesiuygulanacak olan unvanlar arasında 'Milli Emlak Uzmanı' sayılırken, aynıyöntemlerle mesleğe alınan 'Muhasebe Uzmanı'nın sayılmaması da başka bireşitsizlik nedenidir.
Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur vemutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devletive adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan, siyasal, ekonomik vesosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi içingerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel amaç ve görevleriarasında sayılmıştır. Anayasa'nın 'çalışma hakkı ve ödevi'nin düzenlendiği 49.maddesinde de devlete çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri almayükümlülüğü getirilmiştir. Anayasa ile her alanda adaletli bir hukuk düzenikurup bunu güçlendirerek sürdürme görevi verilen hukuk devletinin, sosyalalanda Anayasa'nın öngördüğü yükümlülükleri yerine getirmesi, çalışma hayatındabarışı sağlayabilmesi, aynı hukuksal konumda bulunan çalışanlar için eşitliğedayanan adil ve hakkaniyete uygun kurallar getirmesi ile mümkün olabilir.Anayasa'nın 10. maddesinde, hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaztanınamayacağı hükme bağlanmasına karşın, yasakoyucu tarafından itiraz konusudüzenlemede belirtilen unvanlara bir derece verilirken, sayılanlar gibi kariyermeslek olan 'Muhasebe Uzmanı' düzenlemeye dahil edilmeyerek ayrıcalıklı birsınıf yaratılması, eşitlik ilkesi ve onu temel alan hukuk devleti bağlamındakabul edilemez bir durumdur.
Öte yandan, statü hukukunun geçerli olduğu memurlar ve kamugörevlileriyle ilgili alanlarda yasakoyucu, kazanılmış hakları ve hukukgüvenliğini ihlâl etmemek koşuluyla her zaman yeni düzenlemeler yaparak farklıstatüler oluşturabilir. Bu statülerin herkes için eşit ve aynı derecedebağlayıcı olduğunda duraksamaya yer yoktur. Ancak, yasakoyucunun, aynı konumdabulunan kamu görevlilerinden bazıları için ayrıcalık getirerek, hak kaybınıönlemek veya eşitliği sağlamak gibi haklı bir nedene de dayanmaksızın, belirliunvanları alarak yaptığı özel düzenlemenin, statü hukukunun gerekleri ileaçıklanması olanaklı değildir. Ayrıca, hukuk devletinde, somut verileredayanmaksızın, kamu yararı gibi soyut kavramlarla kişilerin özlük haklarıbakımından adaletsiz ve çalışma barışını bozan kurallar getirilerek bunlara,yargısal denetim yoluyla meşruiyet kazandırılması, kişi karşısında güçlükonumda bulunan devleti, keyfi düzenlemeler yapmaya özendirebilir. Hukukunüstünlüğünün kabul edildiği bir düzende, yasakoyucunun takdir yetkisi dehukukun genel ilkelerine ve Anayasa'ya uygun olarak kullanılması gereken ve buyönüyle de denetim dışında tutulamayacak bir yetkidir. İtiraz konusu kuralyönünden, bu yetkinin eşitliğe, hakkaniyete ve adalete uygun olarakkullanılmadığı açıktır.
Belirtilen nedenlerle Kural'ın Anayasa'nın 5. ve 10. maddelerineaykırı olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Muammer TOPAL